مقاله فایننشال تایمز درباره اقتصاد ؛ چرخی که دارد می ایستد
نجمه بزرگمهر، جیمز بلیتز
شرکت کیوان خصوصي است و رسما شامل تعطیلات اضافي نشده است. اما در عمل کارهایش متوقف شده است. او مي گوید: "ما باید در تماس دائم با سازمان هاي دولتي که طرف قرارداد ما هستند باشیم. اما دولت به شکل ناگهاني دو روز کاري را بعد از تعطیلات رسمي تعطیل مي کند و یک هفته کاري از دست مي رود و این درحالي است که در قرارداد ما باید بابت هر روز دیرکرد جریمه بپردازیم."
اقتصاددان هاي اصلاح طلب با قطع برق در ایران تعجب زده نشدند. اقتصاد پوپولیستي محمود احمدي نژاد بر اساس تقسیم درآمد نفتي بین اقشار کم درآمد متمرکز شده تا سرمایه گذاري زیر بنائی در اقتصاد ملي. در نتیجه با گذشت پنج سال و خوردن همه ذخیره ها در بخش هاي کلیدي با کمبود سرمایه مواجه شده است و این شامل تولید برق هم مي شود. اما دولت هر نوع مشکل اقتصادي را انکار مي کند و به نرخ تورم 9.4 درصدي که براي اولین بار بعد از 20 سال یک رقمي شده است اشاره مي کند. با این حال اقتصاددانان مي گویند که دلیل آن رکود در بسیاري از بخش هاي اقتصادي است. یک نشانه آن بالا رفتن نجومي چک بدون محل بود.
به گفته بانک مرکزي در ماه مارس تا ماه مه، از هر هشت چک یک چک بدون محل بوده است. این بالاترین تعدادي است که از بعد از انقلاب اسلامي در ایران ثبت شده است.
با وجود اینکه مجازات امضاي اینگونه چک ها زندان است، اما تجار همواره نگران پرداخت نشدن پول شان هستند. یک تاجر 45 ساله در بازار تهران مي گوید: "بازار راکد است و پول نقد موجود نیست و به همین دلیل تعداد چک هاي بدون محل افزایش پیدا کرده است." بازار تهران جایي است که بیشترین تعداد چک ردو بدل مي شود و از آن بعنوان تضمین هم استفاده مي شود. این تاجر مي افزاید: "ما باید خطر قبول کردن چک را بپذیریم اگرچه حدس مي زنیم که به موقع تبدیل به پول نمي شود."
اقتصاددان ها مي گویند که میزان قرض به درجه هشدار رسیده است. محمودرضا خاوري، مدیر بانک ملي مي گوید که میزان سررسید پرداخت ها در سپتامبر 2009، 45.7 میلیارد دلار بود که نسبت به سپتامبر 2005 ، 860 درصد افزایش داشته است. به همین دلیل به گفته اتاق بازرگاني ایران صنایع با 40 درصد توانایي خود کار مي کنند.
در عین حال میزان بیکاري 12 درصد افزایش داشته است که این رقم 25 درصد جوانان تحصیلکرده را شامل مي شود.
بانک مرکزي بالارفتن رشد اقتصادي در دو سال گذشته را تکذیب کرده است. اما حسين قضاوي، معاون اقتصادي بانك مركزي، اخیرا اعلام کرد که رشد تولید ناخالص داخلي در سال 2009-2008، نیم درصد بوده است.
موسي غني نژاد، اقتصاددان به روزنامه محافظه کار خبر گفته است که اقتصاد ایران با دو بحران دست و پنجه نرم مي کند؛ یکي تورم و دیگري رکود اقتصادي. او مي گوید که این دو عامل رشد اقتصادي را متوقف کرده اند.
دیپلمات هاي غربي معتقدند که چشم انداز اقتصاد ایران بیشتر به دلیل تصمیم هاي غلط بحراني شده است تا تحریم هاي اقتصادي.
یکي از این دیپلمات ها مي گوید: "دولت همه چیز را انکار مي کند و اقتصاد ایران هم مدتي طولاني در دست احمدي نژاد بوده است. کارخانه دار ها از سیاست هاي پیش بیني نشده تعرفه ها شکایت دارند. اگرچه آنها با سایر سیاست هاي پیش بیني نشده دولت هم مشکل دارند."
بزرگترین موضوعي که باعث عدم قطعیت مي شود این است که آیا سوبسید هاي بی شمار در بخش انرژي ادامه خواهد یافت یا نه. آقاي احمدي نژاد درباره برداشتن سوبسید هاي نفت و گاز از ماه سپتامبر گفته است.
یک دیپلمات غربي مي گوید: "این مسلما عواقب دردناکي براي مصرف کنندگان خواهد داشت. اما برنامه احمدي نژاد مشخص نیست. هیچ کس نمي داند با بالارفتن قیمت ها، نرخ واقعي چه خواهد بود. هیچ کس نمي داند بالارفتن قیمت ها از چه زماني آغاز خواهد شد. هیچ کس نمي داند چه کساني شامل سوبسید باقي مي مانند. به همین دلیل مسایل زیادي نامشخص مانده است."
در این میان سپاه پاسداران ایران یکي از بازیکنان اصلي است. برخي از دیپلمات ها تخمین مي زنند که سپاه صاحب بیش از 50 درصد همه فعالیت هاي اقتصادي داخل ایران بخصوص در بخش نفت و گاز و ساختمان سازي است.
فایننشال تایمز، 12 ژوئیه
روز
