قاجار حاکیمییتی دئوریلندن سونرا بو مساله داهادا گئنیشله‌نیب بؤیومه‌یه باشلادی، نییه کی قاجار دؤنمی دولت مامورلاری، موللا، ضیالی و تاجر کسیم‌لر فارسجا یازیردیلارسا، پهلوی دؤنمینده بو مساله بوتونسللشدی(همگانی).

یئنی قورولان حاکیمییتده اوخول‌لارین اجباری و بوتونسل اولدوغوندان توپلومون بیرچوخ کسیملری، اؤزللیکله‌ده اوشاق‌لار و یئنی نسیل‌لر اوخول‌لاردا فارس دیلینده اؤیره‌نیب ائییتیلمکده‌ایدیلر. 

 

رضاخان زامانی بو ایش او قدر ایره‌لی گئتدی کی، اوخول‌لاردا تورکجه دانیشماق بیله یاساقلانمیش‌دی و تورک‌لری آشاغیلاییب تحقیر ائتمک دولتین سیاستلرینده اؤنملی یئر آلماقدا ایدی. 

 

اونلار بیر میللت یاراتماق اوچون غیرفارس ائتنیک‌لری اؤزللیکله‌ده تورک‌لری اریدیب کیملیک‌لرینی سیلمک‌ ایسته‌ییردیلر.

اوبیری طرفدن کئچمیش حاکیمییتین تورک اولدوغو اوچون و مشروطه حرکاتیندا دا آذربایجان تورک‌لرینین مرکز قارشیسیندا دیرنمک‌لر اوچون، آذربایجانین آزادلیق اوجاغینا دؤنوشمه‌سی اوزوندن تورک وارلیغینی اساس سورون بیلن پهلوی رژیمی اونلاری هدف آلاراق گوجسوزلشدیرمک، آشاغیلاماق، داغیتماق و اریتمک اوچون چابا گؤسترمکده‌ایدیلر.

 

ایکینجی دونیا ساواشیندان یارانان دوروم و فرصت مرکزین گوجسوزلشمه‌سینه و دئوریلمه‌سینه ندن اولدو، بئله بیر دورومو یاخشی دَیرلندیرن آذربایجان ضیالی‌لاری، آذربایجان محیطینده بیرآرایا گلیب گوجلو تشکل و پارتییالار قوردولار، آردی سوره ایسه میللی حکومت یاراداراق، آذربایجانی یئنیدن گوجلندیریب آیاغا قالدیردیلار. 

 

بیر ایل سورن میللی حکومت دؤنمینده چوخلو ایشلره امضا آتیلدی.

توپراق‌لارین بؤلونوب کندلی‌لره وئریلمه‌سی، قادین‌لارین سس وئرمه‌‌سی، یول‌لار و آوادانلیق‌لارین سالینماسی و تورک دیلینین اوخول، بیلیم‌یورد، قزئت، درنک، رادیو و دولت اداره‌لرینده رسمی دیل اولاراق قوللانیلماسی ایدی.

 

آذربایجان تورک‌لری ایلک دؤنه اؤز دوغما دیللرینده، آنا دیلینده تحصیل آلماقدا ایدیلار. 

اونلار داها اؤنجه تورکجه‌نین یازی دیلی اولدوغونا بیله اینانمیردیلار.

آذربایجاندا سیاسی اداره‌چیلیک آذربایجان تورک‌لرینین اؤز الینه کئچمه‌سی و تبریزین گوج مرکزینه چئوریلمه‌سی، ایستر-ایسته‌مز تورک‌لرده میللی بیلینجین

(خودآگاهی ملی) یوکسلمه‌سینه، میللی اؤزگووه‌نین(اعتمادبه‌نفس ملی) اولوشماسینا و میللتلشمه‌یه بیله ندن اولوردو.

 

کوتله آرتیق تورک دیلینه تحقیر ایله دئییل غرور ایله یاناشماقدا ایدی. 

اونلار دیل و مدنیت‌لری ایله فخر ائده‌رک، اؤزلرینه و میللی وارلیغا اینانیب گوونمکده‌ ایدیلر.

او اوزدن ده میللی حکومتی قان ایچینده بوغان مرکز، تورکجه یازیلان کیتاب‌لارین هامیسینی توپلاییب، قالاق-قالاق اودا چکیب یاندیردی.

مرکزین اویغولادیغی او سوی‌قیریم، جنایت و کیتاب‌لارین یاندیریلماسینین اساس آماجی بللی ایدی؛ "

آذربایجان اراده‌سینین سیندیرماسی، میللی کیملیینین و میللی گوجون وحشیلیک ایله یوخ‌ائدیلمه‌سی" 

اونلار، آذربایجان توپلومو میللی کیملییینه قاییتماسین دئیه، دوشونجه، یازیلاری، اومود و آرزولارینی اؤلدورمک و محو ائتمک ایسته‌دیلر. 

اونا گؤره ده میللی حکومت دئوریلن زاماندان سونرا تورکجه یازماق، ایران دولتی طرفیندن جنایت تؤرتمک کیمی آلقیلانماقدا ایدی و آذربایجان سولچولاری ایسه گئنل اولاراق ایران سولچولوغونون جبهه‌‌سینده یئرآلاراق آذربایجان سیاسی واحدینی ذهن و دوشونجه‌لریندن آتدیلار..

 

اوگونلردن ۷۸ ایل اؤتسه‌ده هله ده آذربایجان تورک‌لرینین بیر دنه اولسون بیله تورک اوخول و مکتب‌لری یوخدور و بو سوره ایران محیطینده هله ده داوام ائتمکده‌دیر.

 آنجاق آذربایجان وارلیغی او یاندیریلمیش اودلارین آلتیندا کؤزه‌رن و سؤنمه‌ین بیر وارلیق کیمی، هر زامان دیرنمه‌یه و آیاغا دورماغا جان آتمیش و آتماقدادی، نییه کی میللی آزادلیغین چیراق‌لاری دورمادان، اوسانمادان آذربایجان ائولرینی ایشیقلاندیرماقدادیرلار.

 

سیامک میرزایی

 

گوناز تی وی 

E.Y