منابع آگاه فاش کردند که در داخل دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، بر سر یادداشت تفاهم امضاشده با ایران اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. این اختلافات پس از آن شدت گرفت که ارزیابی‌های اطلاعاتی نسبت به آمادگی تهران برای ارائه امتیازهای هسته‌ای مورد نظر واشینگتن در یک توافق نهایی ابراز تردید کردند.

 

به گفته این منابع، جان راتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا «سیا»، به ترامپ و شماری از مقام‌های ارشد اطلاع داده است که اطلاعات جمع‌آوری‌شده توسط نهادهای اطلاعاتی پرسش‌های جدی درباره نیت واقعی ایران در مرحله آینده مذاکرات ایجاد کرده است.

 

موافقان و مخالفان

تحفظات تنها به راتکلیف محدود نبود؛ مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و پیت هگست، وزیر جنگ، نیز در بحث‌های داخلی نگرانی‌های مشابهی درباره تفاهم اعلام‌شده با تهران مطرح کردند.

 

در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری، و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، دو فرستاده آمریکایی، از ادامه توافق و تکمیل مذاکرات حمایت کردند.

 

بر اساس این گزارش، ترامپ پیش از اعلام یادداشت تفاهم، مجموعه‌ای از نشست‌های سطح بالا برگزار کرد که در آن مقام‌ها گزارش‌های اطلاعاتی را بررسی کردند. این گزارش‌ها نشان می‌داد میان آنچه مقام‌های ایرانی در جلسات داخلی خود مطرح می‌کردند و آنچه به میانجی‌ها و طرف آمریکایی منتقل می‌کردند، تفاوت‌هایی وجود داشته است.

 

در این نشست‌ها، راتکلیف و روبیو معتقد بودند که داده‌های موجود تردیدهایی درباره میزان آمادگی تهران برای پذیرش اقدامات هسته‌ای مورد مطالبه واشینگتن ایجاد می‌کند. یکی از منابع گفت ارزیابی‌های اطلاعاتی از وجود شکاف میان مباحث داخلی ایران و تعهداتی که در چارچوب توافق ارائه می‌شود، حکایت دارد.

 

دفاع کاخ سفید

در مقابل، کاخ سفید از این یادداشت تفاهم دفاع کرد و تأکید نمود که رئیس‌جمهور آمریکا پیش از تصمیم‌گیری به همه دیدگاه‌ها گوش داده است.

 

یکی از مقام‌های دولت آمریکا گفت: «ترامپ به همه نظرات گوش می‌دهد، اما تصمیم نهایی را خود او می‌گیرد.»

 

او افزود این یادداشت تفاهم خطوط قرمز دیرینه واشینگتن را تأمین می‌کند؛ از جمله جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، جلوگیری از نگهداری ذخایر اورانیوم با غنای بالا و همچنین ممانعت از استفاده ایران از مسیرهای دریایی بین‌المللی به عنوان ابزار فشار.

 

بندهای هسته‌ای این تفاهم‌نامه بر پایه موفقیت دو طرف در دستیابی به توافقی جامع‌تر طی یک دوره مذاکره 60 روزه تنظیم شده و این دوره با توافق طرفین قابل تمدید خواهد بود.

 

نشست روز جمعه

انتظار می‌رود روز جمعه جی‌دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، با حضور میانجی‌هایی از قطر و پاکستان دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی مذاکرات گفت‌وگو شود.

 

اگرچه متن کامل توافق اولیه 14 بندی منتشر نشده است، اما یک منبع آگاه اعلام کرد که ایران ممکن است در چارچوب این تفاهم‌نامه امتیازهای بیشتری نسبت به وضعیت فعلی به دست آورد، مگر آنکه بعداً توافق نهایی‌ای حاصل شود که اهداف آمریکا درباره برنامه هسته‌ای ایران را تأمین کند.

 

تحریم‌ها و دارایی‌های مسدودشده

بر اساس این یادداشت تفاهم، در طول دوره مذاکرات وضعیت فعلی برنامه هسته‌ای ایران حفظ خواهد شد و در مقابل، آمریکا از اعمال تحریم‌های جدید یا اعزام نیروهای بیشتر به منطقه خودداری می‌کند.

 

این سند همچنین شامل تعهد متقابل برای گفت‌وگو درباره آینده فعالیت‌های غنی‌سازی و ذخایر مواد هسته‌ای غنی‌شده در چارچوب توافق نهایی است. در صورت دستیابی به یک توافق جامع، واشنگتن روند لغو تحریم‌ها را طبق جدول زمانی مورد توافق آغاز خواهد کرد و نیروهایی را که در دوران جنگ به منطقه اعزام کرده بود، خارج خواهد ساخت.

 

موضوع دارایی‌های بلوکه‌شده ایران از حساس‌ترین پرونده‌ها به شمار می‌رود. طبق این تفاهم‌نامه، در صورت اجرای توافق، امکان استفاده از این دارایی‌ها فراهم خواهد شد. با این حال، مقام‌های آمریکایی تأکید کرده‌اند که آزادسازی هرگونه دارایی بر اساس اصل «عملکرد در برابر پاداش» انجام می‌شود و به میزان اقدام‌های عملی ایران بستگی خواهد داشت.

 

این سند همچنین بر بازگشایی تنگه هرمز در آینده نزدیک تأکید دارد. بر اساس آن، ایران متعهد می‌شود به مدت 60 روز عبور ایمن کشتی‌های تجاری را بدون دریافت عوارض تضمین کند و در مقابل، آمریکا به تدریج محدودیت‌های اعمال‌شده بر کشتیرانی را کاهش دهد.

 

دلایل انتقادها

منتقدان این توافق در داخل دولت آمریکا معتقدند که تهران ممکن است از مزایای اقتصادی و سیاسی فراهم‌شده در یادداشت تفاهم بهره‌مند شود، بدون آنکه بعدها امتیازهای هسته‌ای مورد نظر واشینگتن را ارائه دهد.

 

در مقابل، مقام‌های آمریکایی تأکید دارند که هرگونه منفعت اقتصادی یا مالی برای ایران به اقدام‌های قابل راستی‌آزمایی وابسته خواهد بود و هفته‌های آینده میزان جدیت تهران در اجرای تعهداتش را مشخص خواهد کرد.

 

این اختلاف‌نظرها نشان می‌دهد که یادداشت تفاهم نه‌تنها به بحث‌ها درباره نحوه برخورد با ایران در دولت ترامپ پایان نداده، بلکه گفت‌وگوی تازه‌ای را درباره این پرسش ایجاد کرده است که آیا تهران واقعاً آماده ارائه امتیازهای اساسی است یا اینکه در پی خرید زمان و کسب منافع اقتصادی و سیاسی پیش از تعیین تکلیف حساس‌ترین پرونده‌های هسته‌ای است.

 

گونازتی‌وی

SH.A