Bu hadisə İran İslam Respublikasının ən yüksək hakimiyyət dairələrində daxili çəkişmələrin artdığına dair yeni əlamət kimi qiymətləndirilir.

Ali rəhbəri seçmək və nəzəri cəhətdən onun fəaliyyətinə nəzarət etmək səlahiyyətinə malik olan, adətən isə ictimai müzakirələrdən kənarda qalan Ekspertlər Məclisi bu dəfə Vaşinqtonla aparılan danışıqlar, Hörmüz boğazının yenidən açılması və ABŞ-la mümkün kompromislər ətrafında yaranan fikir ayrılıqlarının mərkəzinə çevrilib.

Mübahisə şənbə günü Məclisin 84 üzvündən 60-dan çoxunun imzaladığı bəyanatla başlayıb. Bəyanat qurumun ənənəvi fəaliyyət çərçivəsindən kənara çıxaraq anlaşma memorandumu, Hörmüz boğazı, Livan, nüvə danışıqları, eləcə də ABŞ və İsrailə qarşı cavab tədbirləri barədə ətraflı mövqe ortaya qoyub.

Bəyanatı imzalayanlar İran nümayəndə heyətinə təşəkkür etsələr də, onları əvvəlki danışıqların "uğursuzluqlarından dərs çıxarmağa" çağırıblar. Onlar həmçinin Ali rəhbər Müctəba Xameneinin müəyyən etdiyi "qırmızı xətlərin" qorunmasını dini vəzifə adlandırıb və bu xətlərin pozulmasının "heç bir halda caiz olmadığını" bildiriblər.

Bəyanatın ən sərt hissələrindən birində mərhum Əli Xameneinin öldürülməsinə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərin, o cümlədən ABŞ prezidenti və İsrailin baş nazirinin cəzalandırılması tələb olunub. Sənəddə həmin şəxslərə çıxışı olan hər kəsin onları öldürməsinin dini borc olduğu iddia edilib.

Bəyanatda həmçinin İsrailin Livandakı əməliyyatları davam etdiyi müddətdə Hörmüz boğazının yenidən açılması "strateji səhv" adlandırılıb və İranın nüvə hüquqlarının danışıqlar mövzusu olmamalı olduğu vurğulanıb.

Bu müdaxilə xüsusilə diqqət çəkib, çünki Ekspertlər Məclisi gündəlik siyasi məsələlərlə bağlı demək olar ki, heç vaxt mövqe bildirmir. Qurum daha çox nadir iclasları və rəhbərliyə dəstək xarakterli bəyanatları ilə tanınır.

Bəyanatdan bir neçə saat sonra Məclisin Rəyasət Heyəti və katibliyi nadir hallarda rast gəlinən ictimai açıqlama yayaraq bəyanatın yayılma formasını tənqid edib.

Katiblik Müctəba Xameneiyə dəstəyini bir daha ifadə edib və dövlət rəsmilərinin anlaşma memorandumu və danışıqlarla bağlı onun göstərişlərinə əməl etməli olduğunu vurğulayıb. Bununla yanaşı, katiblik bildirib ki, Məclisin müəyyən olunmuş prosedurlarından kənar şəkildə bir qrup üzvün qurumun adı ilə bəyanat yayması görünməmiş hadisədir.

Katiblik qeyd edib ki, rəsmi mövqelər yalnız tam tərkibli Məclis, sədr, Rəyasət Heyəti və ya katiblik vasitəsilə açıqlanmalıdır. Onların fikrincə, bəyanatı imzalayanlar əvvəlcə daha geniş müzakirələr apararaq qurumun birliyini qorumalı idilər.

Bu açıqlama Vaşinqtonla danışıqlara qarşı çıxan ultra-mühafizəkar düşərgəyə yaxın Raja News tərəfindən dərhal sərt tənqid olunub. Nəşr eyni zamanda danışıqlara rəhbərlik edən parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibafı da tez-tez tənqid edir.

Bu arada, Prezident Məsud Pezeşkianın İranın dini mərkəzi sayılan Qum şəhərinə səfər etdiyi bildirilib. Belə səfərlər adətən siyasi gərginlik dövründə nüfuzlu din xadimlərinin dəstəyini qazanmaq məqsədi daşıyır.

Bu səfər hökumətin də müharibədən sonrakı siyasi razılaşma ətrafında artan mübahisələr fonunda dini dairələrin dəstəyini möhkəmləndirməyə çalışdığını göstərir.

Analitiklərin fikrincə, bir-birinə zidd bəyanatlar və onların ultra-mühafizəkar düşərgədə yaratdığı qalmaqal göstərir ki, Vaşinqtonla imzalanmış anlaşma memorandumu, eləcə də Müctəba Xameneinin "qırmızı xətləri"ni müəyyən etmək və müdafiə etmək səlahiyyətinin kimə məxsus olması ilə bağlı mübahisələr artıq ənənəvi olaraq qapalı fəaliyyət göstərən dövlət institutlarına da sirayət edib.

C