گونه های کم یاب حیات وحش آذربایجان در معرض انقراض

سوگ نامه ای بر  ((قره قولاغ))  در قره داغ

انجمن حمایت از محیط زیست ارسباران: گونه های جانوری و گیاهی وظیفه ی برقراری تعادل در طبیعت را دارند.نابودی گونه ها موجب اختلال در محیطزیست وبه دنبال آن بروز مشکلاتی است که انسان در آینده گرفتار آن خواهد شد.از این میان گوشتخواران اکوسیستم طبیعی از اهمیت بالایی برخوردارند.

سیاه گوش یکی از این گوشتخواران است.سیاه گوش در زبان ترکی ((قره قولاغ)) و در برخی روستاهای قره داغ ((فشح(Fashah))) نیز نامیده می شود. سیاه گوش یا «لینکس» - با نام علمی « Eurasian lynx » - از راسته گوشتخواران و در زمره 4 گربه سان کوچک ایرانی است و دست و پایی بلند و دمی کوتاه با توک پهن و سیاه رنگ و دسته ای مو به طول 4 سانتیمتر روی گوشها دارد که به سبب داشتن جثه ای بزرگ و خالهای روی بدنش معمولا با پلنگ اشتباه گرفته می شود.غذای سیاه گوش را بیشتر جوندگان کوچک مانند سنجاب و خرگوش تشکیل می دهد و اما در مواردی از شکار بچه های گراز و شوکا و قوچ ومیش و کل وبز نیز مضایقه نمی کند. وزن این گربه در نرها 11 تا 13کیلوگرم و در ماده ها 10 تا 11 کیلوگرم است و طول عمر آنها حداکثر 15سال است.سیاه گوش ماده در 27ماهگی قادر به زاد و ولد است (21ماه تا 34ماه در تغییر است) و در هر بار زایمان یک تا 4توله به دنیا می آورد. است فصل جفت گیری اوایل زمستان و بهار فصل تولد توله هاست امید است.دوره بارداری حدود 69روز است (63روز تا 75روز) وزن هر توله 260گرم است.

از 10تا 17روز طول می کشد تا توله ها چشمانشان را باز کنند آنها بین 25تا 28روز پس از تولد قادر به راه رفتن هستند.

.پراکندگی سیاه گوش در منطقه ی ارسباران از کوههای کیامکی شروع می شود و تا نواحی کوهستانی شهرهای اهر و هوراند و کلیبر ادامه می یابد.به عبارت دیگر این گونه را می توان در بیشتر مناطق رشته کوه قره داغ یافت.این گونه در کوهستان کامتال و کیامکی ومناطق حفاظت شده ی ارسباران از جمعیت قابل قبولی برخوردار است اما متاسفانه در مناطق آزاد و خارج از نظارت سازمان در لبه ی انقراض قرار گرفته است. 

سال پیش گزارش شد که دو سیاه گوش در کوه شیور مورد حمله ی سگهای گله قرار گرفته است و متاسفانه هر دوی آنها دراین حمله کشته شدند.همچنین به نقل یکی از روستائیان حوالی شهر کلیبر در محور کلیبر-سه راهی اسکانلو یک قلاده سیاه گوش در نزدیکی چشمه ی سویوخ بولاغ  در اثر تصادف با وسیله ی نقلیه کشته شده .

البته این اطلاعات به صورت پراکنده و از راه گزارشهای مشکوک مردمی به دست آمده است و هیچ کار کارشناسی و علمی درباره مطالعات رفتاری و ژنتیکی و پراکندگی این حیوان صورت نپذیرفته استو لازم است که کارشناسان محیطزیست مطالعه ی بیستری در مورداین گونه در منطقه انجام دهند.

سیاه گوش به سبب روزگرد بودن، بر خلاف دیگر گربه سانان شبگرد، بیشتر در معرض تهدید و خطر قرار دارد. تغییر کاربریها و همچنین تخریبات هر ساله مناطق زیست این گونه جانوری او را با تهدید های اصلی روبرو ساخته است و سبب کاهش جمعیت آنها در سال های اخیر با شتاب بالا شده است حتی در برخی نقاط جغرافیائی سبب نادر شدن و حتی انقراض آن شده است.مطالعات نشان داده است که در مناطق تحت مدیریت دنیا و شکارهای غیر قانونی و در کل فقدان طعمه سبب مهاجرت و تحت فشار قرار گرفتن سیاه گوشها شده است .همچنین تقابل میان سیاه گوش ها و گرگها در خصوص قلمرو و تقابل بین این دو گونه گوشتخوار نیز یکی دیگر از علل چشمگیر کاهش این گونه شده است این مسئله به واسطه توان کمتر سیاه گوش در مقابله با گرگ ها می باشد.

طی 3 سال مطالعات و پی گیری حمیدرضا ریحانیان مخاطرات اصلی سیاه گوش به شرح ذیل بیان شده است:

•حمله و کشته شدن توسط سگ های گله

•حمله پلنگ و گرگ

•تصادف توسط وسایط نقلیه

•فقدان طعمه

•عدم فرهنگسازی و آشنائی جوامع محلی با این گونه جانوری و متاسفانه کشته شدن توسط افراد محلی

حمله و کشته شدن توسط سگ ها گله از مهمترین مخاطرات سیاه گوش در منطقه ی ارسباران و کیامکی است.خوشبختانه تا به حال هیچ گزارشی مبنی بر حمله ی این گونه به انسان و احشام نشده است البته احتمال این وجود دارد که در خارج از مناطق حفاظت شده به علت کمبود غذا حمله ای شده باشد. در تاریخ منطقه ی قره داغ ‌حیواناتی چون جیران(آهو)، قارتال(عقاب)، آیی(خرس)، مارال و ... همواره از جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ عامه مردم برخوردار بودند اما در مورد گونه هایی چون پلنگ و سیاه گوش این موضوع مصداق پیدا امید آن است این زیبای درنده به عنوان یکی از حیوانات بومی منطقه، رفته رفته در تمثیل‌ها و ادبیات فولکلور مردم آذربایجان جایی برای خود باز کند .

امید است که سیاه گوش نیز به سرنوشت ببر منقرض شده ی ارسباران گرفتار نشود.

ارک قالاسی