AZƏRBAYCAN RUSİYANIN QURDUĞU “QAZ OPEC”ində YER ALMADI Qərbin qarşı çıxdığı bu ideya, nəhayət, reallaşır Qaz ixrac edən ölkələrin dekabrın 23-də Moskvada keçirilən forumu zamanı Rusiyanın neçə vaxtdır irəli sürdüyü ideya reallaşıb. Forum iştirakçıları qaz ixrac edən ölkələrin kartelinin yaradılması haqda razılıq əldə ediblər. Yeni qurumun adı da müəyyənləşib-Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumu. Bu qeyri-formal qurum əslində 2001-ci ildə Tehranda Əlcəzair, Bruney, İndoneziya, İran, Malayziya, Nigeriya, Oman, Rusiya və Türkmənistanın enerji və neft nazirlərinin toplantısında yaradılıb. Neçə vaxt idi ki, Rusiya digər qaz ixrac edən ölkələri də bura cəlb etməklə “Qaz OPEC” i yaradılması təklifini irəli sürmüşdü. Moskva forumuna isə Rusiya sözügedən ölkələrdən əlavə, Liviya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Trinidad və Tobaqo, müşahidəçi statusunda Qazaxıstan və Ekvatorial Qvineyanı da cəlb edə bilib. Lakin Rusiyanın “Qaz OPEC”inə qoşulmağı təklif etdiyi Azərbaycan bu forumda yer almayıb. Rəsmi Bakıya foruma dəvət göndərilib-göndərilmədiyi haqda məlumat yoxdur, lakin belə ehtimal edilir ki, dəvət, hər halda, olub. Çünki Azərbaycan Xəzər regionunda böyük qaz ehtiyatlarına malik ölkələrdən biridir. Rusiya hazırda Azərbaycan qazının hansı istiqamətə ixrac ediləcəyini diqqətlə izləyir və digər tərəfdən, “Şahdəniz” yatağından hasil ediləcək qazın hamısını Avropa qiymətlərinə almağa hazırdır. Rəsmən isə Azərbaycan artıq bir ildir qaz ixrac edən ölkələr sırasındadır. Çünki Azərbaycan qazı Türkiyə, Gürcüstan və Yunanıstana satılır. Məlumatlara görə, Moskva forumunda “Qaz OPEC”inin nizamnamə və əsasnaməsi imzalanıb. Təşkilatın mənzil-qərargahının harada yerləşməsi məsələsi isə səsvermə ilə həll edilib. Toplantıya rəhbərlik edən baş nazir Vladimir Putin deyib ki, qərargahın Sankt-Peterburqda yerləşməsi üçün bütün şəraiti yaratmağa hazırdır. Lakin gizli səsvermə zamanı Sankt-Peterburq cəmi bir səslə Qətərin paytaxtı Dohaya uduzub. Rusiyanın energetika naziri Sergey Şmatko deyib ki, hələlik forum iştirakçıları OPEC kimi hasilatın həcminə dair kvota müəyyən etməyəcəklər, bununla belə, iştirakçılar investisiya proqramlarını əlaqələndirməyə çalışacaqlar. Moskva görüşündə dünya bazarlarında qazın qiymətinin müəyyən edilməsi mexanizminə təsir etmək qərarı olmayıb. Çünki indi qazın qiymətləri kifayət qədər yüksəkdir və yanacağı, bu növündə neft kimi kəskin ucuzlaşma müşahidə edilmir. Lakin Rusiya baş naziri Putin forumda deyib ki, heç kim qazın neft kimi ucuzlaşacağını gözləməsin. O, hasilatçı ölkələrin qazın “ədalətli qiymətininin” təmin olunması üçün səyləri əlaqələndirəcəyini bildirib. Ekspertlər isə qeyd edirlər ki, Moskva toplantısı ABŞ və Avropa Birliyinin qarşı çıxdığı ideyanın reallaşması istiqamətində mühüm addım olub. Bununla belə, “Qaz OPEC”inin işləməsi üçün azı 10 il tələb oluna bilər. Çünki qarşıdakı illərdə forum iştirakçıları öz aralarında texniki məsələləri həll etməklə məşğul olacaqlar. Digər tərəfdən, qazın da neft kimi kəskin ucuzlaşmasına mane olmaq üçün yeni qurumun əlində rıçağı yoxdur. Orada birləşən ölkələr OPEC kimi yığışıb qiymətlərin enməsinə mane olmaq üçün hasilatı azaltmaq haqda qərar verə bilməyəcəklər, çünki nizamnaməyə belə bəndin daxil edilməsi mümkün olmayıb. ABŞ və Avropa Birliyi hesab edir ki, qazın qiyməti bazar qanunları ilə müəyyən edilməlidir və ona hasilatçı ölkələrin kvotanı azaltmaq, yaxud artırmaqla müdaxiləsi düzgün deyil. Qərb hazırda Rusiyanın Avropa Birliyi ölkələrinə qazı həddən artıq baha satmasından narazıdır. Ona görə də Rusiyanın Avropa qaz bazarında inhisarçı mövqeyini zəiflətmək üçün “Nabukko” kimi alternativ layihələr üzərində iş gedir. Öz qazını həm “Nabukko” ilə nəql etmək, həm də Rusiyaya satmaq üçün danışıqlar aparan Azərbaycan isə “Qaz OPEC” indən kənarda durmaqla manevr imkanları əldə edir. Göründüyü kimi, enerjidaşıyıcılarının nəqlinin diversifikasiyasında maraqlı olan Qazaxıstan da “Qaz OPEC”inə tam dəstək verməyib, yalnız bu qurumda müşahidəçi kmi iştirak etməyə razılaşıb. Azərbaycanın “Qaz OPEC”inə daxil olması o demək olardı ki, Bakı dünyanın ən iri qaz ixracçısı olan Rusiya ilə öz siyasətini uzlaşdırmalıdır. Belə olan halda Azərbaycanın “Nabukko” layihəsinə qoşulması ən azından Rusiya tərəfindən başa düşülməzdi. Azərbaycanda isə hazırda hakimiyyətdəki şəxsin müddətsiz prezidentliyini təmin edən konstitusiya düzəlişlərinin təsdiqləndiyi bir vaxtda enerji məsələsində manevr etmək xüsusilə vacibdir. Belə görünür ki, uzun müddətli tərəddüdlərdən sonra Bakıdan “Nabukko” layihəsinə qoşulmaqla bağlı Qərbə müsbət siqnallar göndərilir. “Nabukko” layihəsinin icraçı direktoru Reyhnard Mitçek bəyan edib ki, Azərbaycan qazının bu kəmərlə nəql edilməsi məsələsi həll edilmək üzrədir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan hələlik “Nabukko” üçün yeganə qaz təminatçısı olacaq. Sonrakı mərhələdə Türkmənistan, İran və İraq qazının da bu kəmərə vurulması nəzərdən keçirilir. Siyasət şöbəsi musavat