Əhvaz Xalq Demokratik Cəbhəsinin Məlumat Mərkəzi
27 oktyabr 2026

Son həftələrdə İran işğalçı rejiminin rəsmiləri bir daha Azərbaycan Respublikasında məktəblərdə geyimlə bağlı məhdudiyyətlərə dair mövqe bildirərək, «dini hüquqların» və «hicablı qızların təhsil almaq hüququnun» müdafiə edildiyini iddia ediblər. Halbuki həmin rejim işğal altındakı Əhvaz torpaqlarında ərəb sünni vətəndaşların dini toplantılarını və fəaliyyətlərini sistematik şəkildə repressiyaya məruz qoyur və onlara qarşı təkrar həbslər dalğası başladıb. Bu ziddiyyət təsadüfi mövqe deyil, rejimin dindən siyasi və təhlükəsizlik məqsədləri üçün vasitə kimi istifadə etmə siyasətinin bir hissəsidir; bu siyasətin kökləri qeyri-fars xalqların onilliklər boyu davam edən mədəni və kimlik repressiyalarına gedib çıxır.

Rejimin Azərbaycanla bağlı mövqeyi

2026-cı il sentyabrın 21-də Azərbaycan Respublikasının dövlət məktəblərində geyim qaydalarına dəyişiklik edilməsindən və hicablı bəzi şagird və müəllimlərin dərslərə buraxılmadığı barədə məlumatlardan sonra İran işğalçı rejiminin rəsmiləri məsələyə müdaxilə ediblər. Elm naziri Hüseyn Simayi-Səraf video müraciətində bildirib ki, onun sözlərinə görə, şəri hicablarını çıxarmağa məcbur edilən azərbaycanlı qızların İran universitetlərinin qapıları üzünə açıqdır. Digər rəsmilər də «təhsil hüququndan» və dini inanclara hörmətdən danışıblar, Bakının siyasətini tənqid ediblər. Azərbaycan bu mövqeləri daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirib və təhsil qaydalarının müstəqil dövlətin özünə aid olduğunu vurğulayıb.

Hökumətə yaxın media da bu məsələni «dinin müdafiəsi» mövzusu ilə əlaqələndirib. Bu mövqe rejimin özünün hicabı məcburi etdiyi və buna qarşı çıxanları təqib və həbs etdiyi bir vaxtda səsləndirilib.

İşğal altındakı Əhvazda reallıq: sünnilərin və müstəqil şiələrin repressiyaya məruz qalması

İşğalçı rejimin sərhədlərdən kənarda dini hüquqları müdafiə etdiyini iddia etdiyi eyni dövrdə işğal altındakı Əhvazda tamamilə fərqli vəziyyət hökm sürür. İnsan hüquqları təşkilatlarının hesabatlarında əhvazlı ərəb sünni vətəndaşlarına qarşı həbslər dalğasının davam etdiyi bildirilir. 2026-cı ilin sentyabrında iki ayrı əməliyyat zamanı ən azı 17 nəfər həbs edilib: 2026-cı il sentyabrın 10-da Sepahın kəşfiyyat qüvvələrinin Əbude kəndinə basqını zamanı Rza Sovari, Xalid Ğərbavi, Cəfər Çələbavi, Loğman Bətrani, Kəmal Bətrani və başqaları həbs olunub; 2026-cı il sentyabrın 4-də isə Kəşfiyyat İdarəsinin Məşəli məhəlləsinə basqını zamanı Razi Heydəri, Hüseyn Heydəri, Əbdülhadi Əsəkərə, Məcid Şərifi və onun 17 yaşlı oğlu Ərkan Şərifi, eləcə də bir sıra digər şəxslər hədəfə alınıblar.

Bu şəxslər əsasən evlərdə keçirilən özəl toplantılar və dinc dini yığıncaqlar zamanı həbs ediliblər. Basqınlar adətən məhkəmə qərarı təqdim edilmədən, döyülmə, evlərin axtarılması və şəxsi əşyaların müsadirə olunması ilə müşayiət edilir. Həbs olunanlar naməlum yerlərə və ya Şeyban həbsxanasına köçürülürlər. Onların bir çoxunun işi hələ də qeyri-müəyyən vəziyyətdədir. Əvvəlki aylarda Küt-Abdullah, Məndəli məhəlləsi, Abadan və Məşhurda da oxşar həbslər barədə məlumatlar yayılıb. Yerli mənbələr vurğulayıblar ki, bu həbslərin bir çoxu etiqad xarakterlidir və yalnız sünni məzhəbinə mənsub olduqlarına görə həyata keçirilir.

Lakin dini və kimlik repressiyaları sünnilərlə məhdudlaşmır. İşğalçı rejim vilayəti-fəqihə tabe olmayan əhvazlı ərəb şiələrini də müxtəlif bəhanələrlə həbs edir, işgəncəyə məruz qoyur, edam edir və ya zəhərləyir. İstənilən intellektual müstəqillik və ya vilayəti-fəqih strukturuna qarşı çıxmaq, şəxsin rəsmi məzhəbindən asılı olmayaraq, təqib və repressiya üçün bəhanəyə çevrilib. Bu, rejimin əsas meyarının din deyil, onun siyasi və ideoloji strukturuna tam tabeçilik olduğunu göstərir.

Ana dilinin qadağan edilməsi siyasəti: işğalçı Pəhləvilərdən özünü «İslam Respublikası» adlandıran rejimə qədər

Bu dini və siyasi repressiyalar yüz ildən artıqdır ki, qeyri-fars xalqların on milyonlarla nümayəndəsinin ana dilini hədəfə alan siyasətin davamıdır. İran işğalçı rejimi, istər işğalçı Pəhləvilər dövründə, istərsə də özünü «İslam Respublikası» adlandıran rejimin hakimiyyətə gəlməsindən sonra, milyonlarla Güney azərbaycanlı türkünün, əhvazlı ərəbin, kürdün, bəluçun və türkmənin ana dilində təhsil almasını qadağan edib. XX əsrin əvvəllərindən başlayan və bu günədək davam edən bu siyasət həmin xalqların milli və mədəni kimliklərini farslaşdırmaq və məhv etmək layihəsinin bir hissəsidir. Bu xalqların insani tələblərinə cavab isə güllə, həbs və edam olub.

Ziddiyyətin təhlili: din və kimlik siyasi vasitə kimi

Bu ikili yanaşma işğalçı rejimin siyasətinin mahiyyətini üzə çıxarır. Azərbaycanda dinə hörmət və hicablı uşaqların, şagirdlərin müdafiəsi bəhanəsi ilə başqa bir ölkənin daxili işlərinə müdaxilə edir. Halbuki xalqlar yaxşı bilirlər ki, məqsəd dini və ya başqa ölkələrin xalqlarını müdafiə etmək deyil, dindən siyasi nüfuz qazanmaq və digər ölkələrə təzyiq göstərmək üçün istifadə etməkdir.

Lakin işğal altındakı Əhvazda həmin rejim ərəb sünni vətəndaşları dini kimliklərinə görə repressiyaya məruz qoyur, müstəqil və vilayəti-fəqihə tabe olmayan şiələri müxtəlif bəhanələrlə həbs edir, işgəncəyə məruz qoyur, edam edir və ya zəhərləyir, yüz ildən artıqdır ki, qeyri-fars xalqların ana dilində təhsil almasını qadağan edir.

İşğalçı rejim üçün «dini hüquqların müdafiəsi» sabit prinsip deyil, siyasi və ideoloji məqsədləri həyata keçirmək vasitəsidir. Din və ya kimlik başqalarına təzyiq göstərmək üçün istifadə edilə bildiyi yerdə müdafiə olunur; milli və dini kimlik işğal və nəzarət siyasətinə zidd gəldikdə isə repressiyaya məruz qalır.

Nəticə

Əhvazlı ərəb sünni vətəndaşlarının həbslərinin davam etməsi, müstəqil əhvazlı şiələrin repressiyaya məruz qalması, dini toplantıların qadağan edilməsi və ana dilində təhsilin yüz ildən artıqdır qadağan olunması, işğalçı rejimin Azərbaycan Respublikasında hicabla bağlı son mövqeləri ilə birlikdə açıq və danılmaz ziddiyyət təşkil edir.

Əhvaz İnsan Hüquqları Mərkəzi bu siyasəti pisləyib və bütün həbsdə olan əhvazlıların dərhal azad edilməsini, özbaşına həbslərə son qoyulmasını, ana dilində təhsil qadağasının aradan qaldırılmasını, işğalçı İran rejiminin işğalı altında olan əhvazlıların və digər qeyri-fars xalqların dini və kimlik hüquqlarına həqiqi hörmət göstərilməsini tələb edib. Həmçinin beynəlxalq insan hüquqları qurumlarından işğal altındakı Əhvazda bu ziddiyyətin və insan hüquqları pozuntularının ciddi şəkildə araşdırılmasını istəyib.

Əhvaz / İşğal altındakı ərazi
Əhvaz Xalq Demokratik Cəbhəsinin Məlumat Mərkəzi
27/10/2026