http://azerbaycansesi.com/ Australia توضیح: در سند اول از سوى مراجع دولتى از جمله تكلم به زبان تركى-تركمنى در زمره "صفات و عاداتى كه علت و موجب هر بدبختى و مغایر با ایرانیت است " یاد شده است . با تاكید بر لزوم "تبدیل زبان تركى به فارسى " و با انتساب صفت "حیوانات موذى جاندار " به گروه قومى خاصى آش كار مىشود كه نابودى گروههاى ملى ایران و وحشى ترین نوع نژادپرستى نه حادثه اى فردى ویا در سطح مردم بلكه از اركان سیاست رسمى دولتى بوده است. در سند دوم به واقعیتهایى از قبیل اقلیت بودن قوم فارس و انحصار اقتدار در دست قسمت موسوم به فارس و نیز مسئله آموزش اجب ارى و ناحق زبان فارسى به تركمنها كردها و عربهاى ایرانى اشاره مىشود. این سند از آنجهت مهم است كه نشان مىدهد سیاسیون و گروههاى سیاسى ایرانى بر تمام این مسائل بیش از 75 سال است كه واقف اند . نیز از آن جهت مهم است كه بازگوكننده این واقعیت است كه در هیچكدام از مشكلات فوق دراین مدت دگرگونى و بهبودى حاصل نشده است. تبدیل زبان تركى به پارسى و انحصار اقتدار در قسمت موسوم به فارس دو سند برگرفته شده ازكتاب "1916– "توركمن صحراسى 1925 آقمیرات گورگنلى سند اول: گزارشى از آموزش و پرورش استراباد - 1305 شمسى، 31 اردیبهشت، نمره 923 - به تهران، وزارت داخله: " … قسمت دیگر در حكم تسخیر روح تراكمه است . ترتیب بسط معارف در صحرا و لزوم تربیت اطفال تراكمه و تبدیل زبان تركى آنها بپارسى و تغییر دریده خوئى و روح غارتگرى وحشت آنان است… در صحرا اشاعت معارف و زبان پارسى علاوه بر مح اسن دیگر در سیاست تأثیر فوق العاده مهمى دارد . آرامش ابدى یموت اگر خواسته باشیم یموتستان نشده و یا تركمنستان خطرناك تازه تشكیل یافته روح یكجهتى پیدا نكند، تنها از راه خلع سلاح بدون تغییر روح طغیان تراكمه تعیین نمى شود، وقت آن رسیده است بوسیله تبدیل زبان تركى به پارسى و بسط معارف دیگر مجال ندهیم … روش دیرین را تعقیب نمایند بدین جهت در عقبه خلع سلاح براى تغییر حالت بغى و سركشى تراكمه كه از خصایص هر قبیله وحشى است باید از راه تربیت عمومى و اختلاط و امتزاج آنها با طبقات دیگر اهالى ایران اقداماتى نمود و در زمینه ترك پاره صفات و عادات آنها كه علت و موجب هر بدبختى است بذل مساعى كرد. در این صحراى وسیع كه تا دیروز جز طایفه مختلفه تراكمه یعنى حیوانات موذیه جاندارى بیش نبودند در نتیجه ایجاد مدارس مغزهاى باز و كله هاى هوشمند تربیت خواهد شد ... اگر این استعداد طبیعى با تربیت توأم شود قطعاً نتایج گرانبهائى از این قوم متوجه مملكت میگردد، چنانچه این فطانت مخصوص كسب اعمال رذیلانه شود بر طبق ترتیبات زندگى عمومى واخلاق موروثى مانند ادوار گذشته دسته هاى زیادى دزد خونخوار بى عاطفه بار میآیند كه باز حین فرصت باندك تهیجى از خارج قوه دولت را بخود اشتغال خواهند داد. درست دقت فرمائید زشت است در این منطقه وسیع كه مسكن سیصدهزار رعیت ایران است اقلاً دویست نفر متكلم بزبان مملكتى (فارسى) نباشد و بین این دویست نفر تقریبى نیز بیست نفر نتوان شماره كرد فارسى را تحریر كنند در حالیكه لااقل هزار خانوار آنها زبان روسى را بخوبى میدانند. با این وصف توقع ایران پرستى و وطن دوستى از آنها بیمورد و از طوایفى كه همه چیزشان مغایر عادات و صفات ایرانیت است نمیشود در حدود منافع ایران بروز و ظهور اعمالى را منتظر بود كه منافع معنوى و حقیقى دولت را متضمن ب اشد با توجه به این نكات است كه ایجاد مدارس در نقاط مختلف صحرا از اهم مسائل شمرده شده ... واجب است با بودجه كافى چندین باب مدرسه مجانى در كمیش تپه، خواجه نفس، آق قلعه، گنبد قابوس، اومچالى و بعد بضرورت در نقاط دیگر تأسیس شود و فعلاً پانزده نفر معلمین ایران پرست آشنا برموز سیاست غیرمأنوس بزبان تركى از مركز براى مدارس فوق انتخاب گردند كه مطابق اصول جدیده اطفال تراكمه را تربیت كنند و یكى از موارد مواد مهم پروگرام مدارس این باشد هیچ درسى بزبان تركى تدریس نشود خوشبختانه یك مكتب تركى زبان هم در تمام صحراى تركمان وجود نداشته و از این جهت سریع تر بمقصود موفقیت حاصل میگردد. بعد از ایجاد مدارس در صحرا مقتضى است پاره اطفال تجار و رؤساى آنها در عقبه اتمام دوره تحصیل ابتدائى بمركز اعزام شوند و در مدارس طهران خصوصاً مدرسه فلاحت كسب هنر ادامه دهند تا بطور كامل با وضع زندگى ش هرى كه به تمدن نزدیكتر است نزدیك گردند… چندانكه به بسط معارف و تبدیل زبان تركى به پارسى در صحرا ابرام كرده ام براى بسیارى استرابادى مثل رامیان و حاجیلر و كوهسارات هم كه ترك زبانند باید این مقصود عملى شود…" منبع: سازمان اسناد ملى ایران