گزارش "صفيه قره باغي" يكي از اعضاي گروههاي امداد مردمي در كمك به زلزله زدگان آذربايجان                                     

اینجا ورزقان ...

 سه شنبه ساعت 2 با مداد . اینجا ورزقان . در بدو ورود چادرهای سفیدی دیده می شوند که با نور خفیفی روشن شده اند . به محدوده ی زمین لرزه وارد شده ایم . در میان تاریکی ، دیوارهای خراب شده و خانه های ویران شده دیده می شوند. انگار همین الان متوجه زلزله شده و همه ی آنچه را که شنیده ام باور کرده ام . با اینکه می دانم مرحله ی آوار برداری به پایان رسیده اما چیزی مرا به خود می خواند . گویی این آوارها جان دارند و نفس میکشند . کسی زیر این آوارها هنوز نفس می کشد. دهانی پر از خاک که تلاش می کند زنده بماند اما خاک مجالش را گرفته است .

 با شنیدن صدای غریبه ای که آشنا سخن میگوید چشمانم را باز میکنم . چند دقیقه ای طول میکشد تا متوجه شوم در کنار دانشگاه آزاد ورزقان و در ماشین خوابیده ام . مرد تبریزی می گوید : کمک های مردمی به داد مردم رسید . نیروهای دولتی و هلال احمر خیلی دیر اقدام کردند . آنها اقلام و کمک ها را انبار می کنند و در اختیار مردم قرار نمی دهند . با دست به دانشگاه اشاره میکند و ادامه می دهد که اینجا یکی از همان انبارهاست که پر از اقلام کمکی است اما توزیع نمی شود . مرد غریبه می گوید ما چندیدن بار مراجعه و اعلام کردیم حاضریم در پخش این مواد کمک کنیم اما موفق نشدیم . در لابلای حرف هایش متوجه شدم آنها هر روز پس از اتمام کار و بستن زود هنگام مغازه شان به مناطق زلزله زده مراجعه و اقلامی را که با خود آورده اند تقسیم میکنند و شب هنگام بازمی گردند . مرد تبریزی می گوید این کارِ بیشتر تبریزی هاست .

 صبح شده و جلوی دانشگاه شلوغ است . مردمی که برای دریافت کمک آمده اند و ماشین هایی که پر از کمک های مردمی است . در میان مردم نیروهای هلال احمر تک و توک به چشم می خورند که برای راهنمایی مردم به مناطقی که هنوز کمکی دریافت نکرده اند آمده اند . توسط دوستی به روستایی راهنمایی شدیم که در آن گروه های مختلف مردمی کمک های خود را در ساخنمان نیمه تخریب شده ای جمع کرده و سپس نسبت به پخش آن اقدام می کنند . تک اتاقی پر از کنسرو ، آب ، نان ، لباس ، کفش ، پتو و .. که توسط مردم از مناطق مختلف آذربایجان جمع آوری شده است و صاحب آن پیرزنی ست که در گوشه ای از زمینش چادر زده و با دختر و پسر و نوه هایش در آن زندگی میکند . پس از تحویل و بارگیری تجهیزات گروه بندی شده راهی می شویم .

 در مسیر خود به جمعیتی بر می خوریم که در میانشان نیروهای امنیتی به چشم می خورند. آقای عبدی ( راهنمای ما که اهل اهر است و از موقع وقوع حادثه همراه با دوستان خود در تلاش برای کمک رسانی به مردم روستاهای مختلف است ) توضیح می دهد که اینجا فرمانداری است و این مردم برای اعتراض به کم کاری نیروهای دولتی اجتماع کرده اند . او توضیح می دهد که تعدادی زیادی از روستاها به دلیل دوری و صعب العبور بودن مسیر پس از گذشت دو روز هیچ کمکی دریافت نکرده اند که با کمک مردم این مناطق شناسایی شده و برایشان تجهیزات فرستاده می شود . نیروهای هلال احمر بیشتر به روستاهای نزدیک مراجعه می کنند .

روستای توخمادیل . این روستا در 12 کیلومتری ورزقان واقع شده و خوشبخاته تلفات جانی نداشته است . 3 نفر از اهالی این روستا زخمی شده اند . مردمی که دورمان میکنند عنوان میکنند از نظر مواد غذایی مشکلی ندارند اما نیاز به چادر و لوازم بهداشتی دارند . آنها با طعنه و کنایه از نیروهای دولتی و هلال احمر یاد می کنند که کمک های آنها حتی شامل یک درصد از کمک هایی که دریافت کرده اند نمی شود . بیشتر خانه های این روستا تخریب شده و بقیه دچار ترک و شکاف شده اند بطوریکه مردم می ترسند وارد خانه هایشان شوند. مردی که جلوتر از همه ایستاده و لباس قهوه ای به تن دارد می گوید : بیز ائولریمیزه گئده بیلمیرک . ننه باجیملاریمیز دا ائشیکده قالیر . بیزیم بوردا چادر یوخوموزدو . دستشویی یوخوموزدو . بیز کیشیلیر بیر جور گئچینیریک آمما آروادلاریمیز ... ( ما نمی توانیم به خانه هایمان برویم . زنانمان نیز با ما بیرون می مانند. ما چادر نداریم . سرویس بهداشتی نداریم . ما مردها زیاد سختمان نیست اما زنانمان ... )

 زنی که بچه اش را بغل کرده و با فاصله ایستاده توجهم را جلب میکند. نزدیک می شوم و سلام میدهم و از اوضاعشان پرس و جو میکنم . او میگوید خانه هایمان خراب شده و چادر برای اسکان نداریم . مادر متین می گوید چادر و لوازم بهداشتی نداریم . او می گوید ما از چادر هلال احمر چیزی درخواست نمی کنیم . وقتی علت را می پرسم ادامه می دهد که وقتی چیزی درخواست میکنیم درخواستمان را می نویسند و نمی دهند . یا می گویند نداریم و یا می گویند باید صبر کنید . چادرهای هلال احمر پر از تجهیزات است ولی ما تاکنون موفق نشده ایم چیزی دریافت کنیم . من چندین بار برای متین درخواست شیرخشک و پوشاک کرده ام و آنها گفته اند صبر کنم . خدا مردم را خیر بدهد تا کنون چندین بار با ماشین های خود برایمان مواد خوراکی آورده اند . مقداری پوشاک و لوازم بهداشتی می دهم و سوال میکنم که مواد غذایی نیاز دارد که می گوید نه ، به ما مواد غذایی رسیده است اینها را به روستاهایی برسانید که نیازمند ترند .

 راهی روستای آغ بولاق می شویم . در مسیر گفته های مادر متین را بازگو کردم . راهنما برایمان توضیح میدهد که با نیروهای هلال احمر در این باره صحبت کرده است و آنها عنوان کرده اند هلال احمر قبل از اقدام به فرستادن تجهیزات ، از مرکز بهداشت استعلام کرده و تعداد خانوارها را جویا می شود و به تناسب جمعیت تجهیزات می فرستد اما چون این آمارها با تعداد خانوارهای روستا مطابقت ندارد تجهیزات فرستاده شده کفاف مردم روستا را نمی کند . او همچنین در لابه لای سخنانش از کمک های مردم مراغه می گوید که فرمانداری مانع از خروج ماشین های آنها شده و با اصرارِ مردم یک روز بعد این کمک های راهی مناطق زلزله زده شده است .

 به روستای آغ بولاق می رسیم . اینجا خانه ای ویران نشده است . و تعداد اندکی چادر در وسط روستا به چشم می خورد . وقتی جمعیت مردان متوجه ما می شوند بر می خیزند . همگی آنها به اتفاق می گویند سقف خانه هایمان ترک برداشته است . زمین مدام می لرزد . ما نمی توانیم در خانه هایمان بمانیم . چون خانه هایمان تخریب نشده است هلال احمر به ما چادر نمی دهد . تنها تعداد کمی چادر به روستای ما فرستاده شده که آن هم در اختیار شورای روستا ، دهیار و فامیلهایشان است . آنها عنوان میکنند همه چیز دارند و نیازی به کمک ندارند و تنها چیزی که می خواهند چادر است .

 در مراجعه به بیشتر روستا متوجه شدیم بیشتر روستا تا بیش از 24 ساعت پس از حادثه هیچ کمکی از نیروهای امدادی و هلال احمر دریافت نکرده اند و تنها کمک های مردمی به دادشان رسیده است . از نظر مواد غذایی و خوراکی در حال حاضر کمبودی نداشته و نیاز اصلیشان چادر و لوازم بهداشتی ست . در بین مسیرها ماشین هایی دیده می شدند که حامل کمک های مردمی بودند . همه ی آسیب دیدگان از مردم تبریز یاد میکردند که بلافاصله پس از حادثه به دادشان رسیده و از گرسنگی نجاتشان داده بودند . آنها همچنین از دریافت کمک از سایر شهرهای آذربایجان می گفتند .

 همراهانم مشغول پخش کمک های آورده شده می شدند و من سعی میکردم با زنان روستا صحبت کنم. بیشتر آنها از نبود مواد بهداشتی علی الخصوص نوار بهداشتی و پوشک بچه می گفتند . روستای صیفار یکی از روستاهایی بود که صحنه های آن و زنانش را هیچ گاه فراموش نخواهم کرد . 90 درصد روستای صیفار تخریب شده بود . در میان صحبت با زلزله زدگان فهمیدم آنها تاکنون لوازم بهداشتی دریافت نکرده اند . کارتن های نواربهداشتی را برای توزیع به جمعشان بردم . بسته های نوار بهداشتی که معمولا در میان شرم و حیایِ نایلون های مشکی حمل می شود چه گستاخانه در میان دست ها فریاد میشد . فقط من و همجنسانم می توانیم درک کنیم که چه باید بشود تا نوار بهداشتی اینگونه از زبان زن روستایی فریاد شود .

 در میان یکی از چادرها زنی را دیدم که بچه ی چند ماهه ای در بغل داشت و به من نگاه می کرد. به طرفش که رفتم دو دختر بچه ی دیگر 5 و 8 ساله دورش را گرفتند . مادرِ ملیحه ، مهتاب و زهرا کوچولو پرسید شیر خشک و پوشک بچه دارید ؟ برایش مقداری پوشک و شیرخشک بردم . بی مقدمه برایم از لحظه ی زلزله گفت که بیرون خانه بوده و دختر 5 ساله اش مهتاب در خانه تنها بوده است . می گفت خیلی ترسیدم وقتی به خودم آمدم دیدم جلوی خانه ام . هراسان به داخل خانه رفتم و مهتاب را که در کنار دیوار ریخته شده گریان ایستاده بودم بیرون آوردم . به خاطر ترس شیرم کم شده و زهرا گرسنه می ماند . چندین بار از نیروهای هلال احمر درخواست شیرخشک کرده ام اما موفق به دریافت آن نشده ام . وقتی پرسیدم اگر مواد غذایی نیاز داری بگو گفت نه این ها را به کسانی بدهید که تاکنون مواد غذایی دریافت نکرده اند . مردم به ما می رسند .

 در گوشه ای دیگر دخترانی دیدم که لباس می شستند و وقتی متوجه نگاه من شدند خود را مشغول به کار نشان دادند . به سراغشان رفتم . در میان گفتگو ، یکی شان گفت خانوم ما رویمان نمی شود بیاییم آنجا . می شود برای ما هم از آن پوشک های بهداشتی بیاوید ولی تو رو خدا داخل کارتن یا نایلون بیاورید نمی خواهیم کسی ببینید !

 ...

 روستای آغ بولاق علیا . نزدیکی روستا زنی با دست اشاره می کند و داد میزند بورا گتیرمه یین آپارین هئریسه ( اینجا نیاورید ، به هئریس ببرید )

 زن " رباب " نام دارد . پدر و مادر و خانواده اش در یکی از روستاهای هئریس زندگی می کنند. رباب می گوید مسیر روستای ما صعب العبور است و گمان نمی کنم تاکنون کسی به آنجا رفته باشد .از ما می خواست به روستایشان برویم . نام روستا در خاطرم نماند . رباب نگران پدر و مادر و خانواده اش بود . تا کنون نتوانسه بود باهاشان ارتباط بگیرد و فقط می دانست که زنده اند. خیلی نگران بود و قرار بود دو ساعت دیگر همراه همسرش راهی روستایشان شود .

 زهرا دختر 12 ساله هم به کنارمان آمد . زهرا تعریف میکرد که موقع زلزله بیرون بوده و خیلی ترسیده بود. می گفت دوستش ریحانه زیر آوار مانده بود . همه ترسیده بودند . به کمک اهالی ریحانه از زیر آوار سالم بیرون آمده بود اما مادر ریحانه که حامله بوده است از حال رفته و بچه ی در شکمش مرده بود . زهرا می گفت ریحانه و مادرش را که هر دو وحشت زده بودند برای درمان راهی تبریز کردند .

لزگی بولاغی . همه ی خانه های روستای لزگی بولاغی تخریب شده بود و دو زن جان خود ر از دست داده بودند . زنان روستا درخواست لباس و کفش و یا جوراب می کردند . زنی که روسری سفید و سیاهی بر سر داشت می گفت به خدا خانوم ما انسانهای شریفی هستیم برای خودمان خانه و کاشانه داشتیم و به چیزی نیاز نداشتیم . اما چه کنیم که همه چیزمان زیر آوار مانده است . یخچالمان همیشه پر بود هنوز هم پر است اما زیر آوار مانده است . او از نداشتن کفش یا جوراب خیلی رنج می برد . می گفت با این دمپایی ها معذبم چون پاهایم دیده می شود . به اینجا که رسید بقیه زنان حرفش را تایید کردند و گفتند برای ما یا جوراب بیاورید یا کفش . زن دیگری از نبون چادراسکان شکایت می کرد که تعداد چادرهایمان خیلی کم است . به بزرگ هر خانواده یک چادر داده اند که همه پسرها به همراه زن و بچه هایشان در آن چادر زندگی میکنند . زن جوان می گفت چادرِما کوچک است و تعدادمان زیاد . من همه ی شب را بیرون از چادر می مانم و نمی توانم بخوابم . روزها هم که نمی شود خوابید . یکی از دیگر می گوید خواهرش زیر آوار مانده بود و پاهایش آسیب دیده بود بطوریکه نمی توانست راه برود . ما هم نمی توانستیم او را به بیمارستان برسانیم که امروز صبح توسط نیروهای امدادی به بیمارستان تبریز منتقل شد و ما خبری از حالش نداریم .

 با زینب 12 ساله حرف میزنم و او برایم از دو نفری که مرده اند می گوید و اینکه مدام احساس میکند زمین میلرزد که مرد جوانی نزدیک می شود : "خانوم مادرِ همسر من زیر آوار ماند و مرد . می توانید با او صحبت کنید شاید کمی آرام شود . " نگاهش را که دنبال میکنم به زن جوانی میرسم که بی تابی میکند و چشمانش قرمز است . تسلیت می گویم . مادرش آسم داشته و زیر آوار مانده بود . با کمک اهالی توانسته بودند 4 ساعت پس از زلزله مادرش را از زیر آوار بیرون بکشند اما مادرش لحظاتی بعد جان داده بود . در میان هق هقِ آرامش می گفت هنوز از مرگ پدرم یکسال نمی گذرد و خواهرانم بی سرپرست شده اند . دو خواهر کوچک داشت که من موفق به دیدنشان نشدم و البته ترس از مواجه با دو کودک که شاهد نفس های آخر مادرشان بوده اند مانع از اصرار من برای دیدنشان شد .

 ساعت ها گذشته و ما دیگر به دیدن خانه های ویران شده و روستاهای با خاک یکسان شده عادت کرده ایم . گروه های مختلف مردمی همچنان مشغول دهن کجی به چادر های امداد هلال احمر و نیروهای به ظاهر کمکیِ ارگان های خدمت به مردم! هستند که با لباس های فرم سعی در نمایش مشارکت خود دارند اما هرچه تلاش میکنند حقارتشان بیشتر نمایان می شود . مردم و کمک هایشان گویی همه را وادار کرده است از قافله عقب نمانند . اینجا نیروی مردمی ، بی تفاوتی در قبال جان انسان ها را به زانو در آورده است و اسلحه های آماده به شلیک و حقیر نیروهای انتظامی هنگام بازرسی ماشین های حملِ بارمردم ، ضعفِ هر آنچه در مقابل مردم بایستد را جلوه گر است .

 عصر شده و ما به انبار همان پیرزن بازگشته و درحال استراحتیم که زمین صدای مهیبی داد و لرزید . در اطراف ما نه دیواری ست و نه ما زیر سقفیم ، اما ترس ما را وادار کرد برخیزیم . زمین زیر پاهایم به وضوح می لرزید و من با اینکه می دانستم نه زیر آواری میمانم و نه اتفاقی برایم می افتد وحشت زده بودم . خدایا این چه مصیبتی ست ...

 جاده ی ورزقان به تبریز شلوغ است . نیسان ها و کامیون های خالی بازمی گردند . در مسیر مخالف ، آمبولانس ها و ماشین های امدادی آژیرکشان می روند و جاده را پر از اضطراب میکنند که این بار چه شده است . در سیاهی شیشه صحنه هایی که دیده ام جلوی چشمانم چون فیلمی مرور می شوند . ناگهان یادم می آید در یکی از روستاها زن و مردی را دیدم که در میان آوارها و دیوارهای نیمه ریخته شده در جستجوی وسایل خود بودند . فیلم همانجا گیر می کند . کاش هنگام زلزله آنجا نباشند ...

b.o