روابط ایران و ترکیه و تاثیر آن بر استقلال آذربایجان جنوبی

روابط ایران و ترکیه و تاثیر آن بر استقلال آذربایجان جنوبی

روابط ایران و ترکیه در طول 100 سال اخیر دچار فراز و نشیب های بسیاری بوده است. ولی همواره رهبران دو دولت همواره سعی کرده اند سیاست ها و برنامه های خود را با در نظر گرفتن منافع همدیگر پیش ببرند.

 

در زمان سلطنت پهلوی در چهارچوب پیمان سنتو چهار کشور ترکیه، بریتانیا، ایران و پاکستان متفق نزدیک همدیگر و غرب جهت جلوگیری از گسترش ایدئولوژی کومونیسم و مقابله با نفوذ اتحاد جماهیر شوروی به این کشورها بودند که ایران بعد از انقلاب بهمن 57 از این پیمان خارج شد.  

 

در حقیقت دو کشور ایران و ترکیه با اینکه از لحاظ ایدئولوژیکی با همدیگر اختلاف دارند ولی در بسیاری موارد منافع اقتصادی، امنیت ملی و تمامیت ارضی محورهای اصلی نزدیکی دو کشور در دوره های مختلف بوده اند.

 

بعد از رفراندوم اقلیم کردستان عراق دیدار و تماس مقامات دو کشور در سطوح عالی افزایش یافته است. هر دو کشور همواره اعلام کرده اند که این همه پرسی در تضاد با منافع کشورهای منطقه بوده و آتش جنگ را شعله ور خواهد کرد. زیرا هر دو کشور از آن بیم دارند که جدایی کردها از عراق احساسات جدایی طلبی را در میان اقلیت کردهای ایران و ترکیه شدت ببخشد و از این رو سخت در پی همکاری با دولت فدرال عراق در بغداد برای متوقف کردن این روند بر آمده اند. همچنین بسیاری از صاحبنظران معتقدند که این منطقه محل امنی برای سایر گروه های تروریستی کردی نظیر، پ ک ک، پژاک، کومله، حزب دموکرات کردستان ایران، ی پ گ و... خواهد بود که عملیات برون مرزی آنان در داخل ایران و ترکیه از طرف و حمایت دولت اقلیم کردستان هدایت خواهند شد.

 

هنوز هم پایگاه اکثر این گروه ها در داخل اقلیم کرد قرار دارد و این کشورها سالها در گیر نبرد با این گروه های تروریستی می باشند. پس در نتیجه استقلال اقلیم کردستان عراق می تواند تمامیت ارضی کشورهای چند ملیتی و اصل خدشه‌ناپذیری حاکمیتی را در منطقه در مقابل اصل تعیین سرنوشت خدشه‌دار کند و این برای دولت- ملت ترکیه و همین‌طور ایران غیر‌قابل قبول است.

 

عامل دیگر که به تحکیم روابط دوکشور سبب شده است روابط اقتصادی است که حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال های اخیر بطور تصاعدی در حال افزایش است. حسن روحانی رئیس جمهور ایران اخیرا در این باره گفته است: دو دولت بر این مبنا است که توسعه بخش اقتصادی و تجاری به گونه‌ای باشد که رقم اقتصادی و تجاری به رشد ۳۰ میلیارد دلار در سال برسد.

 

ایران و ترکیه در مورد اقلیم کرستان عراق نگرانی‌ها و مواضع مشابهی دارند ولی در مورد موقعیت بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه در آینده سیاسی آن کشور دارای اختلاف نظر هستند. ایران از مهم‌ترین حامیان بشار اسد هستند و ترکیه از جمله حامیان گروهی از مخالفان دولت سوریه است. ولی مهمتر از آن مسئله تمامیت ارضی دو کشور است که این دو دولت را بیش از پیش به هم نزدیک کرده است.

 

در مورد آذربایجان جنوبی هم با اینکه عده ای زیادی از روشنفکران، فعالان مدنی و سیاسی ترک آذربایجان جنوبی ترکیه را برادر خود می دانند و انتظار دارند که ترکیه در آینده بتواند این منطقه را برای نیل به استقلال از ایران یاری کند. ولی تجربیات گذشته نشان می دهد که چنین نبوده، استقلال آذربایجان جنوبی از ایران هم همانند اقلیم کردستان در تضاد با منافع ترکیه میباشد. پس دل بستن به کمک ترکیه در این باره یک خطای استراتژیک محسوب می شود. زیرا اکثریت مردم ترکیه منطقه ای به نام آذربایجان جنوبی را نمی شناسند و بیشتر آنهایی که در این باره اطلاعات دارند به این منطقه نه به عنوان یک منطقه ترک نشین بلکه از منظر ایدئولوژیکی به عنوان یک منطقه شیعه نشین نگاه می کنند. در سطوح دولتی هم تا کنون توجه جدی به این مسئله نشده است.

 

گروه ها و افرادی هم که خود را سعی می کنند در زیر مجموعه حرکت ملی آذربایجان جنوبی جلوه دهند، تا کنون جهت تامین منافع شخصی و گروهی همسو با منافع ایران و ترکیه گام برداشته و علیه این سیاست ها که در تضاد با منافع مناطق ترک نشین در ایران و آذربایجان جنوبی است موضع گیری نکرده، سکوت معنا داری گرفته اند. زیرا آنان می خواهند با توجه به موقعیتی که در ترکیه کسب کرده اند، منافع آذربایجان جنوبی را فدای منافع ایران و ترکیه نمایند.

 

آینده ترک های آذربایجان جنوبی و استقلال این منطقه از ایران به اراده ساکنان آن وابسته است و سرنوشت این منطقه به دست آنان باید تعیین شود. دل بستن و انتظار کمک داشتن از ترکیه و سایر کشورهای غربی برای تحقق این مسئله یک خطای راهبردی محض محسوب شده، می تواند باعث تقویت خوش بینی کاذب در بین فعالین ملی و مدنی ترک گردیده و انگیزه فعالیت برای رسیدن به هدف اصلی را از آنان سلب نماید. با نمایش قدرت و اراده ملی ترک های آذربایجان جنوبی برای رسیدن به استقلال است که می توان حمایت بین المللی را جلب کرد. ولی کسب استقلال این منطقه از ایران به مولفه های دیگر نظیر ژئوپلتیک، منافع کشورهای همجوار، تضعیف قدرت سیاسی در مرکز، میزان توانمندی و بسیج نیروهای وابسته به حرکت ملی آذربایجان جنوبی در داخل و خارج این منطقه بستگی دارد.

 

ائلچین حاتمی  

 

 


بیشتر بخوانید

بیشتر بخوانید