GünAz TV: Mövcud ağır iqtisadi durumdan çıxmaq üçün Tehran hakimiyyəti çeşidli tədbirlər görməkdədir. Bir müddət öncə yanacağın qimytəinin liberallaşdırlması və vətəndaşların istifadə etdiyi təbii qaza, benizinə verilən subsdiyalar (subsidlər) ləğv edildi.

Onda hökumət bəyan etdi ki, subsidiyaların ləğvindən gələn əlavə pullar hesablanıb və əhalinin hesabına daxil edilir..

Bu hadisə,subsidiyaların ləğvi ölkə bazarına ciddi təsir göstərdi.Elə güzəştlər ləğv ediləndən sonra bazarlarda gündəlik tələbat malları 30- 40 faiz bahalaşdı.  Pul kütləsinin çoxalması ehtimalından hasilatçılar və tacirlər məhsulların qiymətini qaldırmaqla yanaşı, anbarlara satacaqları malları yığımağa başladı. Elə vətəndaşlarda İran pulunun qiymətdən düşəcəyini və bahalığın baş verəcəyini ehtimal edib, onlara lazım olan məhsulları ehtiyat məqsədi ilə alaraq evlərində saxladılar.

Bu isə bazarın «qızıl qanunu», tələb və təklif əsasında birincinin artması, ikinciinin isə azalması ilə müşayiət olundu. Bu durum isə ölkədə bahalaşmanı qaçılmaz etdi.

Xatırladaq ki,İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad durumu dəyərləndirərək, vətəndaşları sakitləşdirməyə çalışdı və bildirdi ki, subsidiyaların ləğvi ölkədə heç bir qıtlığın yaranmasına səbəb ola bilməz: «İndi ehtiyatda yetərincə gündəlik tələbat malları var. Lazım olanda dövlət bazara müdaxilə edə bilər».

O, 2010-cu ilin sonunda televizyia vasitəsi tilə çıxışında subsidiyaların ləğvinin əhalinin xeyrinə olacağını vurğulayaraq xalqı səbirli olmağa çağırmışdı. Əvvəlki çıxışlarında hər il müxtəlif mallara 100 milyard dollar subsidiya sərf olunduğunu bildirən Əhmədinejad hökumətin bunun öhdəsindən gəlmədiyini vurğulamışdı.

Subsidiyaların əvəzinə hökumət bundan sonra hər ay hər bir vətəndaşın hesabına 40 min tümən (təxminən 35 manat) kompensasiya (cobran) köçürəcəyini vəd etmişdi. Ötən il çörəyin qiymətinin 20 faiz artması qarşılığında is əhakimiyyət vətəndaşların hesabına hərr ay 4 min tümən (təxminən 3 manat) pul köçürəcəyini boyun olmuşdu.

Hakimiyyət vətəndaşların perspektivdə (çeşməndaz) bahalaşmaya qarşı ediləcək etirazların qarşısını almaq məqsədi ilə şəhərlərdə polis məntəqələrinin sayını da artırıdı.

Hakimiyət bu tədbiri ilə ilk nöbədə dövlət büdcəsinə gələn gəliri artımaq məqsədi güdürdü. Bu yöndə əhaliyə verilən vədlər də boşa çıxdı. Ölkədə gündəlik təlabat mallarının bahalaşması davam etməkdədir.Bu isə yaxın gələcəkdə İranda sosial böhranın daha dərinləşəcəyini göstəriir.

Atom–nüvə proqramına və insan haqlarını pozduğuna görə ölkəyə tətbiq edilən sanksiyalar da güclənməkdədir. Odur ki, hakimiyyətə iqtisadi, siyasi sahədə edilən xarici basqılar rejimin durumunu bir qədər də ağırlaşdırır. Xarici şirkətlər isə İran İslam Respublikasına (Cümhuriyyət) sərmayə qoymağın risqli, eləcə də həmin qurumların perspektivdə özlərinin beynəlxalq yasaqlara məruz qalacağı ehtimalının böyük olduğunu bildiklərindən Tehran hakimiyyəti ilə əməkdaşlıq etməməyə üstünlük verirlər.

«İRİBnyus»-un məlumatına görə, İranın neft-kimya sənayesi şirkətinin baş direktoru Əbdülhüseyn Bayat Çinin ölkəsindəki səfiri Yu Honq Yanqla görüşündə bildirib ki, onlar İslam Respublikasının (Cümhuriyyətinin) neft-kimya sənayesinə yatarım qoyması üçün xarici şirkətlərə, habelə bu məsələdə maraqlı olanlar hər cür güzəştlərə getməyə hazırdır.

O, ölkəsində  bu sahədə çox münbit  şəraitin olduğunu deyərək, neft-kimya layihələrinin daha çox gəlir gətirdiyini bildirib. Baş direktorun sözlərinə görə, hazırda İranın uğun müəssisələri ildə 51 milyon ton məhsul istesal edir: «Biz yaxın 5 ildə bu istehsalı 100 milyon tona çatdırmağı planlaşdırırıq»…

Bu xəbər İran hakimiyyətinin xarici sərmayəyə ciddi ehtiyacının olduğunu təsdiqləyir. Xarici sərmayənin azalması daxili bazarda gündəlik təlabat mallarının başahalaşmasına səbəb olub.  İş o yerə çatıb ki, indiki durumda ölkə rəhbərliyi çörəyin qiymətini 25 faiz bahalaşdırıb.

Tehran əyalətin ticarət palatasının başçısı Abbas Qubadi deyib ki, çörəyin yeni qyimətlə satılmasına dair göstəriş verib.

Bahalaşmadan sonra çörəyin çeşidli növləri Tehranda aşağıdakı qiymətə satılır : 700 qramlıq «səngək» 500 tümənə(təxminən 40 qəpiyə),600 qramlıq «Bərbər»i 375 tümən (25qəp.),300 qramlıq «Taftan» 250 tümənə (20 qəp.), 70 qramlıq lavaş isə 125 tümənə (8-10 qəp.).

Hakimiyyət bunu hələ ki Tehranda həyata keçirir. Görünür, ölkə rəhbərliyi bu addımı ilə cəmiyyəti sınağa çəkir, onların bahalaşmaya reaksiyasını yoxlayır. Tehranda sakitlik olsa yaxın zamanlarda ölkə üzrə də çörəyin bahalaşcağı gözlənilir.

 Belə bir durum həm də hakimiyyət daxilindəki ziddiyətlərin əksidir.M.Əhmədinejad prezident olandan sonra onun rəqibləri hökuməti proqramsızlıqda tənqdi edirdi. Belə başa düşmək olar ki, «iqtisadi proqramı» olmayan Əhmədinejad baş verənlərdən ya çəkinərək, ya da olayları kənardan müşahidə etmək məqsədi ilə  indii də işə çıxmır. Məlumatlara əsasən, ayətulla Xamneyinin də qatıldığı nazirlər kabinetinin yığıncağında, o, iştirak etməyib. Yığıncağı «korrupsiyada (fəsade malidə) və vəzifədən sui-istifadə»də suçlandırılan, prezidentin müavini Məhəmmədrza Rəhimi aparıb. Həmin toplantıda istefasını Əhmədinejadın qəbul etdiyi ETTELAAT naziri Heydər Müslehi də iştirak edib.

Beləliklə, 6 ay ərzində çörəyin 45 faiz bahalaşması İran İslam Respublikasının mövcud iqtisadi durmunun göstəricisidir. Bu baxımdan yaxın zamanlarda yanacağın da bahalaşacağı istisna edilmir. Bu sayaq bahalaşma, insanların çörəklə imtahan çəkilməsi nə vaxtadək davam edəcək? Odur ki, bahalşmanın Tehran hakimiyyətinə baha başa gələcəyi ehtimalı da az deyil. Qiymətlərin artması isə bu ehtimalın gerçkləşəcəyinə inamı artırır…

Sədrəddin Soltan