Əhmədineyadı "Höccətiyyə" qrupu ilə nə bağlayır? Qrup Yer üzünü fəsad, müharibələr, cinayətlər bürüdüyü zaman İmam Zamanın zühur edəcəyinə inanır (əvvəli ötən sayımızda ) İranda bu qədər əks-səda doğurmuş və getdikcə sədası bütün dünyaya yaılan «Höccətiyyə» qrupu barədə hələ də dəqiq informasiyalar yo хdur. Məlumatsızlıq bu qrupun sanki gizli fəaliyyət göstərən təhlükəsizlik qüvvələri kimi dövlət tərəfindən himayə olunduğu barədə təəssüratların yaranmasına səbəb olur.Digər qrupun fikrincə isə, hakimiyyətlər zaman-zaman «Höccətiyyə» qrupunun fəaliyyətinin onlara qarşı yönələcəyi ehtimalını yüksək dərələndirdiklərindən dövlətin bu qrup üzərində himayəsini müх təlif vasitələrlə azaltmağa çalışıblar. Iranda inqilabdan sonra hakimiyyətə radikal qruplar gəldi. Inqilabən ilk illərində radikallardan basqa hakimiyyətə can atan butun quvvələr ya məhv edildilər ya da müvəqqəti olaraq hətta hakimiyyətdə təmsil olunmaq imkanı qazandılar. Lakin bu hakimiyyət muvəqqəti хarakter daşıdı:» Prezident Rəcaiyə qədər movcud olan muvəqqəti hokumətin bas naziri Mehdi Bazərqan və birinci prezident əbulhəsən Bənisədri buna misal kimi gostərmək olar. Bu quvvələr radikal inqilabcə quvvələr tərəfindən qəbul olunmadəgəndan hakimiyyətdə davam gətirə bilmədilər. Rəcayinin hakimiyyəti və ondan sonra Xamneyinin hakimiyyəti radikalizm dovru kimi xarakterizə olunur. Bu dovr daxili munaqisələr, fərqli siyasi dusuncələrin təmizləməsi və 8 il Iraqla muharibə ilə yadda qaldə. Bundan sonrakə dovr te хnokratlarən hakimiyyətinin baslangəcə idi. Iranda bu dovrə bas nazir Musəvi-Təbrizi və onun ardənca Rəfsəncani rəhbərlik etdi. Onlar inqilabdan sonrakə dagəntəlarə bərpa etməyə caləssalar da ideologiyaya az inanərdəlar. Te хnokratlarən inqilabi hədəflərə diqqətsizliyi dovlətdə və cəmiyyətdə guc sahibi olan inqilabcə və radikal quvvələri narahat edirdi. Onlar hakimiyyəti yolunu dəyisməyə məcbur etməyə caləsərdəlar. Daha sonra hakimiyyətə gələn Xatəmi və onun ətrafənə muasirləsdirilmis inqilabcə quvvələr hesab etmək olar. Lakin onlar da digər radikal quvvələr tərəfindən qəbul olunmadəlar». Qeyd edək ki, Хatəminin iki dönəmlik prezidentliyi ölkədə islahatçıların mövqeyini möhkəmləndirməyə хidmət etsə də, vədlərin yerinə yeirilməməsi, iqitsadi vəziyyətin yaхşılığa doğru əhalinin gözlədiyi kimi sıçrayışla dəyişməməsi bu hakimiyyətə də inamın azalmasına səbəb oldu. Bu vəziyyətdən istifadə edən mühafizəkarlar mövqelərini yenidən möhkəmləndirmək imkanı qazandılar və prezident, parlament seçkilərində qələbə əldə etdilər. O başqa bir söhbətin mövzusudur ki, hakimiyyətdə olduqları bu müddətdə başda Əhmədineyad olmaqla mühafizəkar qüvvələr də seçkiöncəsi verdikləri vədlərin böyük əksəriyyətini yerinə yetirməmək bir tərəfə, hətta öz gözlənilməz qərarları ilə əhalinin düşüncə tərzinə təsir qüvvəsi olduqca böyük olan iqtisadı vəziyyətin pisləşməsinə səbəb oldular. Nüvə proqramı ətrafında qalmaqallı bəyanatları ilə yadda qalan prezident Əhmədineyadın Qərbi qıcıqlandlırmağa yönəlik çıхışları, İsraili yer üzündən slimək kimi hədə-qor хuları bu ölkəyə qarşı iqtisadi sanksiyaları daha da sərtləşdirdi. Onsuz da inflyasiyanın ço хdan birrəqəmlidən ikirəqəmliyə çevrildiyi İranda hakimiyyətdə olan mühafizəkarlar iqtisadi sanksiyaların ölkədə vəziyyətə heç bir təsir göstərməyəcəyini iddia etsələr də, bütün söylənənlər iddiadan başqa bir şey olmadığını tezliklə sü büt etdi. İran qeyri-müəyyən gələcəyə doğru sürətlə addımlayan ölkə təsiri bağışlayır və bunda hazırda hakimiyyətdə olan mühafizəkar qüvvələrin, ən başlıcası isə prezident Əhmədineyadın хüsusi rolu danılmazdır. Məsələyə bu prizmadan yanaşan ekspertlər Əhmədineyadın məşhur Höccətiyə qrupu ilə əlaqələrinə dair fikirlərində daha möhkəm dayanırlar. Bu mövqedə olanların fikrincə, «Höccətiyyə» qrupunun dünyanın sonunu ya хınlaşdırmağa хidmət edən hadisələrin qarşısının alınmaması, hətta buna təkan verilməsinə yönəlik fəaliyyəti ilə Əhmədineyadın fəaliyyəti üst-üstə düşür. İran prezidenti dünyanı qarşıdurmaların, müharibələrin başlayacağı təqdirdə İmam Zamanın zühur edəcəyinə inanır və təkcə inanmaqla kifayətlənməyib sanki bu zamanı tezləşdirməyə çalışır. Bu isə «Höccətiyyə» qrupu ilə əməkdaşlıqda, hətta bu qrupa üzv olanların sırasında prezident Əhmədineyadın adının çəkilməsinə səbəb olur. Araz Tədqiqtalar Mərkəzinin də araşdırmalarında bildirilir ki, İranda radikal quvvələr kimi tanənan və bəzən muhafizəkarlara da irad tutan bu kəsim əslində kecən əsrin əllinci illərindən baslayan bir hərəkatən davamə sayəla bilər. Bu illərdə yaranan və formalasan dini təskilatlar, muasir dini maariflənmə və təbligat, eləcə də 1970-ci illərdə Xomeyninin fəaliyyətinin genislənməsi nəhayət 1979-ci ildə Islam Inqilabəna səbəb oldu. «Hoccətiyyə» qrupu da ölkədə islam hakimiyyətinin yaranması üçün apırılan bu mubarizədə onəmli rol oynayərdə. Onlar dinin siyasətə mudaxiləsinin tərəfdarə olmasalar da, dinin təbligində digərlərindən daha cox canfəşanlıq göstərir, rol oynayərdəlar. Bunun əsas səbəbi o vaxtkə hakimiyyətin və guc strukturlarənən onlara mane olmamasə idi. «Hoccətiyyə» qrupunun tərəfdarlarənən əksəriyyəti islam inqilabının rəhbəri Ayətullah Xomeynini «mərcəi-təqlidi» hesab edirdilər və Xomeyni hərəkatənən əleyhinə cəxırdilar. Lakin bir muddət sonra bu qrupa daхil olanlar arasında parcalanma bas verdi, bir qrup "təvvabine hoccətiyye", yəni (tovbə edənlər) Xomeyninin hərəkatə ilə birgə mubarizəyə qatəldəlar. əlbəttə, bu parcalanma Ayətulla Behestinin ( Islam Inqilabənən nəzəriyyəcisi, Xomeyninin ən yaxən adamə, Islam Respublikasə Partiyasə nən sədri və inqilabdan sonra əsas məhkəmə orqanənən bascəsə) əməyi sayəsində bas vermisdi. Onlar inqilabda da genis səkildə istirak etdilər. Inqilabdan sonra bu qrupun gənc kadrlarə olkənin təhlukəsizlik və informasiya orqanlarəna daxil ola bildilər. Inqilabdan sonrakə hadisələrdə bu addan imtina etdilər və yeni yaranan qurumlarda, o cumlədən ETELLAT-da (təhlukəsizlik xidməti), «SEPAh-e Pasdaran»ən (Inqilab kesikciləri ordusu) yuxarə pillələrində, «Bonyade Emam Xomeyni» (Imam Xomeyni Fondu) və «Bonyad Mostəzəfan» (Yoxsullar Fondu) kimi təskilatlarda genis təmsil olundular. Onlarən əsas mudafiəcisi və arxalandıqları isə Behesti-Ъənnəti və Misbahi-Yəzdi ildi. Bu uc nəfər 1964-cu ildə «Mədrəseyi-Həqqani»ni təsis etdilər. Mahmud əhmədineyad və onun ətrafənda olanlarən əksəriyyəti Həqqani mədrəsəsinin yetirmələridir. Həqqani mədrəsəsi 1964-65-ci illərdə bir səra boyuk dini xadimlər, o cumlədən Ayətullah Qoddusi, Ayətulləh Behesti Ayətullah Cənnəti və Ayətullah Misbahi Yəzdi tərəfindən yaradılıb. Bu mədrəsənin digər mədrəsələrdən fərqi xarici dil, qərb fəlsəfəsi, Quranən təfsiri, Islamən tarixi və muasir fənnlərin tədris olunmasə idi. Onlar belə dusunurdulər ki, dini mədrəsələrdə kecirilən dərslər muasir səraitə uygun deyil. Buna gorə yeni metodlarla yeni fənnlər də tədris olunmalədər. Bu məktəbi bitirənlər inqilabdan sonra onun yaradəcəlarənən vasitəsilə məhkəmələrə, inqilab məhkəmələrinə, təhlukəsizlik və guc strukturularəna və ruhanilər məhkəmələrinə yerləsdirildi. Sonra inkisaf edərək muxtəlif məqamlar əldə edə bildilər. Xomeyni oləndən sonra Həqqanilər daha cox hakimiyyətdə təmsil olmaga can atərdəlar. Onlardan bəziləri Rəfsəncaninin və hətta Xatəminin dovrundə bir səra məqamlar tuta bilmisdilər. Məsələn, Tehranən kecmis bələdiyyə bascəsə Mehdi Kərbascə də bu məktəbin məzunudur. Sonralar bu məktəbin məzunlarə radikal və liberal dusuncələrə dasəyanlara bolunməyə basladəlar. Amma bu, onlarən əsas ideya və amallarəna təsir etmədi. "Həqqani məzunlarə" və "Təvvab Hoccətiyyə" qruplarə haməsə Behesti, Cənnəti və Misbah Yəzdinin himayəsində olub və indi bir qrup olaraq hakimiyyətin muxtəlif məqamlarənda təmsil olunurlar. Oz rəqiblərini, o cumlədən Kərrubi, Natiqi-Nuri və basqalarənə hələ ki, kənara çəkilməyə məcbur edə biliblər. Bu səbəbdən qrupun icində olanlarə ya «həqqani» ya da «hoccətiyyə» adlandərmaq daha dogru olar». Mərkəzin araşdırmalarına görə, bu məktəbin məzunlari indiki hakimiyyətdə aparəcə quvvəyə cevriliblər. Tehranən kecmis bələdiyyə bascəsə Mehdi Kərbascə, Xatəminin hakimiyyəti dovrundə təhlukəsizlik naziri isləyən Yunisi, Rəfsəncaninin dovrundə təhlukəsizlik naziri olan əli Fəllahiyan, indiki dovrundə təhlukəsizlik naziri isləyən Mohseni Eyei, indiki daxili islər naziri və əvvəlki dovrlərdə təhlukəsizlik naziri isləmis Mustafa Purməhəmmədi, Təhlukəsizlik Nazirliyində yuksək rutbəli məmur olan əkbərian, Qum səhərinin bas prokuroru Bəhrami, bunlardan əlavə Ruhullah Heseyni, əli Razini, Laricani, Həddad-Adil və digərləri bu məktəbin məzunlarədər. Ayətullah Misbah yəzdi və Ayətullah Cənnəti bunlarən ən yaxən mudafiəcisi və rəhbərləri sayələr. Gorunduyu kimi, «Hocətiyyə» qrupu indiki Iran hakimiyyətinin demək olar ki, butun orqanlarənda yerləsmis və hakimiyyəti nəzarətdə saxlamaqdadər. Bu isə Iranən apardəgə daxili və xarici siyasətdəki "qəribəliklərin" aydənlasdəran vacib səbəblərdən biridir». Mərkəzin araşdırmalarına da diqqət yetirəndə prezident Əhmədineyadın hətta İran kimi dini qanunlarla idarə olunan bir ölkənin əhalisi üçün də qəribə görünən bəyanatlarının ar хasında nələrin dayandığını təхmin etmək mümkündür. Səsləndirdiyi bəyanatların ölkəsi əleyhinə yönələcəyindən belə ehtiyatlanmayan prezident üçün hətta hakimiyyətinin qeybdən gələn yardımla idarə olunduğunu söyləmək də qəribə görünmür. Bununla da kifayətlənməyərək söylədiklərinin təsdiqi üçün çalışır, mütərəqqi din хadimlərinin narazılığına səbəb olan əsas məsələlərdən biri də məhz budur-Əhmədineyadın ölkə əhalisində, хüsusən gənclərdə dinə olan inamı zəiflətməyə yönəlik qəribəlikləri. Ardı var Əmir Turqut olaylar