حاجى شفیعا از شاگردان نامور سید مجاهد در روضه البهیه مى نویسد:

( چون دولت روسیه بر شهرهاى مسلمانان مانند: دربند قبه گنجه شیروان و غیر آن استیلا یافت مسلمانان وضع خود را براى آن جناب نگاشتند که: کفّار بر شهرهاى ما غلبه نموده و به ما دستور مى دهند که کودکان خود را براى آموزش دین و شریعت نزد معلمان آنها بفرستیم و ما را بر ترک قرآن و رفتن به مساجد و رهاکردندیگر شعائر دینى مجبور مى نمایند. از این روى آن جناب فرمان جهاد داد و سید استاد خود با جماعت بسیارى از علما و طلاب و متدینین و صالحان به جنگ رفتند.)

در فارسنامه ناصرى درباره گزارش علماى شهرهاى آذربایجانی زیر سلطه روس آمده است:

( در زمانى که روسیه در ولایات گنجه و قراباغ و شیروانات تسلط یافتند متعرض ناموس مسلمانان شدند و این توسط علماى آن بلاد به عرض جناب مجتهد الزمان آقا محمد اصفهانى ساکن عتبات عالیات رسید و جناب تکلیف شرعى خود و مسلمانان را در جهاد با کفّار روسى دانست…. در ابتدا آخوند ملا رضا خوئى آذربایجانى معتمد خود را که مردى سخن آفرین بود با صورت حکم وجوب جهاد به دربار ایفاد داشت و حضرت شهریارى به حکم شرع مطهّر رضا در داد. ملا محمد رضا را با مراتب رضامندى به خدمت جناب آقا سید محمد باز فرستاد و جناب[ایشان] با جماعتى از مروجین دین مبین در اوائل ماه شوال این سال ۱۲۴۱ وارد تهران گردید)

از دیگر سو برای آزادسازی بلاد اسلامی تحت اشغال روسها، میرزا عیسى قائم مقام بزرگ، ملا باقر سلماسى و  صدرالدین محمد تبریزى را به عتبات عراق قم کاشان و اصفهان گسیل داشت تا از عالمان و فقیهان بزرگ فتواى جهاد علیه روس را بگیرد. علمای اعلام آن زمان و مراجع جهان تشیع نیز  با تدوین کتاب‌ها و رساله‌های گوناگون حکم جهاد با کفار را به طور مستدل و مشروح بیان کردند. مثلا شیخ جعفر کاشف الغطاء در کتاب کشف الغطاء فتح على شاه را نایب خویش قرار مى دهد و به او اجازه مى دهد که با روسها به جهاد برخیزد و از زکات خراج و کمکهاى مالى مرزنشینان و دیگر مردم در صورت نیاز در جنگ هزینه کند. یا آیت الله العظمی سید محمد مجاهد طباطبایی  فتواهای جهادی صادر کرده بدین سبب مشهور به سید مجاهد گردید. با اعلام جهاد مردم مسلمان از اقصی نقاط ممالک اسلامی برای آزادی آذربایجان بسیج شدند. پس از آمادگی و اعزام نیروها، آیت‌الله مجاهد و جمعی از علما از جمله آیت‌الله محمد جعفر استرآبادی، ملا محمد تقی برغانی، میرزا عبدالوهاب قزوینی، ملا احمد نراقی، سید نصرالله استرآبادی، سید محمد قزوینی، سید عزیزالله مجتهد طالشی و آخوند ملا محمد ماماقانی به تبریز مهاجرت کردند. سید محمد مجاهد و همراهان، برای برانگیزاندن مردم آذربایجان و نشان دادن این که این حرکت و خیزش، با پشتیبانی، تأیید، همراهی و همگامی علما شکل گرفته و مردم باید از جان و دل مایه بگذارند، به سوی آذربایجان حرکت می‌کند. 

بعدها اعلان جهادهای علما در کتب و رسائل جهادیه گردآوری شد از جمله « رساله جهادیه » اثر سید میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی  وزیر فتحعلی شاه از جمله این رساله هاست که در پی اثبات وجوب جهاد در موارد خاص، در زمان غیبت امام معصوم علیه‌السلام است. جالب اینکه کتاب رساله جهادیه اولین کتاب چاپی در ایران نیز می باشد. ۱۶ مهر ۱۳۹۹

گوناز تی وی

E