Rusiyanın "Qaqarin səhvi" M. ZÜLFÜQARLI Rusiya tarixinə nəzər salsaq, burada başqa xalqların ərazilərinin işğalı, onların sərvətlərinin ələ keçirilməsi siyasətinin daim prioritet təşkil etdiyini görərik. Sovet dövləti banisinin "xalqlar həbsxanası" adlandırdığı çar Rusiyasının siyasətini sonradan sovet Rusiyası başqa formada davam etdirib. Hazırda özünü həmin SSRİ-nin varisi hesab edən Rusiya Federasiyası bu siyasəti davam etdirmək üçün müxtəlif formalardan, o cümlədən regional münaqişələri qızışdırmaq siyasətindən istifadə edir. Cənubi Qafqazda alovlandırılan Dağlıq Qarabağ, Abxaziya, Cənubi Asetiya müharibə ocaqları məhz Rusiyanın ənənəvi siyasətinin nəticəsi olaraq meydana gəlib və bu ocaqların söndürülməsində də elə məhz Rusiya ən böyük maneə olaraq qalmaqdadır. Ruslar IX yüzilliyin sonlarından başlayaraq fasilələrlə XIX əsrin əvvəllərinə qədər Azərbaycana qarşı müxtəlif işğalçı yürüşlər həyata keçirib və II Rus - İran müharibəsinin sonunda bağlanmış Türkmənçay (10 fevral 1828) müqaviləsi ilə Şimali Azərbaycan torpaqlarını ələ keçiriblər. 1918-1920-ci illər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründən rus qoşunları ölkəni məcburən tərk etsələr də, 27 aprel 1920-ci il işğalı ilə yenidən qayıtmış və daha 70 il Azərbaycanın sərvətlərinə yiyələnmişlər. Yalnız 1993-cü ilin may ayının axırlarında rus qoşunlarını müstəqil Azərbaycan dövlətinin ərazisindən çıxarmaq mümkün oldu. Ruslar daim işğal etdikləri ərazilərdən əldə etdikləri qənimətləri imperiyanın paytaxtına daşıyaraq özününküləşdirmiş, bununla da dünyaya özlərinin güclü olduqlarını sübut etməyə çalışmışlar. Rusiya Azərbaycandan əsrlərlə yeraltı və yerüstü sərvətləri daşımaqla yanaşı, çoxlu sayda sənət əsərlərini də qənimət kimi mənimsəmişdi. Buna misal olaraq Orta Şərqdə çox zəngin kitabxana sayılan, qədim dövrün bütün qiymətli əlyazmalarının toplandığı Ərdəbil Darülirşad ("Haqq evi"), Şeyx Səfiəddin kitabxanasının üzünü çıxarmaq bəhanəsi ilə 180 il əvvəl Rusiyaya aparılmasını göstərə bilərik. Bundan başqa qənimət kimi Sankt -Peterburqa göndərilən əşyalar içərisində Abbas Mirzənin taxtı, yerli ustaların əli ilə tökülmüş 7 top və Abbas Mirzənin döyüş şücaətlərini təsvir edən iki rəngkarlıq əsəri də var idi. Əsrlərlə işğalçı siyasətə üstünlük vermiş Rusiya nə öz xalqına, nə də müstəmləkə əhalisinə yaxşı heç nə verməmiş, əksinə rus xalqı bu siyasətdən daim əziyyət çəkmişdi. SSRİ dağıldıqdan sonra böyük dövlətçilik iddialarına baxmayaraq Rusiya ildən-ilə beynəlxalq miqyasda mövqelərini itirməkdədir. Rusiyanın keçmiş sosializm düşərgəsindəki dövlətləri itirdikdən sonra, son illər Əfqanistan, İraq, Serbiya, Gürcüstanda Acarıstandan geri çəkilməsi buna misal ola bilər. Bütün bu deyilənlər böyük siyasi proseslərə aiddir. Lakin elə xırda məsələlər var ki, bunlar dövlətin imicinə heç də o birilərindən az zərbə vurmur. Keçən ilin dekabrında Vaşinqtonda səfərdə olarkən şahidi olduğumuz bir hadisəni Rusiyanın dövlət imicinə sarsıdıcı zərbə hesab etmək olar. Dünyanın ilk kosmonavtı, milliyyətcə rus olan Yuri Qaqarinin kosmosa uçarkən geyindiyi paltar hazırda ABŞ-ın paytaxtındakı kosmanavtika muzeyində saxlanılır. Bəziləri buna adi fakt kimi baxa bilər. Lakin məsələyə ciddi yanaşdıqda görmək olar ki, amerikanların hansı yollasa bu paltarı baha qiymətə alaraq öz muzeylərində yerləşdirməsinin böyük siyasi əhəmiyyəti var. Milyardlara başa gələn kosmik layihələr və bu layihələr vasitəsilə öz gücünü nümayiş edirməyə çalışan ABŞ və Rusiya yarışmasında bu faktın Rusiyanın imicinə böyük zərbə vurduğu şübhəsizdir. Muzeyin eksponatları ilə bizi tanış edən amerikalının bu paltarın alınma tarixçəsi və Valentina Tereşkovanın muzeydə bunu görərkən halının xarab olmasını fəxrlə danışması çox mətləblərdən xəbər verir. Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, özünü superdövlət hesab edən, xalqları müxtəlif təhlükələrlə hədələyən Rusiyada elə bir sistem formalaşıb ki, burada hər şeyi, hətta çox böyük maddi və mənəvi əhəmiyyətə malik əşyaları, o cümlədən ilk kosmanavtın paltarını da alıb, satmaq mümkündür. Rusiyada bu cür sistemin olması başqa dövlətlərdə narahatlıq doğurmaya bilməz. Buradan məntiqi sual meydana çıxır: Milyonların həyatı bahasına başa gələn işğallardan sonradan "nəyə görəsə" imtina ediləcəksə, kosmosu hərbiləşdirmək uğrunda yarışda əhalinin boğazından kəsilən milyardlar xərclənəndən sonra ilk kosmanavtın paltarı su qiymətinə satılacaqsa, bunları etməyə dəyərmi? Fikrimizcə, bu siyasətdən imtina etmək, əhalının rifah halının yaxşılaşdırılmasına, dünyada sülhün bərqərar olmasına xidmət edən siyasətə üstünlük verməyin vaxtı çoxdan çatıb. Bütün bu məsələlər Rusiya rəsmilərini dərindən düşündürməli və onları konstruktiv addımlar atmağa sövq etməlidir. Məhərrəm ZÜLFÜQARLI tarix elmləri namizədi [email protected]/* */ 525