واژه‌ها و اسامی در هر زبان و فرهنگی حاوی معانی و مفاهیم مخصوص به خود هستند.برخی از واژه‌ها در روند تاریخی پدیدار گشته و از نظر معنی تغییر می‌یابند، برخی نیز روایات، باورها و نمادهایی را بازگو می‌نمایند.

 

به عبارتی می‌توان گفت؛بطور معمول واژگان زبانی و شکل آنها در داخل سیستم همان زبان معنی پیدا می‌کنند.

 

از نظر فوکو به مجموعه‌ای از کردارها، مناسک، گفتمان‌ها و نهادهای که دست‌اندرکار تولید رویه‌ها، سوژه‌ها و نظم‌ها هستند، دیسپوزیتیو گفته می‌شود.تعریف سوژه، حقیقت و ترسیم نظم که توسط قدرت سیاسی شکل می‌گیرد، مستلزم طرد، کنار گذاشتن و انکار دیگر هویت‌هاست.

تعریف هویت نیز مستلزم غیریت‌سازی است.ترسیم و تعریف ما با ترسیم و تعریف دیگران شکل می‌گیرد.

 

در طول یکصد سال گذشته ما شاهد تعریف و ترسیم هویتی انحصاری هستیم که درصدد انکار و حذف دیگر هویت‌هاست. سلطه زبانی و فرهنگی سلطه سیاسی و روابط قدرت را شکل داده و تامین می‌نماید. و این فرایند با طبیعی سازی و عادی سازی، سلطه را اعمال می‌کند.

 

از این منظر واژگان و شکل کلماتی دیگر زبانها که در دایره زبانی و فرهنگی طرف سلطه وجود ندارند بایستی بر اساس زبان و فرهنگ طرف سلطه تغییر گردیده و معنا می‌‌یابند.

 

این روال مداخله‌گر و مخرب طرف سلطه به تغییر اسامی و واژه‌های هویتی-زبانی تحت سلطه می‌انجامد. از این رو موتاللی به متعلق، قوردلار به کردلر، گورداش به کردشت، ساری‌داش به سردشت تبدیل می‌گردندهمچنین آراز به شکل ارس و ساوالان به شکل سبلان نگارش می‌گردند.

من در این مقال به واژه ساوالان و روایات آن می‌پردازم؛

 

کوه ساوالان از قدیم‌الایام در اذهان و باور مردم آذربایجان به عنوان کانونی مقدس، نماد ایستادگی و پایداری نقش بسته‌است.

 

به نظر برخی زبانشناسان، ساوالان از دو کلمه ساو یعنی وحی، پیام و آلان یعنی گیرنده تشکیل یافته است.در این ارتباط میتوان به روایت اسطوره‌ای- دینی زرتشت نیز اشاره نمود، چراکه بنابر اعتقاد مردم محلی زرتشت به مدت ده سال در کوه ساوالان سکنی گزیده و الهاماتی از آسمان دریافت نموده و به مقام پیامبری واصل گشته‌است.

 

این واژه در زبانهای عربی و فارسی به شکل سبلان نگارش یافته و تلفظ می‌گردد که معرب ساوالان می‌باشد. درخصوص دریاچه قله ساوالان می‌توان اذعان داشت که بنا به روایتی قدیمی، مردم خواسته و نیت خویش را به آب مقدس ساوالان در میان گذاشته و از او طلب گشایش در امور می‌نمودند.

 

همچنین می‌توان به روایت اسطوره‌ای دیگر در ارتباط با آت گؤلو یکی از دریاچه‌های دامنه ساوالان نیز اشاره نمود. مردم محلی معتقد هستند بعد از شکست قشون خرمیان و بابک، قاراقاشقا همان اسب بابک به دریاچه آت گولو پناه می‌برد و هر چند سال یکبار در شبی مهتابی از دریاچه خارج گشته و شیهه سر‌ می‌کشد.

 

در افسانه‌ای دیگر روح بابک در اواخر ماه مرداد در قله ساوالان حلول می‌یابد. شعرا و ادبا نیز در ارتباط با کوه ساوالان، بایاتی و اشعار فراوانی سروده‌اند که هنوز در میان مردم آذربایجان جاری و ساری است.

 

"ساوالانین دوزو وار

اوستونده قار بوزو وار

ائله‌کی یار ساللانیر

اوره‌یینده سؤزو وار"

 

ساوالاندا قار اولسون

آغ گئییمین وار اولسون

نامرده کیم باش اَیسه

اونا گؤروم عار اولسون.

 

ساوالان نماد قدرت، کانون تقدس و وحدت، روح سرافرازی، آزادگی و ایستادگی و نیز روایت تاریخی و اعتقادی آذربایجان می‌باشد.

 

محافظت و پاسداری از آن و دیگر واژگان تورکی، حفظ و پاسداری از خود جمعی و هویت تاریخی‌مان می‌باشد.

 

گوناز تی وی

E. Y