گوناز تی وی: وجود رودخانه در نزدیکی یا وسط یک شهر نعمت بزرگی است که هم به مطبوع شدن هوای آن شهر کمک می کند و هم جلوه ای زیبا بدان می بخشد. اما رودخانه آجی چای تبریز که در غرب این شهر قرار دارد و به طور بالقوه می توانست به نماد اصلی این شهر تبدیل شده و گردشگران فراوانی را به خود جلب کند، اکنون تبدیل به یکی از منابع آلوده کننده محیط زیست تبریز شده است. این در حالی است که رودخانه زاینده رود در پرتو سرمایه گذاری های فراوان رژیم اسلامی تبدیل به نماد اصلی شهر اصفهان در نزدیکی کویر مرکزی جغرافیای ایران شده است اما آجی چای تبدیل به مهمترین تهدید شهروندان ساکن شمال غرب تبریز شده است.

به گزارش گوناز تی وی، از حدود 30 سال پیش افزایش جمعیت،گسترش صنایع، نبود تمهیدات کافی برای تصفیه و مدیریت فاضلاب بهداشتی شهر تبریز، تغییرات آب و هوایی و بروز خشکسالی نه تنها رودخانه آجی چای را از عملکرد اصلی خود  دور کرد، بلکه امروزه به قول کارشناسان به مرگ حیات دچار شده و به بحرانی ترین رودخانه آذربایجان جنوبی از نظر آلودگی اکوسیستم تبدیل شده است.

 زندگی و حتی گذر از کنار رودخانه آجی چای که چهره ای زشت به خود گرفته و علاوه بر بوی تعفن، مملو از حشرات موذی و دیگر جوندگان است، چندان خوشایند به نظر نمی رسد اما عده ای با وجود مشکلات بهداشتی و زیست محیطی آن سالهاست در کنار این رودخانه لجنزار زندگی و یا به ناچار تردد می کنند. اهالی مناطقی همچون حیدر آباد، بخش هایی از شهرک ارم، 40 متر، رضوانشهر همگی به نوعی از آلودگی این رودخانه در عذابند.

در این رابطه فریدون آرمان فر، کارشناس ارشد محیط زیست و آب می گوید که فاضلاب های شهری از نظر کمیت مهمترین منبع آلاینده آجی چای محسوب می شوند.   وی، سرازیرشدن شیرابه زباله های انباشته شده در قسمت هایی از تبریز به آجی چای از طریق "کومورچایی" را یکی از شدیدترین و سمی ترین انواع فاضلاب های شهری آلاینده این رودخانه نامید و گفت: "در طول آجی چای ، ورود فاضلاب های خانگی مناطقی مانند "خلیل آباد" و "ارم" و در ادامه، ورود بخشی از فاضلاب کمپ های مسکونی پایگاه هوایی تبریز باعث آلایندگی شدید تلخه رود شده است."  وی با اشاره به فعالیت واحدهای صنعتی در منطقه غرب تبریز و تولید پسماندهای بسیار خطرناک و سنگین مانند جیوه، کارنیوم و سرب از این واحدها، خاطرنشان کرد: "فاضلاب ها و پساب های تولید شده از واحدهای صنعتی غرب تبریز بعد از وارد شدن به تلخه رود باعث آلودگی زیست محیطی این رودخانه شده و پس از اینکه در کنار لجن ها انباشته می شوند بوی تعفن ایجاد می کنند."  این کارشناس ارشد محیط زیست و آب افزود: "از عوامل مهم دیگر ایجاد بوی مشمئز کننده ای که مشام هر رهگذری در اطراف تلخه رود را  می آزرد، نقص در سیستم تصفیه خانه پساب یکی از کارخانه های فراوری لبنیات و نیز تولید پساب های بدبو در منطقه چرمشهر تبریز است؛ ضمن اینکه لجن تخلیه شده توسط لجن کش ها عامل دیگر ایجاد این بوی نامطبوع است."  وی تاثیر منابع آلوده کننده کشاورزی بر این رودخانه به دلیل استفاده کشاورزان از حشره‌کش ها، آفت‌کش‌ها، کودها و سموم را بسیار کمرنگ دانست و اضافه کرد: "سهم چنین فاضلاب هایی در آلایندگی تلخه رود بسیار کم است و حتی می توان از آن صرفنظر کرد." آرمان فر، در تشریح اثرات آلایندگی آجی چای نیز اظهار داشت: "تخریب اکوسیستم رودخانه، بهم خوردن سیکل غذایی با آلودگی محصولات کشاورزی، به مخاطره افتادن سرمایه گذاری های کلان بخش آب در منطقه توسط وزارت نیرو مانند شبکه آبیاری و زهکشی دشت تبریز و از بین رفتن ارزش های ایجادکننده زیبایی شناختی از جمله این اثرات است." وی گفت: "رودخانه ها یکی از زیباترین جلوه های طبیعت هستند که نه تنها در محیط بکر و طبیعی بلکه در شهرها نیز به چشم می خورند و جلوه و زیبایی خاصی به محیط پیرامون خود می بخشند ولی متاسفانه حفظ و حراست از این جلوه های طبیعی داخل شهری مورد توجه قرار نمی گیرد و زوال روزافزون آن ها که تلخه رود نمونه بارز این ادعاست، چهره شهر را نیز  مخدوش می کند."

شهردار منطقه4 تبریز نیز بنا به وظیفه خود در تشریح آلودگی های آجی چای تنها به دنبال دادن وعده های پوچ است و در این باره معتقد است: "فاز یک پروژه ساماندهی و بهسازی بستر آجی چای ( حد فاصل بند بتنی تا پل خلبان) بزودی به بهره برداری می رسد." یعقوب انصاری با اشاره به اهداف اجرای ساماندهی و بهسازی بستر آجی چای گفته: "هدف از اجرای این پروژه هدایت صحیح آبهای سطحی ، زیباسازی بستر آجی چای و همچنین پاکسازی این بستر از آلودگیهای موجود و در نهایت ایجاد یک فضای زیبای شهری است که سالهای متمادی از جمله معضلات شهری محسوب می شد که بحمدالله با همت همکاران منطقه اقداماتی جهت بهسازی و ساماندهی آن در حد فاصل بند بتنی تا پل خلبان صورت گرفته که بزودی مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت." وی خاطر نشان ساخته: "بهسازی و ساماندهی آجی چای جزو پروژه های بزرگ شهری محسوب می شود که امیدواریم با اتمام عملیات اجرایی پروژه های در دست احداث داخل آجی چای شاهد فضایی مناسب در یکی از بخش های مهم شهر که روزانه مسافرین و میهمانان زیادی از آن تردد می کنند باشیم."

علی رستمی، مدیر کل فرودگاه های آذربایجان شرقی نیز در گفتگویی با خبرنگاران محلی پیرامون آلایندگی شدید این رودخانه می گوید: "بوی نامطبوعی که از تلخه رود فضای پیرامون رودخانه و از جمله فرودگاه بین المللی تبریز را فرا گرفته است ناخوشایند بوده و این وضعیت باعث ناخرسندی مسافران شده چنانکه بارها گزارش هایی مبنی بر نارضایتی آنان به اداره کل فرودگاه های استان واصل شده است."

وی با بیان اینکه گاهاً علاوه بر ده ها پرواز داخلی و خارجی برنامه ریزی شده در روز، پروازهای خارج از برنامه نیز با مبدا و یا مقصد فرودگاه بین المللی تبریز صورت می گیرد، به خبرنگار مهر گفته: "علاوه بر 12هزار مسافر، مشایعت کننده و مستقبل، صدها نفر دیگر نیز به صورت مستنقیم و غیرمستقیم درگیر ارائه خدمات به مسافران بوده و از بوی بد تلخه رود به شدت آزرده می شوند."

رستمی اظهار داشته: "مسافران ورودی به تبریز که اغلب یا توریست و یا سرمایه گذار هستند، هنگام ورود به تبریز با چهره ناخوشایندی مواجه می شوند که کل تبریز را از این منظر مورد سنجش قرار می دهند."

وی اضافه کرد: "در برخی مواقع از طول روز به ویژه ظهرها که هوا گرم می شود و یا هنگام غروب که بادهایی از طرف دریاچه ارومیه به سمت تبریز وزیدن می گیرد، بوی نامطبوع فاضلاب و پساب های تلخه رود حتی در محیط فرودگاه احساس می شود."

  وی گفت: "اداره کل فرودگاه های آذربایجان شرقی برنامه ای عملیاتی مشابه پروژه ساماندهی مهرانه رود، جهت رفع بوی بد تلخه رود ارائه کرده و علاوه بر طرح در کارگروه مدیریت پسماند آذربایجان شرقی به تهران نیز منعکس کرده است."

گفتنی است آجی چای مهم‌ترین رود دشت تبریز است. در بخش شمالی دشت تبريز هفت رود به نام‌های دريان، شبستر، سيس، صوفيان، سينيخ، گونبات و بابا باغی جاری است كه دو رود گونبات و بابا باغی به آجی چای و بقيه در حوضه آجی چای به درياچه اروميه می‌ريزند. مساحت حوضه آبريز آجی چای، 8547  كيلومتر مربع است. این رود دامنه‌های جنوبی سبلان، قوشه داغ  و دامنه‌های شمالی بزغوش و سهند، شعبه‌های متعدد دریافت نموده از شمال شهر تبریز گذشته و نزدیک گوگان به دریاچه ارومیه می‌ریزد. آب رودخانه ابتدا شیرین است، ولی به جهت عبور از طبقات نمکی، مواد محلول آن افزایش یافته، بر میزان شوری‌ آن افزوده می‌شود، از این رو به نام آجی چای معروف شده است.

گوناز تی وی                   

R.C