گوناز تی وی: رژیم اسلامی ایران بارها به طور مستقیم و غیر مستقیم آثار فرهنگی-تاریخی آذربایجان جنوبی را تخریب نموده و یا شرایطی فراهم کرده تا این آثار ارزشمند به سادگی در معرض تخریب و یا تاراج از سوی فرصت طلبان قرار گیرند. جای جای آذربایجان جنوبی مملو است از آثار با ارزشی که هر کدام تاریخی گرانقدر را در خود نهفته اند. اما نهادهای ذیربط رژیم اسلامی با هدف جعل، تحریف و نابودی تاریخ آذربایجان به انحاء مختلف سعی در تخریب آنها داشته اند. اکنون گفته می شود قدیمی ترین مرکز ستاره شناسی جهان در مراغه در آستانه تخریب کامل قرار گرفته است اما رژیم اسلامی ایران نه تنها اهتمامی در راه نجات آن از خود نشان نمی دهد بلکه حتی به تخریب آن نیز به طور غیر مستقیم کمک می کند.

به گزارش گوناز تی وی، رصدخانه مراغه که نماد قدمت علم و دانش از دوران‌های گذشته تاکنون است، این روزها شرایط مناسبی ندارد و برای برون رفت از این وضعیت، نیاز به توجه ویژه مسئولان و دست اندرکاران دارد.

هلاکوخان از سلسله ایلخانیان پس از مستقر شدن در آزربایجان شرقی، مراغه را به سبب آب و هوای خنک و مراتع خرم، پایتخت خود قرار داد و اوج شهرت و آبادانی این شهرستان هم در همین دوران بوده است.به فرمان هلاکو بود که دانشگاهی بزرگ، رصدخانه و سایر مراکز تحقیقاتی و علمی به همت دانشمند بزرگ، خواجه نصیرالدین طوسی و با همکاری چند دانشمند و ستاره شناس دیگر تاسیس شد و دانش پژوهانی از اطراف و اکناف عالم برای مطالعه به این شهر رو آوردند. شاید بتوان گفت که تقریباً تنها اثری که از قدیمی ترین پایتخت ایلخانی باقی مانده است، همین «رصدخانه مراغه» است که بیشترین شهرت آن در قدمت آن نهفته است و گفته می شود ۲ قرن قدیمی‌تر از رصدخانه معروف «سمرقند» است.

درحال حاضر نیز این شهر با ۳۰۰اثر ثبت شده ملی، جزو ۱۰شهر فرهنگی برتر کشور محسوب می‌شود. گنبد غفاریه، برج مدور، گنبد کبود، معبد مهر، مقبره اوحدی مراغه‌ای، غار کبوتر، پل هلاکو، چشمه‌های معدنی مراغه و… از جمله آثار دیدنی مراغه به شمار می‌رود که باید گفت در راس آن ها رصد خانه مراغه با قدمت ۸۰۰ سال قرار دارد.

رصدخانه مراغه که با شماره ۱۶۷۵ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، نه تنها کاملترین رصدخانه‌ای است که تا زمان خود ایجاد شده، بلکه نخستین رصدخانه مجهزِ قبل از کشف دوربین به شمار می‌رود، به طوری که تا ۳۰۰ سال بعد رصد خانه‌ای به مجهزی آن در غرب به وجود نیامده است

در راس مکان‌های دیدنی شهر مراغه نام «رصدخانه» را می‌بینیم و حتماً هر مسافری در بدو ورود به این شهر با تابلوهایی که به سمت این مکان روانه می‌شود، مواجه خواهد شد. در طول شهر ازهر خیابان اصلی و فرعی که عبور کنید حتماً با تابلویی راهنما که شما را به سمت رصدخانه هدایت می‌کند، مواجه خواهید شد، گویی رصدخانه چون هویتی است که شهر مراغه را بدان می‌شناسند.

تابلوهای راهنما را دنبال می‌کنیم تا برسیم به بنایی که عظمت و قدمتش به هشتصد سال قبل می‌رسد؛ به نزدیکی تپه‌ای می‌رسیم که هرچند سالیان پیش خارج از شهر بوده، اما امروز دردل شهر واقع شده است. تابلوی معاونت برون مرزی صدا و سیما و ایستگاه بازرسی که در آنجا وجود دارد در بدو ورود توجه‌مان را به خود جلب می‌کند! پیچ تپه را می‌گیریم و با هر پیچ فرمان قله را نزدیکتر از پیچ قبلی می‌بینیم. به پیچ آخر که می‌رسیم توقف خودروها در شانه خاکی جاده، توجه‌مان را به خود جلب می‌کند.حفره‌هایی در دل کوه که به غار شبیه‌اند! ما هم از خودرو پیاده می‌شویم و برای آنکه پاسخی برای کنجکاوی ذهنمان بیابیم راهی دخمه‌های موجود در دل کوه می‌شویم. در این محل، نشانی از تابلو راهنما یا راهنمایی نمی‌یابیم!

یعقوب طالبی، رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری مراغه در پاسخ به این سوال که این دخمه‌ها چیست؟ می‌گوید: موضوعیت آن خیلی مشخص نیست، اما گذشته از ارزش معماری از نظر روشن ساختن بسیاری از ویژگی‌های مذهبی – اجتماعی و اوضاع و احوال خاص دوره ایلخانی بخصوص جامعه مسیحیت آن زمان، دارای اهمیت است.

به بالای تپه جایی که مکان رصدخانه است می‌رسیم، گنبدی آهنین شکل در منطقه‌ای که بیش از هر چیزی شما را به یاد بیابان می‌اندازد، خودنمایی می‌کند. مکانی فاقد هرگونه امکانات زیربنایی، بهداشتی و گردشگری! با کمی پیاده روی به رصد خانه مراغه می‌رسیم. وارد محفظه گنبدی شکل آن می‌شویم. در کمال ناباوری جز مخروبه‌ای که چون شکل هندسی‌اش به دور سرمان می‌چرخد چیز دیگری را رصد نمی‌کنیم! دستی بر چشمانمان می‌کشیم، شاید خطای دید باشد، اما خطای دید چقدر!؟ تا کجا! هیچ چیز بجز همان گنبد محافظ آهنین که حالاخود نیز مشمول گذشت زمان شده و آب و باد و باران از منافذش نفوذ می‌کنند، وجود ندارد. به ناچار به سمت کانکسی که با تابلوی راهنمای گردشگر خود نمایی می‌کند، می رویم. اما هرچه به در می‌کوبیم، جز در بسته چیزی نصیبمان نمی‌شود.

از رصدخانه مراغه که روزی بزرگ‌ترین مرکز علمی منطقه بود، تنها پی‌های بخش‌های مختلف و بخشی از بقایای سنگی آن باقی مانده است. آری، چنین است، یادگاردوران طلایی ایران در عرصه علم و نجوم !پوشش فایبرگلاس آن فرسوده شده و برف و باران تنها سکوی بازمانده از خواجه نصیرالدین طوسی را می‌سابد و از بین می‌برد.

می گویند، ساخت رصدخانه، ۱۵سال طول کشید، اما در سایه بی مهری مسئولان این بنا در مدت یک سال دیگر تخریب خواهد شد، سوالی که این روزها در فکر ساکنان مراغه جایی برای خود بازکرده، این است که چرا هیچ کاری برای جلوگیری از تخریب این اثر بین المللی انجام نمی‌شود؟

در این میان هر از گاهی نیز مسئولان وقت شعارها و آرزوهایی چون «طرح ساخت موزه رصدخانه مراغه»، «تبدیل رصدخانه مراغه به پایگاه ستاره شناسی دوره اسلامی»، «رصدخانه و میراث تاریخی مراغه احیا می‌شود»، «رصدخانه مراغه، مرکز تحقیقاتی و گردشگری می‌شود» و… نیز سر دادند که افسوس از تحقق حتی یکی از آن‌ها.

نامگذاری سال ۲۰۰۸ به نام «رصد خانه مراغه» که از طرف یونسکوانجام شد نیز نتوانست دردهای این بنای ۸۰۰ ساله را مرهم کند. چرا که دراین میان هر کدام از مدیران وقت، مشکل را به گردن مسئول قبل از خود می‌اندازند! به سراغ دکتر«فرزین حق پرست»، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری آزربایجان شرقی می‌رویم. هرچند تنها ۸ ماه از قرار گرفتن وی در این مسئولیت می‌گذرد، اما مسئولانه به همه پرسش ها و بعضاً انتقادات ما پاسخ می‌دهد.

فرزین حق پرست، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آزربایجان شرقی نیز با بیان اینکه ۱۰ سال است که برای حل مشکل رصدخانه مراغه، مکاتباتی با سازمان‌های ذیربط صورت گرفته است، می‌گوید: مشکل رصدخانه این است که دقیقاً همجوار با سایت برون مرزی صدا و سیما است و به همین علت اجازه هیچ گونه فعالیتی را در مکان رصدخانه به ما نمی‌دهند.

وی در ادامه می‌افزاید: اخیراً طی جلساتی که به درخواست ما در معاونت فنی استانداری آزربایجان شرقی تشکیل شد، مسئولان سایت برون مرزی صدا و سیما به ما گفتند اگر مدیریت این استان بتواند مکانی را به مساحت ۱۰۰ هکتار با چنین موقعیت سوق الجیشی در اختیار ما قرار دهد، سایت حاضر است که منتقل شود. این مسئول با اشاره به شرایط حساسی که در مکان رصدخانه به دلیل وجود سایت برون مرزی صدا و سیما حکمفرماست، تصریح می‌کند: «حتی به ما اجازه نداند که سرویس بهداشتی که در محوطه رصدخانه در حال ساخت بود را تکمیل کنیم.

حق پرست می‌گوید با مذاکراتی که با مسئولان سایت برون مرزی صدا و سیما در استانداری آزربایجان شرقی داشتیم، قرار شد تا با اطلاع آن‌ها، بتوانیم یکسری اقدام های اضطراری را از قبیل تعمیر حفاظ گنبدی رصدخانه که تخریب شده است انجام دهیم. اما فعلاً امکان اقدامی را که در خور شان رصدخانه باشد، نداریم.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آزربایجان شرقی مشکل نبود اعتبار لازم و کافی را از دیگر مشکلات رصدخانه مراغه می‌داند و می‌افزاید: هر کاری که ما بخواهیم انجام دهیم در ابتدا حتماً باید برآورد هزینه شود تا اعتبارش تامین شود و در بودجه آن سال گنجانده شود. سعی مان بر این است که ردیفی را برای مرمت و بازسازی رصدخانه مراغه، در بودجه سال ۹۴ در نظر بگیریم البته بستگی به آن دارد که وضع اعتباری و اقتصادی بودجه کشور رو به بهبود رود.

حق پرست بر این نکته هم تاکید می‌کند که صرف مورد نظر گرفتن ردیف اعتباری و بودجه مهم نیست، مهم آن است که اعتبار در نظر گرفته شده تخصیص یابد چرا که در غیر این صورت، باز هم وضعیت رصدخانه مراغه، این بنای ۸۰۰ ساله که روزگاری نه تنها فخر که مایه مباهات عالم بوده است، تغییری نخواهد کرد. وی با اشاره به استفاده از ظرفیت کمک‌های مردمی در چنین آثار ملی، خاطرنشان می‌کند همت ما روی شهر مراغه به عنوان یکی از ۷هسته کلیدی در صنعت تدبیر توسعه آزربایجان شرقی این است که روی این شهر به عنوان محور جنوب استان توجه و تمرکز بیشتری صورت پذیرد تا بتوانیم مراغه را به یکی از قطب‌های گردشگری استان تبدیل کنیم.

باوجود رصدخانه‌های تهران، مشهد، شیراز اما شاید این نکته گفتنش خالی از لطف نباشد که در سال‌هایی که رصدخانه مراغه در حال ویرانی بوده، شاهد شروع به کار رصدخانه‌های ملی کاشان و کرمان بودیم.

گوناز تی وی

R.C