پس از پيشنهاد سمبل براي حرکت ملي آذربايجان جنوبي بحثهايي به ميان آمد که مي توان آن را از تبعات مثبت پيشنهاد اين سمبل دانست. وجود آراء موافق و مخالف زمينه ساز بحثهايي شد که در استحکام بخشيدن به پايه هاي اين حرکت مي تواند نقشي اساسي ايفا کند. به چالش کشيده شدن اين مبحث و پرداختن به جنبه هاي مختلف آن از سوي افراد موافق و مخالف نشانه حاکميت تفکر و قدرت منطق است. جان استوارت ميل مي گويد که آزادي بر اساس پيگيري نفع شخصي است اما به طريقي که در صدد محروم کردن ديگران از آزاديشان بر نيامده باشيم. وي معتقد است که نبايد در صدد خاموش کردن آراء و عقايد باشيم؛ چرا که اگر عقيدة خاموش شده يک عقيده خطا هم باشد باز بخش هايي از واقعيت را با خود دارد. چون که عقيدة حاکم نمي تواند تمام حقيقت باشد. از اين رو فقط از طريق برخورد عقايد مخالف است که حقيقت مي تواند فرصت تجلي بيابد. حتي اگر عقايدي تمامي حقيقت را در خود داشته باشد، پذيرش ابتدا به ساکن آن از سوي مردم نوعي پيشداوري و عاري از عقلانيت است. حقايق بايد پيوسته به چالش کشيده شود تا همه از اساس عقلاني آن آگاه شوند. به چالش کشيده شدن اين مبحث (سمبل ملي) نيز در ميان فعالان حرکت ملي آذربايجان جنوبي باعث بررسي بيشتر اين پيشنهاد از زواياي مختلف شده است. انعطاف انديشه و رأي نشانه روح بزرگ و انديشه سالم مي باشد؛ اما آزادي و دمکراسي به اين معنا نمي باشد که به اسم انعطاف و دمکراسي به راحتي از آراء و نظرات دست برداشت، بلکه بايد در طي چالش ها و بحث هاي بسيار از اساس عقلاني آن بر اساس جو سياسي و فرهنگي حاکم و اصول منطقي به کار رفته در آن دفاع کرد. شکي نيست که ما در جامعه اي استبداد زده زندگي مي کنيم. عقايد و انديشه هاي ملت ما در چنين محيطي شکل گرفته است به طوري که بسياري از مردم هنوز معناي زندگي خصوصي و حريم خصوصي يک انسان را نمي دانند. وقتي که در يک چنين جامعه اي در صدد اقدامي اجتماعي و سياسي برآييم بي شک با مقاومت اذهان روبرو خواهيم شد و اگر اعتقاد داشته باشيم که اين امر به صلاح ملت است و براي سخن خود دلايل بسيار منطقي نيز داشته باشيم بسيار احتمال دارد که با وجود تمامي اين ها باز هم با شکست مواجه شويم. پس مجبور به سکوت و انزوا خواهيم شد که اين امر بسيار خطرناکتر است. براي به وجود آمدن دمکراسي در يک جامعه به چه چيز هايي نياز است؟ براي اينکه دمکراسي در يک جامعه معنا و مفهوم خود را بيابد علاوه بر اينکه بايد معناي دمکراسي به صورت واضح تعريف شود، جامعه بايد از فرهنگ سياسي کافي نيز برخوردار باشد. بر اساس آراي سيدني وربا براي ثبات و استواري يک دمکراسي و خلل ناپذير بودن آن رعايت فرهنگ سياسي توده مردم (اکثريت جامعه) ضروري است و فرهنگ سياسي نيز شامل همه ارزش هاي بنيادي، باورها، عواطف، حساسيت ها و سطح دانش و آگاهيهاي جامعه است. هر اقدام دمکراتيک بدون عنايت به فرهنگ سياسي اکثريت مردم در آن جامعه با شکست روبرو مي شود و اين شکست به دليل مقاومت مردم در پذيرفتن آن است که با ذهنيت آنان همخواني ندارد. همچنين وي مي گويد که بررسي تاريخچه روند دمکراسي در دو قرن اخير ثابت کرده است که در کشوري که قبلاً سلطنتي بوده است پس از استقرار جمهوري ، هرج و مرج و تشويش و ناآرامي به وجود آمده است و حکومت دمکرات با تمام اعتقاد به دمکراسي ناچار به اقداماتي بر خلاف اعتقادات خود شده است. پس شعور سياسي و آگاهي به حق و حقوق خود به عنوان يک شهروند در فهم دمکراسي و اجراي آن نقش مهمي ايفا مي کند و بايد آن را به عنوان امري مهم قلمداد نماييم. اما اکنون به معنا و مفهوم دمکراسي مي پردازيم. دمکراسي چيست؟ دمکراسي برگرفته از واژه يوناني "دموس" به معناي مردم و "كراتوس" به معناي حاكميت و قدرت است. به همين جهت نيز آن را اغلب به معناي حکومت مردم تفسير مي کنند، چنان که پريکلس آن را حکومت مردم مي دانست. در اينجا لازم است که به نظر "کارل ريموند پوپر" در باب دموکراسي بپردازيم. "پوپر" مفهوم دمکراسي را پيچيده مي داند که متناسب با زمان و مقتضيات آن تغيير مي کند، اما آنچه که هيچ وقت نبايد از نظر دور داشت موضوع بحث دمکراسي است، يعني انسان نقاد، آزاد و فردگرا که اين فردگرايي و اصالت توأم با ديگرخواهي مي باشد. وي در کتاب "جامعه باز و دشمنان آن" مي گويد که فرديت دمکراتيک فرديتي خود محور نيست. همه انسان ها در نزد قانون از لحاظ حقوق و آزادي برابرند و برابري در دمکراسي به معناي برابري در فرصتها و نه لزوماَ در دست آوردها است. وي در کتاب "درسهاي اين قرن" مي گويد که دمکراسي هرگز حکومت مردم نبوده است و نه مي تواند باشد و نه بايستي که باشد. اين خطرناک است که به مردم به ويژه به کودکان بياموزيم که دمکراسي به معناي حکومت مردم است يعني حکومت عموم که حقيقت ندارد. چرا که وقتي از واقعيت مسأله آگاه شود احساس مي کند که فريب خورده است و اين احساس مي تواند به تروريسم بيانجامد. بر اين اساس مي توان گفت که آيا مردمي که حکومت را انتخاب مي کند قادر به انجام تصميم گيري درباره مسايل بغرنج سياسي مي باشند؟ کساني که معتقد به حکومت مردم بر مردم هستند آيا مي توانند آن را با اثبات برسانند؟ آيا تمامي مردم از سطح شعور سياسي و اجتماعي کافي و آگاهي لازم براي اظهار نظر کردن در امور مهم مي باشند. اعتقاد به دمکراسي از اين نوع منجر به حاکميت جوي خواهد شد که امروزه در حکومت جمهوري اسلامي ايران شاهد آن هستيم. به اعتقاد جان استوارت ميل هنگامي يك كشور مي تواند ادعا كند دمكراتيک است كه مردمش اهميت رأي دادن و مسئوليت خطير خود را در اين زمينه بدانند. اکثريتي که آموزش دمکراسي نديده اند و نسبت به موضوع بي تفاوت و نا آگاه هستند، چگونه مي توانند داراي رأي و نظري صائب و درست باشند؟ مفسران نظرات ميل نوعي انتخابات دو مرحله اي را تأمين کننده نظر ميل دانسته اند. يعني ملت بايد به نمايندگان خود رأي دهند تا آنان بتوانند به تصميم گيري بپردازند. پس دمکراسي حکومت نمايندگان مردم مي باشد نه خود مردم و در سطح سياسي دمکراسي يعني حکومت قانون تحت نظارت نهادهاي قضاوت مردمي. به همين جهت پوپر مفهوم دموکراسي را مفهومي پيچيده مي داند. مفهوم درست دمکراسي با رعايت احترام، واقعيت را به درستي تحليل مي کند. در جامعه کنوني ما در محيطي که بسياري از مردم ما حتي به عنوان يک ترک تأکيد مي کنم به عنوان يک ترک و يک انسان از حقوق خود بي خبر مي باشند، چگونه مي توانيم انتظار داشته باشيم که بتوانند مسايل سياسي و اجتماعي را به درستي تحليل کنند و در اين باب نظرات درستي ارائه دهند؟ باز به موضوع سمبل پيشنهادی بر می گرديم. برخي اعتقاد دارند که همة فعالان و تشکل ها بايد در مورد سمبل پيشنهادي نظر مساعد داشته باشند و موافقت خود را اعلام نمايند تا مشروعيت پيدا کند، اما نبايد از نظر دور داشت که اين امر دور از اصول دمکراسي و به دور از واقعيت است. حتي مخالفتهای محدود يا مخالفت يکي _ دو تشکل نمي تواند منطقي و دمکراتيک بودن يک عمل را زير سؤال ببرد. برخي ديگر پا را فراتر گذاشته و بيش از ظرفيت سياسي و اجتماعي اين ملت اعلام نظر می کنند. مثلاً موافقت مردم را نيز انتظار دارند! آيا بدون داشتن ابزار قدرت، ابزار لازم نظارتي و مديريتي توان برگزاري چنين انتخاباتي را داريم؟ لاچين گونشلي 22/5/87