Gunaz TV-nin məlumatına görə, İran mediası Tehranın Vaşinqtona münaqişəni dayandırmaq və Hörmüz boğazını yenidən açmaq üçün 14 bəndlik yeni təklif təqdim etdiyini bildirib; təklif müəyyən elastiklik siqnalları versə də, Donald Trump tərəfindən rədd edilib.

Məlumatlara əsasən, plan danışıqlardakı dalanı aşmaq məqsədi ilə hazırlanıb və iki mərhələli mexanizmi əhatə edir.

Birinci mərhələdə:
Hörmüz boğazının açılması müharibənin dayandırılması şərtləri ilə paralel şəkildə müzakirə olunur və ABŞ-dan hücumların dayandırılması, iqtisadi təzyiqlərin azaldılması üçün təminatlar tələb edilir. Halbuki İran daha əvvəl blokadanın tam ləğvini danışıqlar üçün ilkin şərt kimi irəli sürürdü, lakin indi bu məsələni digər mövzularla paralel müzakirəyə çıxarmağa hazır olduğunu göstərir.

İkinci mərhələdə:
İranın nüvə proqramına fokuslanmaq və sanksiyaların azaldılması müqabilində bu proqram üzərində müəyyən məhdudiyyətlərin tətbiqi ehtimalı gündəmə gətirilir; analitiklərə görə, bu yanaşma Tehranın qismən kompromisə meyilli olduğunu göstərsə də, həssas məsələlər sonrakı mərhələlərə saxlanılıb.

Bununla belə, Tramp bu təklifi Vaşinqtonun gözləntilərinə uyğun hesab etməyib və bildirib ki, İranın irəli sürdüyü bəzi tələblər ABŞ üçün qəbuledilməzdir. Xüsusilə, nüvə proqramı məsələsinin təxirə salınması əsas fikir ayrılıqlarından biri kimi önə çıxır; Vaşinqton bu mövzunun danışıqlarda prioritet olmasını tələb edir.

Tramp daha əvvəl də vurğulamışdı ki, ABŞ siyasətinin əsas məqsədi İranın nüvə silahına sahib olmasının qarşısını almaqdır və istənilən razılaşma bu məsələni birbaşa əhatə etməlidir. O həmçinin xəbərdarlıq edib ki, İran limanlarına tətbiq edilən blokadanın ləğvi ABŞ-ın əsas təzyiq rıçağını zəiflədə bilər.

Eyni zamanda, ABŞ hərbi dairələri, o cümlədən CENTCOM komandirləri, Trampa həm hərbi təzyiqin artırılması, həm də diplomatik yolun davam etdirilməsi variantlarını təqdim ediblər. Tramp isə “razılaşma” və ya “qəti hərbi addım” arasında seçim qarşısında olduğunu bildirib, lakin razılaşmanı üstün tutduğunu qeyd edib.

Ekspertlər hesab edir ki, hər iki ssenari ciddi risklər daşıyır: bir tərəfdən, münaqişənin genişlənməsi region və qlobal iqtisadiyyat üçün gözlənilməz nəticələr yarada bilər, digər tərəfdən isə razılaşma qarşılıqlı güzəştlər tələb edir ki, bu da dərin etimadsızlıq fonunda çətin görünür.

Nəticə etibarilə, İranın 14 bəndlik planı müəyyən elastiklik elementləri daşısa da, xüsusilə nüvə məsələsi üzrə fundamental fikir ayrılıqları səbəbindən Vaşinqtonun razılığını qazana bilməyib və genişmiqyaslı razılaşma perspektivi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.

GünAzTV
R.G