گوناز تی وی: تپه ازبکی "اؤزبک تپه" دربرگیرنده ۹ هزار سال بقایای فرهنگی مربوط به ترک ها می باشد که از هزاره هفتم قبل از میلاد تا هزاره اول قبل از میلاد یعنی دوران تمدن ترک ماننا و بعدها مادها را شامل می شود.

به گزارش گوناز تی وی، از جمله مکان‌های گردشگری و تاریخی استان البرز محوطه باستانی ازبکی "اؤزبک تپه" از توابع دهستان احمدآباد از بخش مرکزی شهرستان نظرآباد با مساحت ۵۷۶ کیلومترمربع است.

این تپه برای تخستین مرتبه در سال ۱۳۴۸شمسی شناسایی و چند سال بعد در فهرست میراث ملی ایران ثبت شده است.

تپه ازبکی از شمال به بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ(ساووج بولاق) و رشته کوه‌های البرز، از جنوب به بخش اشتهارد در شهرستان کرج، از شرق به دهستان‌های رامجین و سعید آباد ساوجبلاغ، از غرب به شهرستان آبیک استان قزوین و در 50 کیلومتری غرب شهر کرج قرار دارد.

تپه ازبکی  دربرگیرنده ۹ هزار سال بقایای فرهنگی فرهنگی مربوط به ترک ها است که از هزاره هفتم قبل از میلاد تا هزاره اول قبل از میلاد یعنی دوران تمدن ماننایی و بعدها مادها را شامل می شود.

به نوشته تسنیم، تپه ازبکی دارای تپه‌های متعددی از جمله یان تپه به معنای «تپه کناری»، گوموش تپه به معنای «تپه نقره‌ای»، چشمه علی و سیلک است، جیران تپه به معنای «تپه آهو ماده»، مارال تپه به معنای «آهوی نر» و دوشان تپه به معنای «تپه خرگوش» است.

یان تپه

یان تپه در حدود یک کیلومتری غرب تپه مرتفع ازبکی واقع شده که ابعاد این تپه بیضی شکل است. این تپه دارای آثار معماری از ملات گل و خشت است.

مارال تپه

مارال تپه یکی از تپه‌های اقماری کوتاه در محوطه ازبکی است و آثار به‌دست آمده از معماری این تپه مربوط به تک دیوارها، تنور یا اجاق و گودال دور ریز منحصر می‌شود.

جیران تپه

جیران تپه در جنوب محوطه ازبکی و با فاصله ۲۵۰ متری تپه مدور و تقریباً مسطح با ارتفاعی در حدود ۲ متر از سطح زمین‌های اطراف و قطری در حدود۵۰ متر وجود دارد. در این تپه بقایای سه دوره عمده فرهنگی پیش تاریخ، عصر آهن و اسلامی شناسایی شده است.

در نخستین فصل کاوش در جیران تپه یافتن گورهای متعلق به دروه‌های اسلامی و عصر آهن در لایه‌های سطحی‌تر و بقایای لایه‌های فرهنگی متعلق به دوره‌ای از فرهنگ‌های پیش از تاریخ فلات مرکزی ، همزمان با چشمه علی و سیلک، در لایه های عمیق‌تر موجود است.

وجود بقایای معماری عظیم از هزاره اول و دوم پیش از میلاد و گورستان‌های همزمان با آن در این دوران در جیران تپه، محوطه ازبکی را به یکی از نادرترین محوطه‌های شناخته شده عصر آهن مبدل می‌کند.

از مهم‌ترین یافته‌های جیران تپه، فضای معماری ارزشمندی مربوط به پیش از تاریخ با دیوارهای رنگین و دارای دو صفحه و سکو با کاربری مذهبی (معبد) است. خصوصیات این بنا و بناهای مشابه آن در دشت قزوین جایگاه ویژه اجتماعی، فرهنگی و به ویژه مذهبی را نمایان می‌سازد.

دوشان تپه

دوشان تپه در فاصله نزدیک به ۳۰۰ متری شمال غرب تپه ازبکی قرار دارد.

یافته‌های کوچک در دوشان تپه شامل اشیاء فلزی، دو درفش یکی شکسته و دیگری سالم، یک سوزن به طول۱۰سانتی‌متر، دو قطعه ورقه مفرغی شبیه برگ، چندین قطعه سوزن، اشیاء سفالی، سردوک‌ها، اشیاء سنگی متفرقه و قالب‌های ریخته‌گری است.

نکته مهم در مورد این نوع قالب اینکه شواهد مربوط به استفاده از آن به دوران‌های تاریخی تعلق دارد و شاید کهن‌ترین نوع قالب شناخته شده مربوط به دوشان تپه باشد.

ماننایی ها، از اولین دولت های منسجم در آذربایجان جنوبی بودند که موفق به ایجاد اتحاد سراسری در بین سران اقوام مختلف ترک ( قوتتی ها، سابیر ها، هوری ها، آذها، و ... ) و جمع کردن آنها در زیر پرچم وحکومت مشترک شدند.

دولت ماننا Manna در اوایل با اتحاد اقوام مختلف ترک قوتتی - لولوبی در اواخر سده های ۱۵ق . م(۳۵۰۰ سال قبل) در ساحل غربی و جنوبی دریاچه اورمیه تشکیل شد.

به مرور با پیوستن دیگر اقوام ترک و التصاقی زبان ( سابیر ها، توروک ها و ... ) ساکن در آذربایجان به آن، از اوایل قرن ۹ قبل از میلاد دولت قدرتمند ماننا تشکیل شد.

مرزهای جغرافیایی دولت ماننا از ایالت "ایللی پی Ellipi" در نزدیکی کرمانشاه کنونی و نامار در لرستان شروع شده تا کناره های رود ارس ادامه داشت، و از سال  ۷۱۷ق . م با درایت و کاردانی ایرانزو( ار+یانزی) شاه ماننا، قوتتی های ماد مرکزی نیز به ماننا پیوستند و همه اراضی آذربایجان جنوبی در داخل یک سیستم سیاسی قرار گرفت و در نتیجه مرزهای ماننا تا شرق قم، کاشان و مناطق شرقی قزوین گسترش یافت.

این تمدن ترک حدود پانصد سال قبل از میلاد، به مانند دهها تمدن دیگر موجود در خاورمیانه، با سرکوب هخامنشیان به خاموشی گرایید.

سیستم حاکم بر سازمان میراث فرهنگی ایران با تکیه بر سیاست انکار هویت و اصالت ترک ها در منطقه، همواره سعی نموده تا تاریخ تمدن های مختلف ترک منطقه را تکذیب یا تحریف نماید.

سیستم میراث فرهنگی ایران تلاش می نماید تا ظهور هخامنشیان را مبدا شکل گیری تاریخ و تمدن منطقه معرفی نموده و تمدن های قبل از این دوره را کم اهمییت جلوه دهد، به همین دلیل تمدن های بزرگ ترک موجود در منطقه مانند ماننایی ها، اورارتوها و... همواره نادیده گرفته می شوند.

گوناز تی وی

SH.A