از منظر حقوقی، حق اعتراض و برخورداری از کرامت انسانی از اصول بنیادین حقوق بشر است و در اسناد بین‌المللی همچون اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق مدنی و سیاسی تصریح شده است. هرچند این اسناد به صراحت از اعتصاب غذا نام نبرده‌اند، اما مفهوم آن در چارچوب آزادی اندیشه، بیان و اعتراض مسالمت‌آمیز جای می‌گیرد. زمانی که زندانی از هر امکان حقوقی محروم شود، اعتصاب غذا آخرین ابزار اعمال حق او بر بدن خویش و اعتراض به شرایط غیرقانونی است. سازمان ملل و نهادهای مدافع حقوق بشر نیز تأکید کرده‌اند که زندانیان معترض، تا زمانی که تصمیمشان آگاهانه و آزادانه باشد، باید از کرامت انسانی برخوردار باشند و اجبار به تغذیه اجباری مصداق شکنجه است.

این شیوه از مقاومت مدنی، ریشه‌ای عمیق در تاریخ مبارزات آزادی‌خواهانه‌ جهان دارد. در قرن بیستم، مهاتما گاندی با اعتصاب‌های پی‌درپی خود در برابر استعمار بریتانیا، وجدان جهانی را بیدار کرد. او با بدن گرسنه‌اش حکومت را به لرزه درآورد، زیرا فهماند که نیروی اخلاقی می‌تواند از نیروی قهرآمیز قوی‌تر باشد.

چند دهه بعد، در اروپا، بابی ساندز، عضو جنبش جمهوری‌خواه ایرلند شمالی، با ۶۶ روز اعتصاب غذا در زندان بلفاست، به نماد مبارزه‌ مدنی علیه تحقیر و بی‌عدالتی بدل شد. مرگ او در سال ۱۹۸۱ افکار عمومی جهان را برانگیخت و مفهوم «حق اعتراض زندانی سیاسی» را به سطحی جهانی رساند.

در آفریقای جنوبی نیز، زندانیان مخالف آپارتاید بارها به این شیوه دست زدند تا یادآور شوند که حتی در زندان، انسان اختیار بر جسم خود می‌تواند از هزاران فریاد رساتر باشد.

در روزهای اخیر، ودود اسدی و طاهر نقوی، فعالین ملی محبوس در زندان اوین، با اعتصاب غذا، پیام مقاومت علیه بی‌عدالتی را به جهانیان منتقل کرده‌اند. به راستی زندگی در رشت و کرج، نتوانسته تعلق خاطر و هویت ملی آن‌ها به آزربایجان را کاهش دهد و انگیزه‌شان برای مبارزه در راه «آزادلیق، عدالت و میللی حکومت» را کم کند.

خانواده‌های آنان نیز با شجاعت و جسارت کم‌نظیری با تحصن و ایستادگی مقابل زندان اوین، صدای اعتراض خود را با وجود تهدید و ضرب و شتم توسط نیروهای امنیتی، حفظ کرده‌اند.

در واقع این مبارزه، فراتر از دو فرد و خانواده آنان است و نمادی از مقاومت ملت تورک آزربایجان است. وجدان‌های بیدار، رسانه‌ها و مدافعان حقوق بشر نقش مهمی در حمایت از این مبارزان دارند. ودود اسدی و طاهر نقوی یادآور این هستند که مبارزه برای آزادی و عدالت، حتی در شرایط دشوار و دور از خاک مادری، ادامه خواهد یافت و صدای عدالت‌خواهی هرگز خاموش نمی‌شود.

سخن آخر اینکه:

اعتصاب غذا نه واکنشی احساسی، بلکه تلاش برای بازپس‌گیری حق شهروندی، عدالت قضایی و کرامت انسانی است. این اقدام، اعتراض به ساختار تبعیض‌آمیزی است که هویت ملی و انسانی را انکار می‌کند و قانون را به ابزار سلطه بدل ساخته است. در معنای عمیق خود، اعتصاب غذا اعلام زندگی است. زندگی‌ای که حاضر نیست به هر قیمتی ادامه یابد و حتی در ظلمت زندان، می‌تواند وجدان جامعه را بیدار کند.

ودود اسدی و طاهر نقوی با جان خود می‌گویند که «آزادلیق، عدالت و میللی حکومت» نه یک شعار، بلکه حقی است که در رگ‌های هر آزربایجانی جاری است. حقی که اگر در بیرون از زندان انکار شود، در درون دیوارهای زندان از نو زاده خواهد شد.

شاهین برزگر 

گوناز تی وی

E. Y