گزارشی از نیم میلیون حاشیه نشین در تبریز - بزه و حاشیه نشینی در هم گره خورده اند

 

 خانه های غیر رسمی ، نیمه دایمی ، کم د رآمد ، حصیر آبادها ، خود به خودی ، برنامه ریز نشده ، حاشیه ای و غیرساختاری اسامی هستند که معمولا مترادف با خانه های حاشیه نشینی کلاشنهر ها استفاده می شود.حاشیه نشینی یک پدیده و مسئله حاد در جوامع کنونی است حاشیه نشینی شامل کسانی است که در محدوده اقتصاد شهری زندگی می کنند ولی جذب اقتصاد شهری نشده اند و شهروند تلقی نمی شود.

 

حاشیه نشین ها در برنامه شهری به خارج از شهر کشیده شده اند، اکثر خانه های حاشیه نشین ها پلاک شهرداری ندارد ، انشعابات آب و برق ندارد به عبارتی از حلبی ساخته شده و محافظی آنجا نیست جایی است که فقرا زندگی می کنند و بنا به گفته برخی از جامعه شناسان و مسئولان ذی ربط از لحاظ فرهنگ هم فقر دارند آداب و رفتار معاشرت آنها متفاوت از فرهنگ غالب جامعه است.

اما هر طور که آنها را بنامیم باز انسان هستند حرمت و کرامت انسانی دارند و نباید به دید دیگری به آنها خیره شد نباید برچسب های مختلف اجتماعی به آنها زد. حاشیه نشین ها اگر چه سرپناهی قانونی ندارند ولی حقوقی انسانی دارند و ارگان های ذیربط مسئول محافظت از حقوق آنها هستند.

به منظور تاثیر و نقش حاشیه نشینی در وقوع جرم و افزایش جرم سراغ مسئولینی می رویم که نظرات هر کدام در این راستا بسی جای تعمل دارد.

 

غفلت از امکانات رفاهی در مناطق حاشیه نشین

علی.م دانشجوی رشته روانشناسی که خود را یکی از ساکنین حاشیه نشین در تبریز معرفی می کند معتقد است: در جامعه شهر نشینی طبقه اجتماعی مرفه ، متوسط ، پایین زندگی می کنند و مطمئنا برای هر جامعه ای دکتر، مهندس ، کارمند ، کارگر و ... ضروری است .

وی افزود: کارگر باید وجود داشته باشد تا کارهایی که یک مهندس یا دکتر دوست ندارد و نمی تواند انجام دهد او برعهده بگیرد.

این جوان 22 ساله اضافه می کند: طبقات فرو دست و کارگر درجامعه به تناسب درآمد خود در جامعه مکانی را برای زندگی انتخاب می کنند و این که تمام حاشیه نشین ها به بزه و جرم مرتکب شوند حرف غیر منطقی است.

وی با اشاره به این که جرم و جنایت، بالا و پایین شهری نمی شناسد تصریح کرد :درست است که د ر بین حاشیه نشین ها میزان جرم رو به افزایش است اما آیا در مناطف مرفه نشین شهرها هیچ جرمی روی نمی دهد.

این دانشجوی روانشناسی ادامه می دهد: نظارت پلیس در مناطق حاشیه نشین وجود دارد اما نظارت پلیس به صورت دقیق نیست و این ناشی از تصمیمات قانون گذار است چرا که وقتی یک مجرم دستگیر و به زودی آزاد می شود میزان جرم افزایش می یابد.

علی با اشاره به این که بی عدالتی در تامین نیاز های شهروندی میزان جرم و جنایت را افزایش می دهد گفت : متاسفانه د رحاشیه شهر ها ، عدم وجود کتابخانه ، سینما ، آموزشگاه و کیوسک های روزنامه فروشی و ... منجر می شود که توجهی به سرگرمی های جوانان حاشیه نشین شهری نشود و جوانان به سوی جرم و بزه روی آورند.

 

 

مناطق حاشیه نشین یا مدرسه آموزش جرم

نادرحاتمی یکی از اساتید برجسته جامعه شناسی در تبریز، مناطق حاشیه نشین را به یک مدرسه تشبیه کرد که به فرزندان آموزش های لازم در خصوص جرم داده می شود.

حاتمی افزود: از آنجایی که میزان آسیب های اجتماعی در مناطق حاشیه نشین رو به رشد است باید تدابیری اندیشیده شود که ضمن حفظ حرمت و کرامت افراد حاشیه نشین ، میزان آسیب های اجتماعی کاهش یابد.

این استاد برجسته جامعه شناس با اشاره به این که 80 درصد مردم در شهر ها زندگی می کنند گفت: امروزه مهاجرت روستاییان به شهرها باعث خالی شدن روستا ها از سکنه و افزایش خرده فرهنگ ها د رمناطق حاشیه نشین شهرها شده است .

 

 

حاشیه نشینی مناطقی امن برای مجرمان

 

وی با اشاره به این که حاشیه شهرها مناطقی امن برای مجرمانی است که جرم و بزه انجام می دهند، افزود: از آنجایی که حضور ارگان های امنیتی یا نظارتی در مناطق حاشیه نشین کمتر است این مناطق امن ترین نقاط برای ارتکاب جرم به حساب می آیند.

 

حاتمی اظهار داشت: حاشیه نشینی علاوه برمناطقی امن برای مجرمان، مناطقی ناامن برای کسانی است که در آنجا سکونت دارند.

وی 80 درصد قتل های ها را مربوط به حاشیه مناطق شهری دانست و گفت : امروزه بنا به گفته مسئولان ذیربط، حاشیه نشینی بی داد می کند و جزو بزرگترین مسایل کشور مطرح است .

این استاد جامعه شناسی خاطر نشان کرد: از آنجایی که کلانتری و نیروی انتظامی در داخل شهرها زیاد به چشم می خورند میزان جرایم نسبت به حاشیه شهر ها کمتر است.

وی اظهار داشت : نزدیک به یک میلیارد نفر در دنیا حاشیه نشین هستند که از این تعداد، 45 میلیون نفر در فقر مطلق به سر می برند، در ایران نیز 20 درصد مردم در مناطق حاشیه شهرها زندگی می کنند و آن طور که پیش بینی شده این رقم به 40 درصد افزایش می یابد.

وی فرهنگ فقر و فقر فرهنگی را آسیب های اساسی مناطق حاشیه نشین عنوان کرد و گفت : حاشیه نشینی شامل کسانی است که در محدوده اقتصاد شهری زندگی می کنند ولی جذب اقتصاد شهری نمی شوند.

این استاد و روزنامه نگار اضافه کرد: از آنجایی که این افراد در برنامه شهری به خارج از شهر کشیده می شوند در باور برخی از مردم شهروند تلقی نمی شوند.

وی ادامه داد: متاسفانه برنامه ریزان شهری به حاشیه نشینی که بزرگترین مسئله جوامع کنونی است آن طور که باید توجه نمی کنند.

این روزنامه نگار با اشاره به این که از هر چهار قتلی که در تهران اتفاق می افتد 3 مورد مربوط به مناطق حاشیه نشین است گفت : متاسفانه اکثر قتل هایی که مربوط به حاشیه نشینی است به خاطر انتقام از جامعه و بی عدالتی صورت می گیرد، از آنجایی که تمامی حاشیه نشین ها در فقر به سر می برند با مقایسه زندگی خود با هم سن و سالان خود بر این باورند که از طرف جامعه بی عدالتی بر آنها روا داشته و با در نظر گرفتن این طرز فکر به دنبال انتقام از جامعه و ارتکاب به جرم هستند.

وی با اشاره به این که حاشیه نشینی از مهاجرت بی رویه ناشی می شود گفت : بیکاری مهمترین نشانه حاشیه نشینی محسوب می شود، حاشیه نشینی علاوه بر این که در خارج از محدوده شهری وجود دارد در داخل شهر هم پدیده ای به نام حاشیه نشینی به چشم می خورد.

 وی با اشاره به این که ایالات متحده آمریکا بیشترین حاشیه نشینی دنیا را به خود اختصاص داده است اضافه کرد: سازمان ملل متحد اعلهشدار داده است که جلوی پدیده حاشیه نشینی در کلان شهر ها باید گرفته شود.

حاتمی مطرح کرد: متاسفانه در جامعه ما به حاشیه نشین ها به چشم انسانی نگاه می کنند که خطرناک است و می تواند به هر عملی دست بزند، با وجود این که میزان بیشتری از آسیب های اجتماعی ناشی از مناطق حاشیه نشین است اما کسانی که حاشیه نشین هستند انسان هستند و نباید حرمت و کرامت آنها از بین برود.

حاتمی اضافه کرد: از آنجایی که ما دم از حقوق بشر می زنیم واقعا چقدر به حقوق ساکنین این منطقه توجه کرده ایم.

 

 

200 تا 500 هزار نفر حاشیه نشین در تبریز زندگی می کنند

وحید کاظم زاده، عضو کمیسیون حقوق بشر منطقه 7 کشور گفت : در تبریز 200 تا 500 هزار نفر حاشیه نشین زندگی می کنند،در ایران 7.5 میلیون حاشیه نشین وجود دارد که 5 میلیون نفر از آنها در شهر تهران زندگی می کنند.

وی میزان آسیب های اجتماعی در حاشیه شهر ها را زیاد ارزیابی کرد و گفت : میزان آسیب های اجتماعی در سایر نقاط شهر ها نیز وجود دارد که نوع جرم های داخل شهری با خارج شهری متفاوت است.

وی تصریح کرد: متاسفانه بیشتر کودکان کار ، گدایان سطح شهر ، مشاغل کاذب از جمله دست فروشان ، فروشندگان مواد مخدر ، سارقان و ... از مناطق حاشیه نشین هستند به عبارتی دیگر می توان گفت حاشیه شهر بهترین پناهگاه برای مجرمان و بزه کاران است.

کاظم زاده افزود: بر اساس مطالعات سازمان ملل متحد حاشیه نشینی چالش اصلی هزاره سوم است و مطالعاتی که 8 سال قبل این سازمان ارائه داد حاکی از این است که در سال 2001حدود 920 میلیون جمعیت در حاشیه شهرها زندگی می کنند.

وی ادامه داد: از این تعداد 45 میلیون در فقر مطلق به سر می برند که 6 درصد حاشیه نشین ها در کشور های توسعه یافته و 43 درصد در کشور های در حال توسعه زندگی می کنند.

کاظم زاده علت افزایش جرم در مناطق حاشیه نشین را وجود خرده فرهنگ های مختلف در حاشیه شهر ها مطرح کرد و گفت : بین انواع جرم ها و خرده فرهنگ ها رابطه مستقیمی وجود دارد،حاشیه نشین ها به خاطر فقر مالی نتوانسته اند خود را با شرایط زندگی وفق دهند و زمانی که محیط زندگی خود را با بالای شهری مقایسه می کنند این قیاس میزان آسیب اجتماعی را بالا می برد.

عضو کمیسیون حقوق بشر اسلامی ، خشکسالی ، بیکاری ، اعتیاد ، رواج مشاغل غیر رسمی را از دلایل و علایم آسیب اجتماعی در حاشیه نشینی خواند.

وی تصریح کرد: در بودجه سال 91 شهرداری تبریز به منظور کاهش حاشیه نشینی لوایحی مد نظر گرفته تا با سوق افراد حاشیه نشین به داخل شهر و شهرهای جدید اقدامی اساسی در حوزه کاهش جرم و حاشیه نشینی انجام گیرد.

 

حاشیه نشینی ترمینالی از جرایم است

صمد فرامرزی معاون اجتماعی نیروی انتظامی آذربایجان شرقی نیز در خصوص نقش و تاثیر حاشیه نشینی در وقوع و افزایش جرم گفت : حاشیه نشینی ترمینالی از آسیب ها و جرایم است .

وی گفت: اگر این فرهنگ اشاعه یابد امنیت اجتماعی ، اقتصادی و اخلاقی به مخاطره می افتد.

معاون اجتماعی نیروی انتظامی آذربایجان شرقی با اشاره به این که حاشیه نشینی فرار از مقررات ، فرار از تکالیف و نوعی قانون گریزی است گفت : فقر فرهنگی بسترهای قانون گریزی را فراهم می کند ، حاشیه نشینی فضا و بستر مناسبی برای ارتکاب جرم است و مشکلات عدیده ای را برای جامعه رقم می زند.

فرامرزی جرایم را سدی در مقابل نشاط و شادابی اجتماعی خواند و اضافه کرد: خوشبختانه تعداد جرایم خشن در استان آذربایجان شرقی کاهش چشمگیری دارد.

وی در پاسخ به این سوال که نظارت پلیس در مناطق حاشیه نشین کمرنگ تر است اضافه کرد: جایی که خارج از شهر است به عنوان محدوده شهر شناخته نمی شود به عنوان یک محدوده غیر قانونی است و نظارت دسته جمعی مردم و تمام ارگان ها امری ضروری است، حاشیه نشینی و بی قانونی موضوعی نیست که در عرض یک شب به وجود آید و برای کاهش حاشیه نشینی همکاری و نظارت تمامی ارگان ها ضروری است و پلیس در همه حال با بی قانونی و قانون گریزی برخورد می کند.

وی استان آذربایجان شرقی را از نظر احساس امنیت در رده های بالا دانست و خاطر نشان کرد: ایجاد احساس امنیت در بین مردم تنها وظیفه و نقش پلیس نیست و مردم و رسانه ها نقش اساسی در ایجاد حس امنیت در جامعه دارند.

فرامرزی با اشاره به این که حاشیه نشینی جزئی از آسیب های اجتماعی محسوب می شود گفت : در خصوص معضلات و کاهش حاشیه نشینی نیروی انتظامی با ارگان های مختلف شهری و قوه قضائیه همکاری های لازم را دارد و با مطالعه، تحقیق و پژوهش در این راستا در پی کاهش آسیب های اجتماعی است .

 

سخن آخر...

پدری که در حاشیه شهر همراه خانواده خود زندگی می کند هم همانند من و تو حق زندگی دارند شرایط آن طور ایجاب کرده که او همانند من و تو یک چهار دیواری اما نه امن و قانونی ، برای خود و خانوده اش بسازد او هم مثل من و تو سرما و گرما را حس می کند اما تحمل سختی ها برای او آسان تر از من و توست چون به چیزی که دارد قانع است . او هم دوست دارد از بهترین امکانات شهری بهره مند شود او هم دوست دارد برای یک بار هم شده در کمال آرامش در شهر زندگی کند و نگاه شهروند درجه چندم به او نشود . کاش برنامه ریزان شهری با درک نیاز ها و دلایل مهاجرت مردم از روستاها و شهرهای کوچک به حاشیه شهر نگاهی دقیق تر و منطقی تر داشته باشند، کمبود هایشان را بشناسند چرا که حاشیه نشینی بزرگترین مسئله جامعه شهری محسوب می شودو در راستای رفع این چالش جدی کلانشهرها چاره اندیشه کنند.

مناطق حاشیه نشین تبریز منطقه وسیعی از پایه کوه عون بن علی را شامل می شود که به دلیل وضعیت نامناسب و شیب زیاد منطقه و ناهمواری خیابان و محلات و کوچه های تنگ و باریک تردد با سختی مواجه است.

از سوی دیگر به دلیل ناهمواری خیابان ها و مسیر تردد به محلات و مناطق حاشیه نشین، امکان سرمایه گذاری برای فعالیت های فرهنگی و اجتماعی در این مناطق وجود ندارد و عطش این قسم فعالیت ها در آنجا بیش از هر جای دیگری خود نمایی می کند.

و این چنین است که مسئولان عمرانی و شهرداری تبریز یکی از مشکلات ساماندهی این مناطق و انتقال خانه ها و جمعیت را به مناطق امن شهر و مداخله در پروژه های حاشیه نشینی را تنها متکی بر مباحث عمرانی نمی‌دانند و بر برنامه ریزی های دقیق اجتماعی تأکید دارند.

گویی سرنوشت برخی را در حاشیه نوشته اند، آدم هایی که در حاشیه به دنیا آمده و در حاشیه زندگی می کنند، کار می کنند و در حاشیه نیز می میرند و کسی از آنها باخبر نمی شود...

 لیلا آقاخانی

منبع: نصر نیوز

 

 

b.o