مقاله گاردین درباره فشارهای بین المللی؛ لزوم ادامه تحريم ها عليه ايران

مارک فيتزپاتريک

هنوز ممکن است تحريم های وضع شده از سوی اتحاديه اروپا و کشورهای پيشرفته دنيا، ايران را به پای ميز مذاکره بکشاند تا درباره عدم استفاده از برنامه هسته ای خود برای اهدف تسليحاتی گفتگو کند. اما صرفنظر از آنکه چنين گفتگوهايی به وقوع بپيوندد و تاثير آن چه باشد، اجرای همه جانبه تحريم ها می تواند پيامد بسيار مهم ديگری نيز داشته باشد: توانمندی تسليحات هسته ای ايران را از طريق کوتاه کردن دست اين کشور از دستيابی به ابزار توليد سوخت هسته ای، محدود کند.

علت آن اين است که عليرغم هياهوهای ايران، فعاليت های هسته ای اين کشور هنوز به مرز خودکفايی نرسيده است. برنامه سانتريفوژ گازی ايران برای غنی سازی اورانيوم به تأمين اقلام بسيار کليدی نظير فيبرکربنی و استيل و نيز اجزای حياتی نظير پمپ های مکنده، مدارهای الکتريکی و برخی ابزار اندازه گيری نيازمند است.

علائم وابستگی ايران در تلاش های اين کشور برای بدست آوردن امکانات ياد شده به خوبی مشهود است و جزئيات اين امر نيز از سوی ديويد، آلبرايت کارشناس اشاعه جنگ افزار هسته ای از واشنگتن شرح داده شده است. تلاش ايران برای تولید اجزای فنی بسيار پيچيده با موفقيت چندانی همراه نبوده است. جای تعجب نيست که نيمی از سانتريفوژهای مرکز غنی سازی نطنز از کار افتاده اند. نظارت  صادراتی غرب نيز باعث شده ايران نتواند پا را از سانتريفوژهای نسل اول 20 سال پيش و تأمين شده از سوی عبدالقادر خان پاکستانی فراتر بگذارد.

ايران برای ساخت سانتريفوژهای پيشرفته ای که مراحل آزمايشی خود را در نطنز می گذرانند، بيشتر به فيبر کربنی احتياج دارد تا استيل های مخصوص. فيبرهای کربنی به مراتب محکمتر و کاربردی تر هستند. اين فيبرها بر خلاف لايه های استيل، در صورت در اختيار بودن دستگاه های چرخشی مخصوص، قابل توليد در داخل هستند. اما دسترسی ايران به اين دستگاه ها محدود است. ظاهراً ايران در تهيه ساير ابزارهای اساسی نيز دچار مشکل است و به اين ترتيب توليد سانتريفوژهای پيشرفته با مانع روبرو شده است.

ممکن است ايران در نهايت بر تمام اين مشکلات غلبه کند. اما اين روند خيلی کند خواهد بود و عدم دسترسی به ابزارهای ساخت خارج نيز همچنان ادامه خواهد يافت. علی اکبر صالحی رئيس سازمان انرژی هسته ای ايران دسامبر گذشته پيش بينی کرد که مدل های پيشرفته سانتريفوژ کشور تا مارس آينده با حداکثر ظرفيت وارد چرخه فعاليت خواهند شد. وی در 7 ژوئيه از احتمال کندتر شدن اين روند در نتيجه تحريم ها سخن گفت و خاطر نشان کرد "ممکن است در تأمين برخی ابزارها نظير ابزارهای اندازه گيری دچار مشکل شويم."

نظارت های بين المللی نه تنها در برابر تلاش های غنی سازی ايران بلکه برای مهار برنامه موشک های دوربرد ايران در دستور کار قرار دارند و هرگونه فعاليت مرتبط با توليد پلوتونيوم قابل استفاده در اين برنامه مشمول ممنوعيت های الزامی سازمان ملل قرار خواهد گرفت.

رآکتور تحقيقاتی 40 مگاواتی اراک که تاريخ تکميل آن سال 2011 برآورده شده است، در بهترين شرايط برای توليد پلوتونيوم با کاربرد تسليحاتی در نظر گرفته خواهد شد. برای جداسازی پلوتونيوم از سوخت پايه رآکتور، ايران به دانش فنی فرآوری مجدد و ابزارهای ويژه نظير بازوهای قابل کنترل نياز دارد که اکنون فاقد آن است ولی البته قابل تهيه از خارج هستند.

تحريم هایی که شناورها و حمل و نقل هوايی ايران را هدف گرفته اند، مانع از خريد اين تجهيزات می شوند. اين تحريم ها، ايران را مجبور به استفاده از کشتی های حامل پرچم کشورهای ديگر و هواپيماهای خارجی می کند. هرگونه تلاش برای انتقال غيرقانونی کالاها از طريق کشتی های خارجی، آنها را در برابر مجازات های قوانين بين المللی آسيب پذيرتر خواهد کرد. درحاليکه احتمال کمی دارد که کشتی های ايرانی با درخواست کمتری برای بازرسی و نظارت روبرو شوند، اما کشتی ها و هواپيماهای باربری خارجی وظيفه دارند به اين درخواست ها پاسخ مثبت دهند.  

ايران هنوز سلاح هسته ای در اختيار ندارد و هنوز تا تبديل شدن به يک تهديد هسته ای و تصميم گیری برای عبور از خطوط قرمز فاصله دارد. اورانيوم غنی شده ايران در صورت غنی سازی بيشتر، برای توليد دو سلاح هسته ای کافی خواهد بود. از نظر تئوری، اين عمليات می تواند تحت شرايط مناسب ظرف چند هفته کامل شود. اما اين بدترين حالت ممکن است و معنای آن خروج از پيمان منع اشاعه جنگ افزار هسته ای و دستيابی سريع به اورانيوم با خلوص بالاست.

برای اين منظور، تنها يکی از آبشارهای دستگاه 164 نياز به برنامه زيری مجدد دارد و بقيه می توانند به کار معمول خود ادامه داده و اورانيوم با درجه خلوص بالا توليد کنند. اکنون که ايران تجربه توليد اورانيوم با درجه خلوص 20 درصد را بدست آورده است، توليد اورانيوم با درجه خلوص بالاتر کمتر دشوار خواهد بود.

با همه اين اوصاف، ايران هنوز بايد بر چالش های بوجود آمده از سوی نهادهای اطلاعاتی غرب که می تواند برنامه اين کشور را برای توليد اورانیوم با درجه خلوص تسليحاتی تا يکسال به تعويق بياندازد، غلبه کند. ايران بايد با آلودگی فلزی ابزارها که می تواند با بالارفتن درجه غنی سازی تشديد شود و منجر به از کار افتادن دستگاه ها شود نيز مقابله کند. تحريم ها نيز مانع جايگزينی سريع و آسان قطعات شده اند و زمان را برای تکميل برنامه تسليحاتی به درازا خواهند کشاند.

برای حل اين بحران و کم کردن احتمال پيشرفت فوق العاده ايران در اين سناريو، آن هم بدون متوسل شدن به جنگ، هنوز تحريم ها يک ابزار سياسی کليدی محسوب می شوند.

منبع: گاردين- 14 سپتامبر

روز