در حال حاضر ترکیب جمعیتی آرتمیا اورمیانا تنها موجود ارزشمند دریاچه اورمیه از بین رفته و تنها می توان تخم این موجود را در این زیست بوم بحرانی پیدا کرد تخم های ارزشمندی که اگر چاره اندیشی نشود باید منتظر انقراض نسل آرتمیا اورمیانا در داخل دریاچه اورمیه بود.

به اعتقاد کارشناسان مسایل اقتصادی آذربایجان، آرتمیا اورمیانا به دلیل اقتصادی بودن و ارز آوری، کمک به رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال در منطقه یکی از منابع مهم اقتصادی اورمیه به شمار می رود و این موجود تنها در دریاچه اورمیه یافت می شود.

آرتمیا از بین کل جانوران پرسلولی در کره خاکی مقاوم ترین در خصوص زیست در آب با میزان شوری بالاست ولی متاسفانه شرایط موجود دریاچه اورمیه و رسیدن آب آن به حالت فوق اشباع موجب به خطر افتادن حیات آتمیا نیز شده است.

ویژگی‌های آرتمیا اورمیانا

آرتمیا تنها موجود زنده دریاچه اورمیه از خانواده سخت‌ پوستان است که می‌تواند در آب غلیظ و شور زندگی و از جلبک‌های موجود دریاچه تغذیه کند. این جاندار شاخص ‌ترین موجود زنده دریاچه است که غذای اصلی پرندگان را تشکیل می‌دهد و بیشترین منبع غذایی برای ماهیان خاویاری است. این جاندار تک ‌سلولی با شرایط آب شور دریاچه اورمیه سازگاری پیدا کرده و هم می‌تواند زنده ‌زایی و هم تخم‌گذاری کند. البته در شرایطی که استرس محیطی نباشد این جاندار زنده ‌زایی می ‌کند.

آرتمیا تخم با ارزشی دارد، پرورش ‌دهندگان میگو طی روشی این تخم‌ها را باز می‌کنند ‌و وقتی نوزاد بیرون می‌آید، برای مزارع پرورش میگو استفاده می‌کنند، زیرا میگو باید غذای جنبنده مصرف کند. از این‌رو تخم یا سیست آرتمیا در سطح دنیا دارای ارزش جهانی است و هر کیلو 80 تا 90 دلار ارزش دارد.

آرتمیا اورمیانا یکی از هفت گونه شناخته شده آرتمیای دو جنسی در جهان است، ارزش غذایی آن در حد مطلوب است و دارای بیش از 52 درصد پروتئین و چهار درصد چربی است و ترکیب و میزان اسیدهای آمینه و اسیدهای چرب آن در حدی است که نیازهای آبزیان آبهای شیرین را به طور کامل برآورده می سازد.

از این رو از این موجود می توان مستقیما یا پس از منجمد کردن یا خشک کردن به عنوان یک خوراک پروتئینی مغذی برای پرورش انواع ماهیان، میگوها و خرچنگ های آب شیرین استفاده کرد یا می توان پس ازغنی سازی برای پرورش ماهیان و میگو های آب شور به کار برد.

آرتمیا در چرخه زیست بحرانی قرار دارد

رئیس مرکز تحقیقات آرتمیای کشور در گفتگو با خبرنگار مهر در اورمیه با ابراز نگرانی از وضعیت تنها موجود زنده دریاچه اورمیه می گوید: در حال حاضر با توجه به اشباعیت آب دریاچه اورمیه از نمک آرتمیا همچنان در چرخه زیست بحرانی به سر می برد به گونه ای که دیگر خبری از خود آرتمیا اورمیانا در دریاچه نیست و تنها می توان تخم این موجود را مشاهده کرد.

دکتر علی نکویی فرد خشکسالی حاکم بر دریاچه اورمیه، تبخیر بالای آب، تغییر وضعیت زیستی دریاچه را از اهم دلایل به خطر افتادن حیات دریاچه اورمیه و تنها موجود زنده آن آرتمیا دانسته و می افزاید: تمام این عوامل موجب شده است غلظت نمک در دریاچه اورمیه به بالای 400 گرم برلیتر و افزون بر این میزان رسیده و آب آن به حالت فوق اشباع در آید که در این شرایط آرتمیا نمی تواند زاد و ولد کرده و حیات خود را ادامه دهد.

وی با بیان اینکه هم اکنون تنها تخم این موجود را می توان در دریاچه اورمیه یافت ادامه می دهد: تخم آرتمیا اورمیانا گونه ای منحصر به فرد بوده و مثل سایر گونه های آرتمیا نیست تخم این گونه با چسبیدن به کریستالهای نمک در لایه میانی یا کف دریاچه اورمیه یافت می شود برای زیست این گونه باید غلظت نمک دریاچه اورمیه از 400 تا 420 گرم در لیتر فوق اشباع به دو سوم یعنی 150 گرم در لیتر کاهش یابد.

دکترنکویی فرد تاکید کرد: در این شرایط هم می توان غذای مناسب برای آرتمیا اورمیانا تامین کرد تا تخم های این موجود ارزشمند امکان حیات و زادآوری پیدا می کنند اما هم اکنون با توجه به شرایط موجود که دریاچه اورمیه نفش های آخر را می کشد آرتمیا اورمیانا نفس های آخر را کشیده است.

رئیس مرکز تحقیقات آرتمیای ایران همچنین از اجرای طرح تحقیقاتی در خصوص راه اندازی بانک ژنی آرتمیا اورمیانا خبر داده و می گوید: یکی از طرح های مهم تحقیقاتی این مرکز ایجاد بانک ژنی آرتمیا در کنار دریاچه اورمیه با هدف حفظ ذخایر این موجود است تا زمانی که اگر دریاچه اورمیه به حالت نرمال رسید برای بازسازی آرتمیا ذخایری موجود باشد.

دکترنکویی فرد با تاکید مجدد بر اینکه آرتمیا اورمیانا گونه ای منحصر به فردی است که تنها در دریاچه اورمیه می توان یافت می افزاید اگر کل ایران را بگردید نمی توانید تخم آرتمیا اورمیانا را پیدا کنید در این راستا با ایجاد و راه اندازی بانک ژنی در کنار دریاچه اورمیه در تلاش هستیم ذخایر این موجود را حفظ کنیم چون نمی دانیم در آینده چه اتفاقی برای آرتمیا خواهد افتاد.

پارک ملی دریاچه اورمیه یکی از ۵۹ ذخیره گاه طبیعی محیط زیست جهان است که به دلیل طبیعت مناسب برای زیست دائمی و موقت انواع پرندگان کمیاب و نادر جهان و زیبایی های طبیعی سواحل و جزایر آن از سوی یونسکو به عنوان یک ذخیره گاه بیوسفری در جهان شناخته شده است.

از سال آبی 75 – 74 تاکنون رقوم ارتفاعی سطح تراز آب دریاچه اورمیه سیر نزولی پیدا کرده و در طول سالهای اخیر آب به بحرانی ترین وضعیت خود رسیده که این امر حیات تنها موجود آن را نیز با خطر جدی مواجه کرده در این راستا که نیاز به یک عزم ملی و منطقه‌ای برای نجات این اکوسیستم با ارزش و بحران زده است.

مهر- گزارش از سکینه اسمی

R.C