هر چه مطالعات من در باره عشایر ایران و به ویژه ایل قشقایی به درازا می کشد، بر این باور بیشتر پای بند می شوم که کارهای بزرگ نیاز به مردان  و زنان بزرگ دارد، و صدها مرد و زن غیر بزرگ نمی تواند یک صدم کار یک مرد/زن بزرگ را به سامان برساند. و در این بازخوانی ها من به بزرگی مردی از مردان ایل قشقایی بیشتر و بیشتر اطمینان پیدا می کنم. بهمن بیگی مردی بزرگ که کارهای بزرگ برای مردم قشقایی انجام داد. جای او در میان ایل خالی است. با هم یکی دیگر از کارهای موثر و مفید فرهنگی وی را بررسی می کنیم که متاسفانه این خدمت بعد از دوران مدیریت وی باز ایستاده است و از این راه صدمات فراوانی به فرزندان ایل قشقایی وارد شده است.

بهمن‏بیگى – مرد نیک اندیش و خرد پیشه، علاوه بر راه اندازی مدارس عشایری، از ایجاد کتابخانه سیار در ایل نیز غافل نبوده است. علاوه بر کتاب‏هاى درسى که توسط آموزش و پرورش وقت تهیه مى‏شد یا از کانون پرورش فکرى، کتاب تحویل مى‏گرفت و اقدام به راه‏اندازى کتابخانه‏ هاى سیار در سطح روستا و عشایر نمود. وى مى‏گوید: »آن موقع از کانون پرورش فکرى کودکان کتاب مى‏گرفتم و با کتابخانه‏ هاى سیارى که داشتیم چند کتابدار را انتخاب کردیم تا کتابخانه‏ ها را اداره کنند. فارغ از تشریفات کتابها را در روستاها و محیطهاى عشایرى دست به دست مى‏کردند. به معلمان مى‏گفتم بگذارید بچه‏ ها در مدارس شجاعت داشته باشند. آزادانه کتاب بخوانند. مبادا با برخوردهایتان شهامت را از آنها بگیرید. اعتقاد داشته و دارم که گرفتن شجاعت از نوجوانان و جوانان نمى‏تواند زمینه بروز استعداد آنها را فراهم کند. تنبیه بدنى دانش‏آموزان را ممنوع کرده بودم. خانه به خانه مى‏رفتم و کتاب دست بچه‏ ها مى‏دادم و به آنها مى‏گفتم که من براى گدایى استعدادهاى شما عزیزان آمده‏ام. خواهش مى‏کردم، آبرو و شرف خود را گرو مى‏گذاشتم تا آنها را گرد آورم. یقین داشتم که این بچه‏ ها براى پیشرفت و ترقى از نظر استعداد نه‏تنها چیزى کم ندارند بلکه مى‏توانند جلوتر هم باشند. بیست و شش سال سختى کشیدم. معلمان عشایرى زیادى با همه توان خویش وارد میدان شده بودند. کتابداران کتاب بین بچه‏ ها توزیع مى‏کردند. درس مى‏دادند و درس مى‏خواستند.

در این باره به مصاحبه یکی از اولین کتابداران و خدمت گزاران ایلی که این همت را داشته است که کتاب را به چادر معلمین در دره ها و کوه ها و دشت ها به دست نوآموزان ایل برساند را با هم می خوانیم.          

کتابخانه های سیار عشایری در گفت‌وگو با رحیم پردل

جناب آقای رحیم پردل  کار کتاب‌رسانی به عشایر را از چه تاریخی و از کجا شروع کردید؟

من مهر ماه سال ۱۳۴۲ پس از پذیرفته شدن در کنکور دانشسرای عشایری وارد دانشسرای عشایری شدم. سال تحصیلی ۴۳-۴۲ در آنجا دوره می‌دیدم و بعد از آن از سال ۴۶-۴۳ در یکی از روستاهای دورافتاده سمیرم بنام سرچقا معلم بودم.

ایده ایجاد کتابخانه سیار عشایری از چه کسی بود، توسط چه کسی و چگونه راه اندازی شد؟

مهر ماه ۱۳۴۷ آقای صنعتی زاده که آن زمان رئیس موسسه‌ی امیرکبیر بود ایده ایجاد کتابخانه های سیار عشایری را به آقای محمد بهمن بیگی داد و با کمک مدیر عامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان هزینه‌ی لازم و امکانات تامین شد. پس از  راه اندازی کتابخانه من در آن مشغول به کار شدم. مدتی بعد صندوق‌های کتاب را فرستادند و من با اسب این صندوق‌ها را توزیع می کردم. ما در هر مدرسه هم در حد مطالعه همکاران‌مان و هم در حد مطالعه دانش‌آموزان یک صندوق کتاب قرار می‌دادیم. سپس هر ماه مراجعه می‌کردیم کتاب‌هایی که مطالعه کرده بودند را برمی‌داشتیم و کتاب جدید جای آن قرار می‌دادیم. یک صندوق جدا برای معلم و بزرگسالان اختصاص داده بودند و سه صندوق هم که مخصوص کتاب‌های کودکان بود (از کلاس اول تا کلاس پنجم ابتدائی). این وضعیت در کتابخانه‌های ثابت نیز برقرار بود. هر مدرسه روستایی یک صندوق کتاب داشت و انتخاب کتاب توسط خود دانش‌آموزان صورت می‌گرفت. اول این صندوق‌ها بصورت چوبی بود ولی چوبی‌ها در جاده های آن زمان از بین می‌رفت. بعد صندوق‌های فلزی آمد و این اواخر هم با کارخانه پلاسکو قرارداد بسته بودند که صندوق‌های پلاستیکی استفاده کنند، که متاسفانه  کار متوقف شد.

کتاب‌رسانی برای عشایر کوچنده به چه شکل بود؟

چون عشایر به اندازه‌ی کافی بار و بنه داشتند و نمی‌توانستند صندوق‌ها را نیز حمل کنند، برای راحتی کار آنها به منطقه‌ای که در آنجا ساکن بودند، می‌رفتیم و در صندوق‌های کتاب را باز می کردیم تا دانش‌آموزان و همکاران‌مان هر کتابی که می‌خواهند از بین کتاب‌ها انتخاب کنند. یک پاکت به جلد آخر کتاب چسبانده شده بود که داخل این پاکت یک کارت قرار داشت. مشخصات کتاب بر روی آن نوشته شده بود. این کارت را بر می‌داشتیم و داخل آن مشخصات کسی را که کتاب را تحویل گرفته می نوشتیم. یک ماه بعد می‌رفتیم به سراغشان و کتاب‌ها را تحویل می‌گرفتیم. اولین کتابخانه سیار عشایری در سال ۱۳۴۶ برای طایفه دره شوری ایجاد شد ، دومی برای طایفه کشکولی ، سومی طایفه دشمن زیاری ،چهارمی طایفه عمله که زادگاه محمد بهمن بیگی بود و با ماشین خود اداره آموزش و پرورش کار می‌کرد و آخرین آنها عرب بود.

چه سازمان‌ها یا نهادهایی از این اقدامات پشتیبانی می کردند؟

من سه ماه اول با اسب کتاب‌ها را توزیع می‌کردم و بعد با هزینه‌ی خودم یک موتور سیکلت خریدم. ده ماه با موتورسیکلت توزیع کتاب می‌کردم. بعد از ارتش سوم یک جیپ ارتشی در اختیار ما گذاردند. اصل چهارم هم که متشکل ازنیروهای آمریکایی بود در راه اندازی تعلیمات عشایری کمک کرد. آنها حمام و جاده می‌ساختند و تخته سیاه و دیگر اسباب آموزش را فراهم می‌کردند. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز به ما کتاب می‌داد و بعدها یک لندرور۶ سیلندر نیز در اختیار ما قرار داد. ضمنا یونیسف یک ماشین کتابخانه‌ای مجهز به ایران داد، ولی حساب راه‌های ایران را نکرده بود. این وسائل و همچنین کانکس‌ها وسائل آموزشی هستند که به جاده متکی‌اند. قفسه‌ها طوری ساخته شده بود که در راه کتاب‌ها می‌ریختند. عملا این ماشین به کارمان نیامد. برای عشایر کوچرو باید وسایل قابل حمل همچون چادرهای سفید که کلاس در آنجا دایر شود، تخته سیاه و کتاب پیش‌بینی می‌شد. این ماشین مجهز را به سینما تبدیل کردیم. یک دستگاه ویدئو پروژکتور در داخل آن قرار دادیم که به همراه یک ژیان که آن نیز به سینما تبدیل شده بود، برای نمایش فیلم برای بچه ها بکار می‌رفت.

کمی بیشتر راجع به مسئولیت‌هایی که به عهده داشتید و تجربیات خود در زمینه کتاب‌رسانی به عشایر توضیح دهید.

من آن زمان کار چهار نفر را می‌کردم.هم راهنمای تعلیماتی بودم و سر کلاس‌ها حضور می‌یافتم و ابتکاراتی که همکاران معلمم در شیوه‌ی تدریس به خرج می‌دادند به معلمان دیگر انتقال می‌دادم، هم معلم بودم، هم مسئول تغذیه آنها بودم و هم راننده‌ی وسیله نقلیه‌ای که مسئول بردن کتاب به روستاها بود.

در حال حاضر وضعیت کتابخانه ها و مدارس سیار عشایر چگونه است؟

در حال حاضر کتابخانه عشایری وجود ندارد. افرادی که می‌توانستند کاری بکنند همه یا رفتند و یا بازنشسته شدند. بعد از مدتی هرکدام از ما را به جایی فرستادن. امسال که سال ۸۸-۸۷ است آخرین معلمین عشایری بازنشسته می‌شوند. در کهکیلویه و بویر احمد در منطقه‌ای به نام میان کوه چند مدرسه روستایی وجود دارد که مسئول آموزش بچه‌ها هستند ولی عملا دیگر از مدارس سیار عشایری هیچ اثری نیست.

با رفتن مردان بزرگ کتابخانه سیار ایل هم همراهشان رفت . با رفتن و برچیده شدن کتابخانه سبب شد  که در دانش و معرفت بر روی کودکان عشایر همچنان بسته و بسته تر ماند.

به این عکس با دقت نگاه کنید. این مدرسه عشایری است، زیر انداز آن سنگ و بالا پوش آن برزنتی است وشاگردانش بچه هایی از این کشور هستند و معلمشان هم از میان همین مردم است و امکاناتش یک تخته سبز است و بس.

و حالا به استعداد و توان این دانش آموزان عشایری که نه جا و مکان مناسبی برای درس خواندن دارند و نه امکانات شهری را در دیار خود سراغ دارند، تنها به تلاش آموزگارانی عاشق اندیشه و خردمند  و به استعداد طبیعی خود متکی هستند، توجه کنید:

زمان مخابره: 1388/7/26 - 17:17:17

68 درصد دانش آموزان عشایر فارس وارد دانشگاه دولتی شدند

" شیراز- مدیر کل آموزش و پرورش عشایر استان فارس گفت : در سال تحصیلی گذشته 68 درصد از دانش آموزان آموزش و پرورش عشایر در استان فارس وارد دانشگاه های دولتی شدند.          

طهمورث افشاریان، یکشنبه در گفت و گوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در شیراز با بیان این مطلب که دانش آموزان عشایر از هوش و استعداد بالایی برخوردار هستند افزود : در بعضی از رشته ها قبولی دانش آموزان آموزش و پرورش عشایر فارس برای ورود به دانشگاه های دولتی 70 درصد هم بوده است.

وی اظهارداشت : برای تقویت علمی دانش آموزان یک کمیته کیفیت بخشی در آموزش و پرورش عشایر تشکیل دادیم که برای هر دوره تحصیلی سالانه دو طرح آموزشی و تربیتی را اجر می کنیم.

افشاریان ادامه داد:اجرای طرح راهیابی دانش آموزان به دانشگاه های دولتی از جمله این طرح ها می باشد. وی اضافه کرد: برای اجرای این طرح برای همه دانش آموزان سوم متوسطه عشایری کلاس های ویژه کنکور برگزار کردیم .

مدیر کل آموزش و پرورش عشایر استان فارس گفت : آموزش و پرورش عشایر سیار فارس بیش از 14 هزار دانش آموز عشایری را در مقاطع ابتدایی ، راهنمایی و متوسطه تحت پوشش دارد.

وی با اشاره به اینکه در دوره ابتدایی مدارس به دو سبک مدارس سیارونیمه سیار اداره می شود گفت: مدارس سیار فقط برای دانش آموزان عشایری برگزار می شود که همواره مجبور به طی مسیرهای قشلاق و ییلاق هستند.

افشاریان ادامه داد : حوزه فعالیت آموزش و پرورش عشایر فارس در مدارس سیار شامل استان فارس ، بخشی از استان های بوشهر ، خوزستان ، اصفهان و کهگیلویه و بویر احمد می باشد.

وی اضافه کرد : بیش از 200 مدرسه ابتدایی آموزش و پرورش عشایر فارس به صورت سیار اداره می شوند که معلمین ، دانش آموزان و اولیا قسمتی از سال را در مناطق قشلاقی و قسمتی هم در مناطق ییلاقی هستند.

وی اظهارداشت : از جمله افتخارات آموزش و پرورش عشایر فارس کسب مقام برتر دانش آموزان در آزمون هماهنگ استانی در اسفند 87 و مقام اول استان در پایه اول متوسطه از نظر درصد قبولی در خردادماه با بیش از 92 درصد قبولی درپنج سال گذشته می باشد.

افشاریان ادامه داد : همچنین در سال تحصیلی گذشته مقام اول مناطق استان فارس در دروس امتحانات نهایی سال سوم متوسطه و کسب مقام برتر جشنواره الگوهای برتر تدریس در جشنواره عشایر سراسر کشور توسط این اداره کل حاصل شده است . وی اضافه کرد : این اداره کل همچنین در بحث پرورشی و تربیتی در سال های گذشته در بین ادارات عشایر استان های کشور مقام برتر فرهنگی و هنری را به دست آورد.

افشاریان با بیان این مطلب که مدارس شبانه روزی عشایر به کتابخانه های تخصصی مجهز هستند گفت: در سال گذشته 500 میلیون ریال کتاب برای مدارس سیار خریداری شد که بیش از 300 میلیون ریال کتاب در اختیار مدارس ابتدایی قرار گرفت.

افشاریان اظهارداشت:قبل از انقلاب اسلامی فقط یک واحد شبانه روزی عشایر در استان فارس وجود داشت ولی اکنون تعداد مدارس شبانه روزی در این استان به 23 واحد رسیده است.  افشاریان ادامه داد : تربیت فرزندان عشایر در مراکز تربیت معلم جهت خدمت در مدارس عشایری و اختصاص سهمیه ویژه برای دانش آموزان عشایر در کنکور سراسری از نیازهای مهم جامعه عشایری می باشد."

** آقای افشاریان، سرور گرامی از زحمات شما و همه دست اندرکاران آموزش عشایری با تمام اشکالات و کمبودهای آن سپاسگزاریم و به خدمات شما ارج می گزاریم و دست همه آموزگاران عشایری را می بوسیم. اما عزیزم چرا سنگ بزرگ بر می دارید، سنگ بزرگ علامت نزدن است، شما می دانید و ما هم سالهاست که این را می دانیم که دولت ها را رغبتی بالا برای ازدیاد کمک به عشایر نیست. چه آن زمان که نفت بشکه ای دو دلار بود و چه اینک که قیمت آن به بشکه ای 70- 80 دلار و بیشتر رسیده است. سهم این مردم عشایر در مقایسه به دیگر نهادها آن چنان حقیرانه است که بهتر است از وارد شدن به آن خود داری کنیم. و سهمیه دانشگاه ها آن قدر تقسیم شده است و سهم گیرندگان آن چنان زیادند که سهمی به اینان نخواهد رسید و ضرورتی هم برای این کار نیست، هنگامی که استعداد هست، اگر امکانات فراهم شود، لایقان را نیازی به ترحم نیست.

از شما به عنوان مدیرکل آموزش و پرورش عشایر فارس می خواهیم که همت کنید، و این کتابخانه های سیار عشایری را برای فرزندان این گروه راه اندازی کنید که همه آنان سپاسگزار شما خواهند بود و مطمئن باشید که آنان می توانند، سهمیه لازم را برای ورود به دانشگاه خود به چنگ آورند و نه گدایی کنند.موفق باشید.