چند سال پیش در مراسم سالگرد سردارغریب آذربایجان ستارخان بزرگ فرصتی پیش آمد تا چند دقیقه ای با "سعید متین پور" از نزدیک درباه فلسفه وجودی حرکت ملی و خواستها و آماج اصلی جنبش ملی آذربایجان به همراه چند نفر از فعالان ملی بحثی شیرین پیش آید و ایشان در این چند دقیقه با بیان اصولی خواستهای دموکراتیک حرکت ملی و آماج آن این بحث را پیش کشید که "حرکتها و جنبشهای آذربایجان همیشه مدرن بوده اند و حرکت ملی امروزی ما هم یک حرکت مدرن می باشد و باید بحثهای مدرن همپای جهان مدرن در حرکت ملی هم، به صورت منطقی و اصولی از سوی افراد دموکرات و معتقد به دموکراسی به بحث گذارده شود و مورد مداقه و تحقیق قرار گیرد"* حالا چند سالی است که از آن روز می گذرد و بحثهای مدرن در حرکت ملی آرام آرام پای گرفته است از جمله، تقدس زدائی از افراد و رهبران گروه ها، عقلانیت، رئالیسم در سیاست، پلورالیسم و کثرت، ملی گرائی مدنی و مدرن، فمنیسم و ملی گرائی، منافع ملی، دموکراسی و پرنسیپهای دموکراتیک، جامعه مدنی و دموکراتیک، نقد انحصار طلبی...از سوی بسیاری از فعالان ملی و تئوریسینهای حرکت ملی به بحث گذاشته شده و هر بار از سوی عده ای از افراد که این بحثها را به مذاق خویش و به نفع گروه خویش نیافته اند با صغرا و کبرا چیدن های بی مورد به نقد این نوشته ها پرداخته و آخر سر هم با آوردن چند مثال بی جا نتیجه را به نفع گروه خویش به پایان برده است و در یک مسابقه بدون حریف خود را برنده این بازی جار زده اند و حتی بعضی از این معترضین تا بدانجا پیش می آیند که می خواهند مفاهیم بزرگ و پر معنی را تهی از مفهوم نشان دهند و کلمات دموکراسی و دموکرات را به سخره می گیرند تا بتوانند چند صباحی با رویاهای کودکانه خویش زندگی کنند. وقتی بحث دموکراسی و مساله احزاب و گروه ها و افراد دموکرات در حرکت ملی پیش کشیده می شود و افراد و گروه های غیر دموکرات و اعمال آنها به نقد کشیده می شود داد بسیاری از افرادی که مدعی دموکراسی تا حالا بودند و هستند در می آید و شروع به داد و فریاد می کنند و بحثهای فرعی و حاشیه ای را پیش می کشند و با هوچی گری می خواهند بحثهای مدرن و افکار جدید را بکوبند و نگذارند این بحثها در حرکت ملی به گفتمان (دیسکورس) اصلی حرکت تبدیل شود و حرکت همیشه در بحثهای حاشیه ای سیر کند و این گروه یا آن گروه میداندار بحثهای غیر اصولی، غیر منطقی، خارج از عرف و خاله زنکی باشند حتی گاهی کارهائی را انجام دهند که زندگی خصوصی بعضی از افراد به جای بحثهای مدرن به بحث روزحرکت ملی تبدیل شود. همچنین در کنار این کارهای غیر عقلانی با نقدهای غیر منطقی هم به جای پاسخگوئی به سئولات اساسی مطرح شده در نوشته های فعالان مستقل به صحرای کربلا زده و با نوحه سرائی در باره بزرگی "علم" خودشان و رنگهای قشنگ آن و رهبر گروهشان می خواهند اثبات کنند که این افراد مستقل بر علیه گروه یا رهبر یا "علم" آنها هستند در حالی که فعالان دموکرات و مستقل نه طرفدار این گروه یا آن گروه و نه طرفدار این رهبر یا آن رهبر نبوده اند بلکه به وظیفه ملی خویش که همانا جا انداختن بحثهای مدرن در حرکت ملی و دفاع از منافع ملی آذربایجان جنوبی بوده است عمل کرده اند این کار مخالفت با یک گروه یا موافقت با گروه دیگر نبوده است وقتی که بحثهای مدرن کارهای سطحی و عوام فریبانه یک گروه را به چالش می کشد و گفته های دروغ و عملکرد غیر منطقی و غیر دموکراتیک آنها را با منطق برملا و نفی می کند راهی جدید و افقی جدید در حرکت ملی می گشاید و گفتمانی دموکراتیک در حرکت به جای بحثهای حاشیه ای و فرعی باز می کند افراد و گروه هائی که تحمل به نقد کشیده شدن کارهایشان را ندارند به جای تصحیح اشتباهات خویش و گردن نهادن به گفته های منطقی به شانتاژ و تهدید افراد دموکرات می پردازند و سطح حرکت ملی را به سطح خویش تنزل می دهند و بحثهای مدرن را به حاشیه می کشانند به جای تشکر از فعالان دموکرات که اشتباهات آنها را گوشزد می کنند فعالان دموکرات را مستحق مجازات می دانند اینجاست که افراد دموکرات نمی توانند با آنها دهن به دهن شوند و کوتاه می آیند و قضاوت را به جامعه می سپارند تا فعالان ملی به قضاوت بنشینند. و بحثهای حاشیه ای UNPO همه احزاب و فعالان ملی در خارج از کشور باید تلاش کنند در هر سازمانی که به نحوی می تواند به گسترش حرکت ملی و بیان حقانیت حرکت ملی آذربایجان جنوبی کمک کند عضو شوند و هر فرد یا گروهی هم که عضو این سازمانها می شود نه نماینده آذربایجان جنوبی بلکه به عنوان مدافع آذربایجان جنوبی باید عمل کند و تمامی مسائل حقوقی و سیاسی آنرا هم باید خود پاسخگو باشد نه ملت آذربایجان جنوبی. یکی از مواردی که با عوام فریبی و سطحی نگری گاموح به جای بحث و بررسی شدن در کانال خویش به بحث اصلی حرکت ملی تبدیل شده موضوع عضویت "گاموح" در یک تشکیلات غیر دولتی یا همان ان.جی.او در خارج از کشور بوده است که این بحث حاشیه ای مقدار زیادی از انرژی حرکت ملی را در درون خویش به هدر داده و گروه ها و فعالان ملی را به جای چاره اندیشی به مشکلات اصلی آذربایجان و درد های بزرگی که آذربایجان را می کشد به بحثهای فرعی و غیر عرف کشانده است و این یکی از کارهای ناشایست و غیر قابل قبول "گاموح" بوده است که عضویت خویش را در یک سازمان غیر دولتی که ربطی به سازمان ملل نداشته است و یک سازمان غیر دولتی مثل هزاران سازمانی غیر دولتی که در سطح جهان فعالیت می کنند است، به دروغ و با عوام فریبی یکی از شاخه های سازمان ملل متحد معرفی کرده و بر روی این عضویت تبلیغات می کند که ما مردم آذربایجان جنوبی را به عنوان یک ملت در جهان معرفی کردیم. اولا عضویت یک گروه در یک سازمان منطقه ای، جهانی ربطی به ملت شدن یک گروه ملی، زبانی... ندارد، ملت شدن یک پروسه درونی در یک ملت است و عوامل بیرونی زیاد تاثیری ندارند. همچنین عضویت یک گروه در یک سازمان، حق نمایندگی یک ملت را به آن نمی دهد، نمایندگی یک عمل انتخابی است گاموح کی از طرف ملت آذربایجان انتخاب شده برای عضویت در آن سازمان، بلکه عضویت گاموح در آن سازمان به خواست خودش بوده و ربطی به ملت آذربایجان ندارد و تمامی مسائل حقوقی و سیاسی آن با خود گاموح است و ربطی به ملت آذربایجان جنوبی ندارد و هر کاری هم در آنجا انجام دهد خود باید پاسخگو باشد نه ملت آذربایجان. آنها نه نماینده آذربایجان جنوبی در یو.ان.پی.او بلکه می توان گفت مدافع حقوق ملت آذربایجان جنوبی و پی گیر حقوق از دست رفته ملت آذربایجان جنوبی در آن سازمان هستند در این باره فقط این را می توان گفت و از نظر حقوقی و سیاسی هم همین درست است. عده ای از طرفدران این گروه می گویند دروغ گفتیم که گفتیم مگر چه شده؟ باید به خدمت این افراد رساند که دروغگوئی یک گروه سیاسی برای ملت خودش قابل بخشش نیست و باید از این کار خود برائت کند و حتی به صورت کتبی عذر خواهی کند این گروه که مدعی است در کشورهای خارجی دفتر و دستک دارد حداقل از گروه های سیاسی و احزاب آنها یاد بگیرند و از ملت خود عذر خواهی کنند دموکراسی و اعتقاد به دموکراسی یعنی همین، دموکرات بودن یعنی همین و الا غیر از این کارها و توجیه عمل خود می شود، عوام فریبی، سطحی نگری و خاک پاشیدن به چشمان ملت و فعالان مستقل که درد منافع ملی دارند نه درد قدرت و ریاست. بازگشت رئالیسم و عقلانیت به حرکت ملی بحثهای غیر معمول و غیر واقعی همیشه بلای جان حرکت ملی شده و چیزی که می شد با یک گفتگوی منطقی به راحتی حل شود با ناآگاهی بعضی از افراد از مسائل سیاسی، حقوقی، روابط بین الملل به متن حرکت ملی وارد شده و به عنوان درد مزمن حرکت ملی هنوز هم که هنوز است به همراه حرکت ملی است ولی با تمرین سیاسی و دموکراسی در حرکت ملی افق آینده چنان تیره و تار نیست که نتوان گفت که احزاب و گروه های حرکت ملی به رئالیسم سیاسی رو نیاورند و بحث حاشیه ای را ول کرده و به درد های واقعی ملت آذربایجان نپردازند و انرژی ملی را به جای هدر رفتن در داخل حرکت ملی صرف مبارزه واقعی نکنند بلکه با گفته ها و نوشته های بعضی از احزاب و بیانیه های آنها نشان می دهد که احزاب آذربایجان جنوبی و طرفدران آنها مجبور خواهند شده که با جبر زمان به دموکراسی و رئالیسم سیاسی روی بیاورند و خود را بازسازی کنند. بیاینه "گایپ" درباره بایراق خویش که عنوان کرده بودند این بایراق، فقط بایراق پیشنهادی ماست ونه بایراق آذربایجان جنوبی قابل تحسین است و باید "گایپ" را تشویق کرد و "گاموح" هم باید از "گایپ" یاد بگیرد اگر امروز این کار را نکند فردا جبر زمان و فشارهای فعالان دموکرات آنها را مجبور خواهد کرد که این کار بکنند که آن روز شاید خیلی دیر باشد. همچنین نوشته آقای تکین ماهارلی با عنوان "یو.ان.پی.او. چیست؟" دراینترنت که این سازمان را آنگونه که است بیان کرده بود را می توان امیدوار بود که "گاموچی ها" آرام آرام به سوی گردن نهادن به واقعیتهای تلخ جهان ما گام برمی دارند و واقعیتهای حرکت ملی آذربایجان را باید قبول کنند و پرنسیپهای دموکراتیک را سرلوحه خود قرار دهند والا تبلیغات دورغین روزی افشا می شود و آنروز انسان شرمشار می شود. آقای تکین ماهارلی فقط باید یه این مساله توجه داشته باشد که گاموح در آن سازمان نماینده آذربایجان جنوبی نیست. متاسفانه ناآگاهی اعضای گاموح از مسائل حقوقی و سیاسی بسیاری از مواقع موجب دامن زدن به بحثهای حاشیه ای می شود. نتیجه گیری حرکت ملی آذربایجان یک حرکت جوان و پرانرژی است و به این خاطر گروه های و افراد ناآگاه به روانشناسی حرکت ملی و آذربایجان جنوبی گاهی دست به کارهائی می زنند که به جای نهادینه کردن دموکراسی، پی گیری بحثهای مدرن، ایجاد تفاهم انرژی حرکت ملی را با دامن زدن به بحثهای حاشیه ای هدر می دهند. فعالان دموکرات و احزاب دموکرات باید نگذارند بحثها ی غیر واقعی به متن حرکت وارد شوند. انسجام فعالان دموکرات و احزاب دموکرات چاره کار است. نبود انسجام در نیروهای دموکرات افراد غیر دموکرات را پر رو کرده است. دموکراتها باید از پراکندگی بپرهیزند و به اتحاد در عمل رو بیاورند و با جذب سمپاتهای گروه های غیر دموکرات آنها را به کانال دموکراسی هدایت کنند، دموکراسی اکتسابی و آموختنی است هیچ کس از شکم مادر دموکرات متولد نمی شود بلکه در درون احزاب دموکرات و درس دموکراسی را یاد می گیرند و جوامع دموکرات هم کمک شایانی در یادگیری و تمرین دموکراسی دارد.