در پی اعلام خبر کشته‌شدن رهبر ایران، گزارش‌هایی درباره سازوکار جانشینی و سناریوهای از پیش طراحی‌شده برای اداره کشور منتشر شده است. بر اساس آنچه روزنامه نیویورک تایمز به نقل از مقام‌های ارشد ایرانی گزارش داده، طی هفته‌های گذشته تمهیداتی برای مواجهه با «بدترین سناریو» در سطوح عالی حاکمیت در نظر گرفته شده بود.

این روزنامه به نقل از شش مقام ارشد ایرانی، سه عضو سپاه پاسداران و چند دیپلمات پیشین نوشته است که علی خامنه‌ای پیش از این، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و از چهره‌های باسابقه سیاسی و امنیتی، را مأمور کرده بود تا در صورت بروز وضعیت اضطراری، اداره امور کشور را بر عهده گیرد. به گفته این منابع، لاریجانی از اوایل ژانویه هم‌زمان با افزایش اعتراضات داخلی و تشدید تهدیدهای خارجی، عملاً مدیریت برخی پرونده‌های حساس سیاسی و امنیتی را در دست گرفته بود.

در این گزارش آمده است که لاریجانی، سیاستمدار باسابقه و فرمانده پیشین سپاه پاسداران که هم‌اکنون دبیر شورای عالی امنیت ملی است، نقش محوری‌تری در ساختار تصمیم‌گیری ایفا کرده؛ روندی که به گفته منابع مذکور، به حاشیه‌رفتن نسبی رئیس‌جمهور، مسعود پزشکیان، انجامیده است.

توصیه‌های پیشینی برای تداوم ساختار

به گفته مقام‌های یادشده، رهبر ایران پیش‌تر دستورالعمل‌هایی سخت‌گیرانه برای تضمین تداوم «جمهوری اسلامی» در صورت حمله خارجی یا قطع ارتباط با وی صادر کرده بود. بر اساس این روایت، برای هر سمت کلیدی نظامی و اجرایی که مستقیماً از سوی رهبر منصوب می‌شود، چهار سطح جانشین احتمالی تعریف شده و از فرماندهان و مدیران ارشد خواسته شده بود برای خود تا چهار جانشین معرفی کنند.

همچنین اختیارات مشخصی به حلقه‌ای محدود از افراد نزدیک تفویض شده بود تا در صورت کشته‌شدن یا قطع ارتباط با رهبر، تصمیم‌های فوری و حیاتی را اتخاذ کنند.

سناریوهای انتقال قدرت

در بخش دیگری از این گزارش، به بررسی گزینه‌های احتمالی برای هدایت کشور پس از خامنه‌ای پرداخته شده است. منابع مطلع، علی لاریجانی را در صدر فهرست گزینه‌ها دانسته‌اند. پس از او، نام محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، و حسن روحانی، رئیس‌جمهور پیشین، نیز مطرح شده است؛ هرچند روحانی در سال‌های اخیر از دایره نزدیکان رهبر فاصله گرفته بود.

برخی منابع همچنین به بررسی الگوهای خارجی برای مدیریت شرایط انتقالی اشاره کرده‌اند؛ از جمله تجربه کشورهایی که در شرایط بحرانی، با تمرکز اختیارات در دست یک چهره اجرایی، ثبات سیاسی را حفظ کرده‌اند.

واکنش‌ها و تهدیدها

هم‌زمان با انتشار خبر کشته‌شدن رهبر ایران، علی لاریجانی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، اسرائیل و ایالات متحده را تهدید کرد و نوشت که «ملت ایران و نیروهای مسلح، پاسخی فراموش‌نشدنی به متجاوزان خواهند داد». این اظهارات پیش از تأیید رسمی خبر منتشر شده بود.

در حال حاضر، فضای سیاسی ایران و منطقه در وضعیت انتظار و ارزیابی تحولات بعدی قرار دارد. ناظران معتقدند نحوه مدیریت انتقال قدرت و واکنش نهادهای نظامی و امنیتی، تعیین‌کننده مسیر آینده جمهوری اسلامی خواهد بود.

گوناز تی وی

R.G