Zahidan şəhərinin sünni imam-cüməsi tərəfindən səsləndirilən son açıqlamalar — həqiqi siyasi keçid liderlərinin İranın daxilində, hətta həbsxanalarda olduğu barədə fikirlər — bir daha xaricdə formalaşan siyasi layihələrin, xüsusilə də Rza Pəhləviyə bağlı cərəyanın səmərəsizliyi barədə müzakirələri siyasi dairələrdə yenidən gündəmə gətirib.

Zahidanın Məkki məscidinin imam-cüməsi və tanınmış sünni din xadimi Moləvi Əbdülhəmidin son çıxışı sadəcə dini və ya siyasi şərh deyildi; əslində bu, İranda dəyişikliklərin haradan başlaması barədə açıq mesaj idi.

O, Zahidanda cümə namazı xütbəsində bildirib ki, İran İslam Respublikasına alternativ ölkənin daxilində mövcuddur və siyasi keçid prosesinin həqiqi liderləri məhz ölkə daxilində, hətta həbsxanalarda olan şəxslərdir. Onun sözlərinə görə, bu şəxslər azadlığa buraxılarsa, ölkəni mövcud böhranlardan və müharibə riskindən xilas edə bilərlər.

Bu fikirlər zahirən İranın siyasi vəziyyəti ilə bağlı bir analiz kimi səslənsə də, əslində özlərini İranın gələcək alternativi kimi təqdim etməyə çalışan xaricdəki siyasi layihələrə ciddi tənqid kimi qiymətləndirilir.

Son illərdə belə layihələrdən biri də Rza Pəhləvi ətrafında formalaşan siyasi təşəbbüsdür. O, təxminən dörd onillikdən artıqdır ki, İranın hüdudlarından kənarda yaşayır və inqilabdan sonrakı dövrdə ölkənin daxili siyasi və ictimai həyatında heç bir birbaşa təcrübəyə malik deyil. Buna baxmayaraq, o, özünü “keçid dövrünün lideri” kimi təqdim etməyə çalışır.

Lakin İranın real siyasi mənzərəsi fərqlidir. Moləvi Əbdülhəmidin də vurğuladığı kimi, ölkədəki əsas təsir gücünə malik fiqurlar İranın daxilindədir — illərlə mübarizə aparmış, həbs olunmuş və cəmiyyətin real problemləri ilə üz-üzə yaşayan siyasi, ictimai və vətəndaş fəalları.

Bu baxımdan əsas sual belə ortaya çıxır: təxminən qırx yeddi ildir İranın real ictimai-siyasi mühitindən uzaqda yaşayan və ölkə daxilindəki cəmiyyətlə birbaşa əlaqəsi olmayan bir şəxs necə mürəkkəb siyasi keçid prosesinə rəhbərlik iddiası irəli sürə bilər?

Bir çox analitiklərin fikrincə, xaricdə fəaliyyət göstərən siyasi layihələr, xüsusilə Pəhləvi adı ətrafında qurulan təşəbbüslər əsasən media və sosial şəbəkələr mühitində aktivdir və İran daxilində geniş və real ictimai dayağa malik deyillər.

Bu çərçivədə Moləvi Əbdülhəmidin sözlərini siyasi reallığın ifadəsi kimi qiymətləndirmək olar: İranda köklü dəyişiklik baş verəcəksə, bu dəyişiklik ölkə daxilindəki qüvvələrin rolu ilə baş verəcək, minlərlə kilometr uzaqdan və əsasən onlayn mühitdə idarə olunan layihələrlə deyil.

Bir çox müşahidəçilərin fikrincə, İran daxilindəki reallıqlarla xaricdə formalaşan bəzi siyasi narrativlər arasındakı məhz bu uçurum Pəhləvi tərəfdarlarının “keçid liderliyi” iddialarının ölkə daxilində geniş qəbul olunmamasının əsas səbəblərindən biridir.

GünAzTV
R.G