جهان امروزی با سرعتی شگفت انگیز به سوی ایجاد سازوکارهای ارتباطی جدید پیش می رود. در دنیای امروزی رشد ارتباطات، روابط سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و حتی زمان و مکان را نیز فشرده و متراکم ساخته اند. بطوریکه به سبب رشد و پیشرفت وسائل ارتباطی و کاربرد گسترده آنها و وابستگی همه امور به ارتباطات و اطلاعات، از عصر حاضر به عنوان عصر ارتباطات نام برده می شود. گسترش ارتباطات جهانی تحت تاثیر پیشرفتهای فناوری اطلاعات حتی منجر به شتاب تغییر و تحولات عمیق در تمام عرصه های زندگی بشری شده اند. وجود پدیده ای به نام رسانه در دنیای امروز، سبب به وجود آمدن انقلابی دیگر شده است که اندیشمندان حتی از آن به عنوان انقلاب صنعتی دوم نام برده اند. انقلاب ارتباطات جدید و پیامدهای آن منجر به شکل گیری جامعه ای انجامیده است که از آن تحت عنوان جامعه اطلاعاتی نام برده اند. جامعه شبکه ای، جامعه ای است که در آن شبکه های رسانه ای و اجتماعی شکل دهنده شیوه های مهم سازمان و ساختهای بسیار مهم می باشند. در چنین جامعه ای زمان و مکان معنی جدید پیدا می کنند و از معنای سنتی خود فاصله می گیرند. انتقال اطلاعات و امکان ارتباط همزمان میان افراد در نقاط مختلف عملا فواصل زمانی و مکانی را از میان برداشته و نظم طبیعی دوران قدیم و چارچوبهای مکانیکی جهان را به کلی دگرگون ساخته اند. اندیشمندان عصر حاضر حتی پا را فراتر گذاشته و نظام ارتباطی کنونی را عامل اصلی تحولات اجتماعی، تاریخی و شکل گیری هویت و ذهنیت خاص می دانند. متفکران با مشخص کردن سه نظام ارتباطی شفاهی، مکتوب و الکترونی، فرد گرایی، تفکر انتزاعی، ناسیونالیسم و ... را معلول سه نظام فوق می دانند. بنابراین در چنین عصری که وسایل ارتباط جمعی در همه ارکان زندگی بشری نفوذ کرده است، لزوم توجه به آن بسیار ضروری می نماید. اگر تحولات جهانی را از منظر جنبشهای اجتماعی بررسی کنیم، خواهیم دید مباحث ارتباطی بخش وسیعی از تاثیرگذاری این جنبشها را نیز به خود اختصاص داده اند. بنابراین عملگران جنشهای اجتماعی با توجه ویژه به رسانه ها تاثیری مضاعف در تحولات جهان و منطقه حوزه عمل خود بگذارند. حرکت ملی آذربایجان به عنوان جنبشی که در سالهای اخیر تاثیری شگرف در معادلات منطقه و حتی جهان گزارده است، نباید از این مسئله غافل شده و در عصری که ارتباطات راه دور، بنگاه ههای خبر پراکنی چند رسانه ای با شتابی چشمگیر افزایش می یابند، از این مسئله قافله عقب نمانده و توجه خود را بیش از پیش معطوف این مسئله نماید. با نگاهی به پیشینه ی نحوه گسترش وسایل ارتباط جمعی در فاز نوین حرکت ملی می توان افزایش کیفی و کمی آنها را احساس کرد و به طور قطع تاثیر گسترش آنها در تاثیرگذاری حرکت ملی آذربایجان در جامعه و منطقه انکارناپذیر است. ولی واقعیت این است که این پیشرفت در مقایسه با گسترش فزاینده ارتباطات در عصر حاضر ناچیز می نماید. اگر روزنامه، رادیو، تلویزیون و اینترنت را به عنوان نمادهای وسایل ارتباط جمعی قبول کنیم، خواهیم دید با پدید آمدن هر یک تحولی عمیق در نحوه زندگی مردم در جوامع مختلف پدید آمده است. از اینرو در دنیای کنونی اهمیت این وسایل را نمی توان نادیده گرفت. در ادامه این یادداشت به شرح مختصری از وضعیت حرکت ملی آذربایجان از منظر این ابزارها خواهیم پرداخت. روزنامه روزنامه ها و نشریات از دیرباز مورد توجه جوامع بوده اند و به طور حتم در شکل گیری تفکرات اجتماعی در بین مردم نقش بسزایی دارند. در فضای کنونی حرکت ملی با وجود تعدد روزنامه نگاران و آشنای قسمت وسیعی از فعالین به این مقوله(هر چند به صورت آماتور)، نشریات اغلب در سطوح دانشگاهی منتشر می شود و فقری شدید در این زمینه متوجه حرکت ملی می باشد. البته به طور قطع دلیل این مسئله نیز به خفقان شدید در فضای سیاسی می باشد که فرصت فعالیت در این زمینه را از فعالین گرفته است ولی می توان با تقویت نشریات موجود حتی در سطح دانشگاهها نیز تا حدودی( هر چند اندک) این ضعف را جبران کرد. رادیو هر چند با اختراع ابزارهایی چون تلویزیون، ماهواره و اینترنت نفوذ رادیو در زندگی عادی مردم کاهش یافته است ولی با وجود این نیز در حال حاضر خواهان زیادی در بین مردم عادی دارد و بتنهایی وجود 7307 فرستنده رادیویی در آمریکا نشان از اهمیت این وسیله ارتباطی دارد. بنابراین نمی توان از تاثیر آن چشمپوشی کرد. متاسفانه حرکت ملی آذربایجان در این زمینه با ضعفی مفرط روبروست. عدم وجود حتی یک شبکه رادیویی که اخبار ، رویدادها و مسائل آذربایجان را پوشش دهد گواهی بر این ادعاست. تلویزیون با ظهور تلویزیون و پس از آن ماهواره تحولی شگرف در نحوه اطلاع رسانی و ارتباطی پدید آمد و مردم عادی هر روز بیش از پیش مجذوب آن شدند. بنابراین شاید به جرات بتوان گفت تلویزیون و ماهواره بیشترین تاثیرگذاری را در زندگی عادی مردم و جوامع دارد. در سالهای اخیر چندین شبکه تلویزیونی که اخبار حرکت ملی و آذربایجان را پوشش دهد، بوجود آمده اند که آخرین و شاید بتوان گفت مهم ترین آنها گوناز تي وي می باشد. ولی وجود تنها یک شبکه در فضای کنونی به طور قطع نخواهد توانست ذهن مردم آذربایجان را به مسائل و مشکلات معطوف کند، چرا که صدها شبکه تلویزیونی در سراسر جهان وجود دارند که با برنامه های متنوع رضایت مردم را جلب خواهند کرد. بنابراین علاوه بر اینکه فعالین باید شبکه های موجود را در این زمینه یاری کنند و این شبکه ها نیز از مسائل طیفی و گروهی و حاشیه های آنها دوری جویند، در جستجوی راههایی برای ایجاد شبکه های جدید بوده و گامهایی اساسی در این زمینه برداشته شود. اینترنت اختراع اینترنت و گسترش کاربرد آن تحولی عمیق در نظام ارتباطی جهان پدید آورده است. دسترسی آسان، وجود منابع عظیم اطلاعاتی و افزایش روز به روز این منابع را می توان از دلایل این تاثيرگذاری ذکر کرد. به همین دلایل فن آوری اینترنت در تمام وجوه زندگی از تولید، امور اداری و آموزش گرفته تا مسائل سیاسی و اجتماعی و ... در زندگی مردم نفوذ پیدا کرده است. کاربرد اینترنت و افزایش شگرف آن در حرکت ملی آذربایجان نیز نمایان شده است. وجود سایتها و وبلاگهای مختلف خبری، تحلیلی و گروههای اینترنتی گوناگون باعث شده است که همانند جوامع دیگر، اخبار و رویدادها در آذربایجان نیز به سراسر منطقه و جهان انتشار پیدا می کند. هر چند در این زمینه نیز به ضعفهای عدیده ای روبرو هستیم. سایتهای اینترنتی بیشتر شبیه بنگاههای خبری شده اند تا خبرگزاریهای تولید کننده خبر، گروههای اینترنتی نیز گاها به فضایی برای دعواهای گروهی تبدیل می شوند. اما با ساماندهی این سایتها و گروهها و حمایت از سایتهای خبری و تحلیلی می توان دامنه تاثيرگذاری حرکت ملی را از طریق این ابزار در منطقه و جهان گسترش داد که این حمایتها می توانند در قالب ارسال خبرها( یه صورت سریع) و نگارش اخبار طبق اصول خبرنگاری، ارسال مطالب و مقالات تحلیلی و ... باشد. سخن آخر اینکه در عصر ارتباطات عقب ماندن از قافله گسترش ارتباطات می تواند ضربات جبران ناپذیری بر حرکت ملی آذربایجان و فعالین آن وارد نماید. بنابراین لزوم توجه به ابزارهای انتقال اطلاعات خصوصا رادیو و تلویزیون و اینترنت و گسترش کمی و کیفی آنها بیش از پیش احساس می گردد و امید آن می رود که فعالین این نیازها را عمیقا درک کرده و گامهایی مثبت در جهت گسترش آنها در حرکت ملی آذربایجان برداشته شود. گله جک بیزیمدیر 15/4/87