اخراج گسترده مهاجران افغانستانی از ایران که در ماه‌های اخیر شتاب گرفته، نه تنها بحران انسانی ایجاد کرده، بلکه بخش‌های کلیدی اقتصاد ایران از جمله ساختمان‌سازی، کشاورزی و خدمات شهری را با کمبود نیروی کار مواجه ساخته است.

 

کارفرمایان و فعالان اقتصادی هشدار می‌دهند که این تصمیم بدون برنامه‌ریزی جایگزین، می‌تواند به کاهش راندمان کار، افزایش هزینه‌های تولید و حتی تعطیلی برخی واحدهای تولیدی منجر شود.

 

علی‌اکبر پورجمشیدیان، قائم‌مقام وزارت کشور ایران اخیرا اعلام کرد که «پیش از آغاز عملیات اخراج، بیش از 6.5 میلیون افغانستانی در ایران حضور داشتند که حدود دو میلیون نفر آنها به صورت غیرمجاز وارد کشور شده بودند».

 

وی مهاجران فاقد مدارک را مشکلی اصلی برای ایران عنوان کرد، اما در عین حال اذعان داشت که بسیاری از کارفرمایان ترجیح می‌دادند از نیروی کار افغانستانی استفاده کنند. این در حالی است که اخراج این مهاجران، برخی استان‌های ایران را با کمبود نیروی کار مواجه کرده است.

 

- کمبود نیروی کار در صنعت ساختمان

 

ایرج رهبر، رئیس کانون انبوه‌سازان تهران، بیان کرد که بیش از 50 درصد کارگران ساختمانی در تهران از اتباع افغانستانی بوده‌اند. وی تاکید کرد که با اخراج این کارگران، راندمان کار در صنعت ساختمان کاهش یافته و برخی پروژه‌ها دچار وقفه شده‌اند.

 

رهبر افزود که جایگزینی کارگران ایرانی زمان‌بر بوده و هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد. به گفته وی، دستمزد کارگران ایرانی دو برابر کارگران افغانستانی است و کارفرمایان مجبورند برای جذب نیروی کار ایرانی، دستمزدهای بالاتری پرداخت کنند.

 

- پیامدهای اقتصادی اخراج مهاجران

 

بر اساس گزارش رسانه‌های ایران، تنها در ماه‌های گذشته بیش از 450 هزار مهاجر افغانستانی از ایران اخراج شده‌اند. این اقدام باعث کاهش شدید نیروی کار در پروژه‌های ساختمانی، خدمات شهری، کشاورزی و مشاغل سخت شده است. برخی کارفرمایان اظهار داشته‌اند که با ترک اجباری کارگران افغانستانی، فعالیت بسیاری از پروژه‌ها متوقف یا به کندی پیش می‌رود.

 

بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی کودکان سازمان ملل متحد «یونیسف»، اخراج مهاجران افغانستانی همچنین بحران انسانی گسترده‌ای ایجاد کرده است. بر اساس گزارش‌ها، بیش از 5 هزار کودک از والدین‌شان جدا شده‌اند و بسیاری از خانواده‌ها در وضعیت بی‌سرپناهی و بدون دسترسی به آموزش، خدمات درمانی و مدارک هویتی باقی مانده‌اند. رفتار مأموران با مهاجران در بسیاری از موارد همراه با خشونت و تحقیر گزارش شده است.

 

- مهاجران افغانستانی و اتهامات امنیتی

 

مقامات ایران اخراج مهاجران افغانستانی را به عنوان «مدیریت مهاجرت غیرقانونی» عنوان کرده‌اند. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که این اقدام بخشی از یک سیاست داخلی است که در واکنش به فشارهای اقتصادی و اجتماعی، بحران‌ها را به عوامل خارجی نسبت می‌دهد. نادر یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران، اعلام کرد که در سه سال گذشته حدود 3 میلیون مهاجر غیرمجاز از ایران اخراج شده‌اند.

 

بررسی‌ها نشان می‌دهد که مهاجران افغانستانی سهم عمده‌ای از نیروی کار در بخش‌های مختلف اقتصاد ایران را به خود اختصاص داده‌اند. از مشاغل ساختمانی و کشاورزی گرفته تا کارخانه‌های تولیدی کوچک و کارگاه‌های صنایع دستی، حضور این مهاجران عملاً خلأ بزرگی در بازار کار پر کرده بود. با اخراج این نیروها، بسیاری از صنایع با کمبود نیروی کار مواجه شده‌اند.

 

- افزایش هزینه‌های تولید ایران

 

با خروج کارگران افغانستانی، کارفرمایان مجبور به استخدام نیروی کار ایرانی با دستمزدهای بالاتر و پرداخت بیمه هستند. به گزارش روزنامه همشهری، این موضوع باعث افزایش هزینه‌های تولید و در نهایت افزایش قیمت محصولات شده است. به عنوان مثال، در صنعت ساختمان، حقوق کارگران افغانستانی روزانه حدود 700 هزار تومان بود، در حالی که این رقم برای کارگران ایرانی به یک میلیون و 200 هزار تومان می‌رسد.

 

آریا صادق نیت حقیقی، فعال اقتصادی و عضو اتاق بازرگانی ایران، پیشنهاد کرد که دولت و بخش خصوصی باید با همکاری یکدیگر، برنامه‌ریزی دقیقی برای مدیریت نیروی کار انجام دهند. وی تاکید کرد که تصمیمات هیجانی بدون بررسی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی، می‌تواند به صنایع کوچک و متوسط آسیب جدی وارد کند.

 

در ماه‌های اخیر، با تشدید بحران‌های امنیتی، نقش اتباع خارجی غیرمجاز در ناآرامی‌ها و تهدید امنیت ملی برجسته شده است. بر اساس آمار وزارت کشور ایران، بیش از 4 میلیون از 6.1 میلیون اتباع خارجی در ایران فاقد مدارک قانونی هستند. در سال گذشته خورشیدی، بیش از 559 هزار افغانستانی اخراج شدند و تنها در پنج روز اخیر، 72 هزار نفر از مرز دوغارون بازگردانده شدند.

 

به گزارش مشرق نیوز مقامات امنیتی برخی اتباع را به اتهام خرابکاری و جاسوسی بازداشت کرده‌اند. وزیر کشور ایران بر لزوم تشکیل «سازمان ملی مهاجرت» و برخورد قانونی با کارفرمایان متخلف تأکید کرده است. ایران همچنین در حال دیوارکشی مرزهای شرقی برای جلوگیری از ورود غیرقانونی است.

 

از سوی دیگر، سازمان ملل متحد خواستار تامین فوری بودجه برای کمک به ده‌ها هزار افغان شده است که در ماه‌های اخیر مجبور به بازگشت از ایران و پاکستان شده‌اند. این بازگشت‌ها در حالی اتفاق می‌افتد که افغانستان با یکی از بدترین بحران‌های بشردوستانه جهان مواجه است و بیش از 23 میلیون نفر نیاز به کمک دارند. ایران و پاکستان در ماه‌های اخیر اخراج اتباع افغانستان را تشدید کرده‌اند و بیش از چهار میلیون افغان در دو سال گذشته بازگشته‌اند.

 

گوناز تی وی

E. Y