GünAz TV: Tehran hakimiyyəti daxilində ziddiyyətdən qalib çıxmaq, habelə artmaqda olan sosial etirazları önləmək üçün prezident Mahmud Əhmədinejad və başçlıq etdiyi hökumətin başqa üzvləri vətəndaşlara çeşidli vədlər verməkdədir.

İslam Respublikasının (Cümhuriyyətinin) informasiya vasitələrinin  yaydığı xəbərə əsasən, mənzil tikintisi  və şəhərsalma nazirinin müavini Əbülfəzl Sumalu bildirib ki, cari ildə banklarla ötən ilki kimi yaxşı əməkdaşlıq qurularsa, habelə «Mənzil mehri» proqramına büdcədən gərəkən məbləğdə vəsait ayrılarsa, o halda 2013-cü ilə kimi İranın bütün vətəndaşları mənzillə təmin ediləcək.

«Ötən il 40 min mənzil təhvil verilib, 200 min isə istismara (istifadəyə)  hazırdır»-deyə, o, söyləyib.

Nazir müavini bu bəyanatı, çörək bahalaşandan sonra verib. Bir gündə çörəyin Ən çox alınan növünün 45 faiz bahalaşmasına elə ciddi etiraz olmasa da, hakimiyyət bundan belə rahatsızdır. Çünki cəmiyyyətin bu sayaq məsələlərə təpkisi iqtidarın müəyyən nəticələr çıxarmasına yardım edir. Bahaşlarmanın sükutla qarşılanmasından rahatsızlıq hökumətin yeni-yeni vədlər verməsi ilə müşahidə olunur.

Qeyd edək ki, İranda aylıq minimum əmək haqqı 300 dollara yaxındır. Ölkədə işləyən vətəndaşların 40 faizə yaxını isə ayda bu qədər maaş alır.

İndiki ağır maliyyə durumunda Tehran hakimiyyətinin bu vədinin öhdəsindən gələcəyi inandırıcı görünmür.

Bu yaxınlarda İranın «İRNA» xəbər agentliyində maraqlı bir xəbərə rast gəldik. Orada deyilirdi ki, İslam Respublikasının rəhbərliyi körfəz üzərindən «nəhəng körpünün» tikinisinin özülü qoyulub. Bu körpü Bəndər-Abbas şəhəri ilə Keşm adasını birləşdirməlidir.Uzunluğu 2,3 km olacaq bu «nəhəng körpü» tikintisinin layihəsi 650 milyon avrodur. Amma onun tikintisinə 38 il sərf ediləcək. Başqa sözlə ildə 60 m, gündə 10 santimetr  inşa olunacaq. Hakimiyyət bu körpünün bölgə iqtisadiyyatının inkişafına və yük daşınmasına böyük töhvə verəcəyinə ümid edir.

38 ilə 2,3 km-lik körpünü tikməyi planlaşdıran bir hakimiyyətin 2013-cü ilədək evsiz ölkə vətəndaşlarının hamısının mənzillə təmin olunacağına inanmaq çox şübhəlidir. Ona görə də məsələnin arxasında daha çox siyasətin durduğu istisna edimir.

Bir neçə il öncə İranda baş vermiş zəlzələ sübut etdi ki, atom – nüvə texnologiyası əldə etməyə ciddi-cəhd edən Tehran hakimiyyəti ölkə vətəndaşlarının yaşadığı binaların zəlzələyə davamlılığından xəbərsizdir.

Xatırladaq ki, son zamanlarda ən güclü zəlzələ 2003-cü ilin dekabrında Kirman əyalətinin Cənub-Şərqində yerləşən Bəm şəhərində baş verib. Zəlzələ nəticəsində 31 min insan ölmüş və palçıqdan tikilən evlər  dağılmışdı.

Ölkədə ən dağıdıcı zəlzələ 1990-cı ilin iyununda Rixter (rişter) cədvəli üzrə 7,7 bal gücündə baş vermiş zəlzələ hesab olunur. Onda bu təbii faciə nəticəsində 37 min insan həlak olmuş, Gilan və Zəncan əyalətlərində isə 100 mindən çox insan xəsarət almışdı.

İranın rəsmi xəbər qaynaqları bildirir ki, ölkədəki binaların yarısı seysimik cəhətdən davamsızdır (zəlzələ qarşısında davamsızdır). Ötən il  Şimali Xorasan əyalətində jurnalistlər qarşısındla çıxışı zamanı şəhərsalma və yaşayış binalarının tikintisi nazirinin müavini Seyidmahmud Fatimi qeyd etmişdi ki, son zamanlar bu istiqamətdə işlər görülsə də, davamlılıq istənilən səviyədə deyil. Onun sözlərinə görə, bu işlərə 2006-cı ildən başlanılıb.

Göründüyü kimi hər iki tarix M.Əhmədinejadın prezidentliyi ilə bağlıdır. O, ilk dəfə 2005-ci ildə prezident olub. 2013-ci ildə isə iki dövrlük prezidentliyinin müddəti başa çatır. Başqa sözlə, indiki hökumətin əvvəlkilərdən daha çox işlədiyi bu yolla əhaliyə çatdırılır. Yaxud «prezidentin işləməsinə mane olurlar, maliyyə vəsaiti buraxılmır» kimi bəhanələr indidən hazırdır.

2010-cu ilin sonunda M.Əhmədinejadda bəyan  etmişdi ki, onun başçılıq etdiyi hökumət iki il ərzində işsizliyi «tamailə ləğv edəcək».

Əhmədinejad preident olandan bəri sosial yönlü çoxlu vədlər verib. O, prezidentliyinin ilk illərində evsiz ailələr və ailə qurmaq istəyən gənclərin mənzillə təmin edilməsi üçün fonda yaratdı. Bu, təbliğatdan uzağa getmədi.

Bundan başqa öətn il  Əhmədinejad ailədə doğulan uşaqların sayının artırılması ilə bağlı yeni vəd verdi. Düzdür, sosial problemlər ucbatından gənclər gec ailə qurur, eləcə də ölkədə ənənəvi çox uşaqlılıq yerini  bir və ya iki övladlılığa verməkdədir. Belə bir hal təbii ki perspektivdə (çeşməndaz) ölkənin ciddi demoqrafiq problemlə üzləşəcəyindən xəbər verir. Bundan başqa 1979 –cu ilin fevralında öldürülmüş, İslam Respublikasının məhkəməsiz qətlə yetirdiyi siyasilər  və adi insanların, İran – İraq savaşında həlak olumuş (rəsmi məlumatlara görə 1,5 milyon nəfərdir) subay gənclərin varissizliyi, habelə milyonlarla vətəndaşın ölkəni tərk etməsi də  bu prosesə mənfi təsir göstərməkdədir.

Doğumun  sayının artımı üçün hər ailəyə doğulan bir uşaq üçün anadan olan kimi Əhmədinejad 780 avro həvəsləndirici müavinat veriləcəyini boyun olub.

Hələ 1993-cü ildə İran İslam Respublikası əhalinin sayının azaldılması (planlaşdırılıması) məqsədi ilə Misirdə keçirilən beynəlxalq toplantıya«Əhali artımının planlı idarə olunmasına dair» konfransa bu şüarıla : «Övladın az olması, yaşamın yaxşı olmasıdır!» (farscası belə idi «Fərzəndi kəmtər, zindegi behtər!») gedirdi. O zaman hakimiyyətə müxalif olanlar bildirirdi : «Şahın dövründə aborta qarşı çıxan hakimiyyət indi bu təbii artımın qarşısını zorla almaq istəyir».

Bu baxımdan M.Əhmədinijatın 780 avro ilə bağlı vədi «əhaliyə rüşvət vermək cəhdi» kimi dəyərləndirir. Ölkdə iqtisadi, siyasi və sosial sahədə ciddi problemlərin mövcudluğunu ölkə rəsmiləri də inkar etmir.

32 il ərzində mövcud rejim bu sayaq çoxlu vədlər verib. Belə davranışı, boş-boş vədlər nəticəsində hakimiyyət  xalq arasında etibarını itirməkdədir.

Xatırladaq ki, İran prezidentinin vədi ilə bağlı hökumət və parlament heç bir qərar, yaxud qanun qəbul etməyib.

Nə isə…bu yazını bir lətifə ilə bitirmək istərdik. «Keçmiş SSRİ-də (Şurəvidə) kolxozlaşmanın ilk illərində kəndə bir təbliğatçı-partiya işçisi gəlir. O, kolxoz quruculuğunu təfirlədikcə,  yaşlı bir kişi «heç inanmıram»-deyirmiş. Bundan bezən patiya işçisi tapçasının çıxarır, üzünü qocaya tutub, deyir : «bu tapça ilə beynini dağıdaram». Yaşlı kişi isə cavabında: «Bax, buna inanıram».

Tehranında vədləri buna çox oxşayır.

Sədrəddin Soltan