پس از 25 سال؛ارك عليشاه تبريز از داربست‌هاي آهنين رها مي‌شود

مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان شرقي گفت: بعد از 25 سال مرمت بناي تاريخي ارك به پايان رسيده و امسال داربست‌هاي فلزي اطراف آن برداشته مي‌شود.

تراب محمدي امروز در گفت‌وگو با خبرنگاران در تبريز اظهار داشت: كار مرمت و بازسازي اين بناي تاريخي به اتمام رسيده و اميدواريم امسال شهروندان آذربايجاني و گردشگران اين بنا را بدون داربست مشاهده كنند.

وي در ادامه با اشاره به ساير پروژه‌هاي مرمتي اين سازمان در استان اظهار داشت: در حال حاضر 150 پروژه مرمتي در استان آذربايجان  وجود دارد كه 120 مورد از اين پروژه‌ها امسال به پايان مي‌رسند.

مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان شرقي تاكيد كرد: امسال براي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان شرقي سال اتمام پروژه‌هاي نيمه تمام است.

وي اظهار داشت: با تكميل پروژه‌هاي نيمه‌تمام براي گردشگران اين امكان فراهم مي‌شود كه از مجموعه‌هاي بيشتري بازديد كنند.

محمدي اضافه كرد: كيفيت‌بخشي را در بحث گردشگري اولويت داده‌ايم و قصد داريم امسال با فراهم آوردن شرايط مناسب ميزبان شايسته‌اي براي ميهمانان تابستاني باشيم.

مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان با اشاره به شعار امسال اين سازمان گفت: همانطور كه پيش از اين نيز اعلام كرده‌ايم هر شهروند آذربايجاني يك راهنماي گردشگري است.

وي تاكيد كرد: با فرهنگ‌سازي مناسب بين اقشار مختلف مردم اين امكان فراهم مي‌شود تا زمينه جذب و افزايش اقامت گردشگران در آذربايجان بيش از پيش فراهم شود.

محمدي همچنين از فراهم شدن شرايط مناسب براي سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي مختلف گردشگري خبر داد و افزود: خوشبختانه در اين خصوص رويكرد خوبي انتخاب كرده‌ايم تا جايي كه ميزان سرمايه‌گذاري‌ها در بخش گردشگري استان بر اساس آخرين آمار از مرز 4 هزار ميليارد ريال فراتر رفته است.

گزارش سولدوزخبر حاكي است،بناي شكوهمند ارك تبريز بازمانده مسجدي است كه در فاصله سال‌هاي 716 تا 724 هجري قمري به همت «تاج‌الدين عليشاه جيلان تبريزي» وزير «اولجايتو» و «بهارخان» از ايلخانان مغول ساخته شد.

قسمت جنوبي اين مسجد داراي طاق بزرگي بود كه مورخان در مورد آن نوشته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند، به علت فرونشستن بنيان و تعجيل در اتمام آن طاق مذكور شكسته و فرو ريخته است.

بنايي كه اكنون به صورت سه ديوار بلند به شكل ايوان ديده مي‌شود، قسمت مسقف مسجد بود كه عرض و ارتفاع آن هر يك حدود30متر است، درحفاري‌هاي‌ اخير دريافتند كه هفت ‌متر از ديوارها در زير خاك مانده است، عرض ديوارها حدود10متر است و در داخل مركب از دو ديوار عريض و مستحكم است كه در چند مرحله به وسيله طاق‌هاي متعدد متصل شده‌اند. اين بناي عظيم در بيشتر سفرنامه‌ها و تواريخ وصف شده است.

ابن بطوله مي‌نويسد: «در بيرون اين مسجد از دست راست، مدرسه و از دست چپ زاويه‌اي وجود دارد. صحن آن با سنگ‌هاي مرمر فرش و ديوارها با كاشي پوشانده شده و جوي آبي از وسط آن مي‌گذرد كه انواع درختان از جمله مو و ياسمين در آن به عمل آمده‌اند.»

حمدالله مستوفي معاصر عليشاه مي‌نويسد: «مسجد جامع بزرگي است كه صحن آن 250 در 200 گز است و در او صفه‌اي بزرگ از ايوان كسري به مداين بزرگ‌تر».

بدرالدين محمود العين مي‌نويسد: «در وسط صحن مسجد حوض مربعي بود كه هر ضلع آن 150متر زراع طول داشت و سكويي در وسط آن بود كه در هر سوي آن از دهان مجسمه شير آب فرو مي‌ريخت، بالاي سكو نيز فواره هشت گوشي بود كه دو دهانه آب‌پران داشت، طاق نوك تيز محراب به وسيله دو ستون مسي اندلسي نگاه داشته مي‌شد و قاب محراب با طلا و نقره تزيين و نقاشي شده بود.

چراغ‌هاي مزين به زر و سيم با زنجيرهاي مسي از سقف آويزان بودند كه داخل طاق را روشن مي‌كردند و پنجره‌هاي مشبك نيز هر كدام 20 شيشه دايره‌اي مزين به طلا و نقره داشت.

تاجر ونيزي كه حدود سال 82 شمش هجري قمري سومين سال سلطنت سلطان «يعقوب آق قويونلو» از تبريز ديدن كرده مي‌نويسد: «جامع عليشاه بلندترين بناهاي تبريز و داراي صحن بزرگي است. در ميان صحن حوضي دارد كه چهارگوش است، درازا و پهناي آن هر كدام به اندازه صد قدم و ژرفايش شش پاست و پلكاني از كنار استخر به ايوان آن منتهي مي‌شود. طاق شبستان مسجد به قدري بلند است كه اگر كمان‌كشي، تيري در كمان مناسبي قرار دهد و رها كند هرگز به طاق شبستان نمي‌رسد. دور مسجد را با سنگ‌هاي نفيسي طاق‌بندي كرده‌اند و طاق بر روي ستون‌هايي از مرمر قرار دارد و مرمر به اندازه‌اي ظريف و شفاف است كه به بلور نفيس مي ماند.

اين مسجد سه درب دارد كه هر كدام طاقي به عرض 40 و بلندي 20 پا دارد.

ستون‌هاي دو سوي درها از سنگ مرمر نيست، بلكه از سنگ‌هاي الوان ساخته شده است و بقيه طاق با گچ مقرنس‌كاري و تزيين شده است. «مرتضي ميرزا» پسر عم «نادر ميرزا» مولف تاريخ و جغرافياي دارالسلطنه تبريز در سال 1298هجري قمري از ارك عليشاه ديدن كرد و مشخصات بقاي اين بنا را شرح داد. 60 سال بعد پس از او «دونالد ويلبر» مولف كتاب معماري اسلامي ايران در دوره ايلخانان علاوه بر توصيف دقيق بازمانده بنا، نقشه جالبي از آن ترسيم كرد. از اين اطلاعات معلوم مي‌شود كه اين بنا در زمان «تاج‌الدين» عليشاه، مسجد جامع شهر و مزين به كاشي و ازاره سنگي و ستون‌هاي مرمري و كتيبه‌ها و گچ‌بري‌هاي زيبايي بود و بعدها روبه ويراني نهاده و متروك شده است.

در دوران قاجاريه صحن محل زاويه و مدرسه عليشاه مبدل به انبار غلات و مخزن مهمات قشون گرديد و حصاري دور آن كشيده شده و به نام ارك مشهور شد. ارك تبريز بارها هدف گلوله توپ مهاجمان قرار گرفت و آسيب زيادي به ديوارهاي آن وارد آمد. در زمان انقلاب مشروطيت هم بناهاي اطراف آن مخزن مهمات دولتي بود. اين مخزن به دست مشروطه خواهان افتاد و موجب تقويت آنان شود.

ارك تبريز هميشه به صورت سنگري مستحكم و مسلط بر شهر تبريز محسوب مي‌شده است.

در اوايل حكومت پهلوي صحن ارك به صورت گردشگاه عمومي درآمد و باغ ملي نام گرفت. در حال حاضر در محوطه ارك مصلاي جديد امام و مجموعه فرهنگي بزرگي در دست احداث است.