İnsanlığın əlifbaları Bizə elə gəlir ki, insan hərdən öz tarixinə nəzər salmalıdır. Bu tarix çox maraqlı, eyni zamanda çox çətin olub. Bəşəriyyət öz inkişafı boyu təməl, tərəqqi və mahiyyətləri kəşf edib, onlardan indi də istifadə edir. Bunlar müxtəlif mahiyyətli çoxluqlardir, onların sayı məhduddur. Biz cəmi səkkiz belə çoxluq saymışıq. Çoxluqların elementlərinin sayı da məhduddur. Biz bu çoxluqlara şərti olaraq əlifba adı qoymuşuq. Bununçun da müəyyən əsasımız var. Yazı əlifbasının yaranmasına qədər insanın nıtqi yaranıb. Buna uzun zaman gedib və bəşəriyyətin ilkin inkişaf mərtəbəsini təşkil edir. İnformasiyanın sadə əsasları insanlar arasında ünsiyyət, təmas məhz bu dövrdə yaranıb. Qəbilənin, tayfanın olması mexanizmləri ortaya çıxıb. Bu dövrdə insanın təfəkkür və yaddaşı formalaşmağa başlayıb. Elə bir dövr gəlir ki, insanın xarıcı yaddaşa və fikrini ötürməyə ehtiyac duyulur və törənır. Bu tələbatı əlifba ödəyə bilərdı. O da kəşf olunur. Əvvəl bəsit şəkildə, pazvari əlifba Şumerdə 8 min il bundan əvvəl, daha sonra indiki latın əlifbasının əsasları 3200 il əvvəl Finikiya ərazisində meydana gəlir. Bu, bəşəriyyətin ən dahi kəşflərindən, ya ixtiralarindan biri idi. Belə ki, kombinasiya vasitəsilə hərflərdən sözlər, sözlərdən cümlələr və mətnlər təşkil etmək mümkün olur. Nitqə güclü informasiya mexanizmi əlavə olunur. Əlifbanın zənginliyini hər bir adam indi yaxşı təsəvvür edir. İkinci əlifba: rəqəmlər. Rəqəmlər sayın əsasıdır. Say nəticəsində hər hansı proses haqqında kəmiyyət təsəvvürü yaranır. Pifaqorun tələbəsi Filolay deyirdi: ədəd dünyanı dəyişdirəcək. Belə də oldu. Ədəd təsərrüfatda, ticarətdə, pul haqq-hesabında tədbiq edilir, ədəd ölçü vahidləri ilə birlikdə fizikada, kimyada və s. sahələrdə iştirak edir. Ədəd və hərflər riyaziyyatın qanunauyğunluqlarının istifadəsində iştirak edir. Riyaziyyat isə bir çox mürəkkəb hesablamaların özülündə oturur. Üçüncü əlifba - həndəsi formalar. Formaların əsasını düz və əyri xətt parçaları və fəzanın hissələri təşkil edir. Müstəvi və fəza fiqurları, onların təbiətdə və cəmiyyətdə çox geniş yayılması, kombinasiyaları formalar zənginliyindən xəbər verir. Ən müxtəlif meyvə, alət, cihaz, maşın və s. formalar bu əlifbanın tüğyan etdiyindən danışır. Dordüncü əlifba - rənglər. Fizikadan bizə yeddi rəng məlumdur - qırmızı, narıncı, sarı, yaşıl, mavi, göy, bənövşəyi. Bunların qarışıgı ag rəngi verir və qaranı da yada salsaq, rəngsiz bir günümüz olmasın. Təbiət rəngləri içində insanın yaratdığı əşyalar, obyektlər, formalar, cihazlar da rənglərə bağlıdı. Beşinci əlifba - notlar (səs əlifbası) musigi əlifbası. Musigi əlifbası əhəmiyyətini müsiqiçilər yaxşı bilir. DO, RE, Mİ, FA, SOL, LYA, Sİ, - bu xeyirxah not sırası musiqi yaddaşının əsaslarını təşkil edir, bizlər isə Bethovenin, Motsartın, Uzeyir bəyin musiqilərinə qulaq asaraq həzz alırıq. Bu beş əlifbanın bəşəriyyətin təkamülündə, inkişafında böyük əhəmiyyəti göz qabağındadır. Yer qıtlığından bunlar haqqında çox danışa bilmirik. Üçü də hələ olacaqdır. Altıncı əlifba - maddələr çoxluğu (Mendeleyev cədvəli) Yer kürəsi maddələr zənginliyinə malikdir. Bundan Yer kürəsində canlılar istifadə edir. Maddələr aləmi həm təmiz, həm birləşmələr şəklindədir. Formaca bərk, maye və qaz halındadır. Canlıların soy rəngarəngliyi heyrət dogurur, xüsusən fotosintez prosesini istifadə edən yaşıl bitkilərdir. Mendeleyev cədvəli elementlərini insan kəşf edir, emal edir, kimyəvi və forma birləşmələri yaradır, təsərrüfatda, sənayedə və s. sahələrdə tətbiq edir. Əlifbamızın mənzərəsı bunu təstiq edir. Yeddinci əlifba - enerji növləri. Günəşin şüa enerjisi, istilik, su, külək, kimyəvi və bioenerji, nuvə enerjisi və s. Maddələr aləminin bəzi nümunələri özündə enerji daşıyır. Neft, qaz, kömür, torf, uran və s. Məktəbdən bizə məlumdur ki, enerji bir şəkildən başqa şəklə keçir. Məsələn, su elektrik stansiyalarinda suyun təzyiqi elektrik enerjisinə çevrilir. Mazut, qaz yananda buxar alınır, o da elektrik enerjisi hasili üçün istifadə edilir. Qeyd edək ki, enerji növlərindən elektrik enerjisi çoxtərəfli tətbiq tapır - sənayedə, nəqliyyatda, məişətdə və s. yerlərdə. Səkkizinci əlifba - hərəkət növləri. Düz və əyri xətt boyu hərəkət, fırlanma və bunların kombinasiyasılarından prosesləri də bura daxil etsək, addımlamanı, diyirlənməni, üçmanı, zərbəni, qazımanı sürtməni, kəsməni, mişarlamanı və s. misal gətirə bilərik. Hərəkət növləri əsasında alətlər, cihazlar, maşınlar, silahlar, aparatlar işləyir. Beləliklə, səkkiz əlifba bəşəriyyətin varlığını təmin edir, onu inkişafa çəkir. Fikir verdinizsə, əlifbalar daxilində və əlifbalar arası müxtəlif mahiyyətli kombinasiyalar mövcuddur. İnsan bu əlifbalar əsasında, onların kombinasiyası nəticəsində kəşflər və ixtiralar edib, yeni formalar, mahiyyətlər, proseslər yaradıb, faydalı şəkildə onları idarə və istifadə edib. Həyatımızın maddı və mənəvi rəngarəngliyinin əsasını bu əlifbalar təşkil edir. Yusif Quliyev texnika elmləri namizədi bizimyol