GünAz TV: İranın Buşəhr Atom Elektirk Stansiyasının (AES - Niruqah) fəaliyyəti  ilə bağlı hələ də söz-söhbət bitmir.

Bu ilin martında Yaponiyada baş verən təbii fəlakət Tehranın da istismara (istifadəyə) vermək istədiyi stansiyanı yenə gündəliyə gətirdi. Prezident Mahmud Əhmədinejad bir neçə dəfə çıxış edərək, AES-ləbağlı «problemin olmadığını» bildirdi.

Ötən gün isə stansiyanın təhlükəsiz və etibarlılığı haqda İran nüvə təhlükəsizliyi  mərkəzinin direktoru Nasir Rastxah deyib ki, staniyasıya etibarlılığan görə, beynəlxalq ölçülərə uyğun gəilr. O, ölkəsindəki AES-in Rusiydakından da «etibarlı və təhlükəsiz» olduğunu vurğulayıb.

Bir müddət öncə cari il iyulun 9-da stansiyanın sənaye elektirik-enerjisi vercəyi Tehran rəsmiləri tərəfindən bildirilmişdi.

İran prezidenti M.Əhmədinejad isə yerli telekanallardan birinə müsahibəsində deyib ki, İranın atom-nüvə ilə bağlı Qərbin «danışıqlara başlamaqdan ayrı yolu yoxdur».

Buşəhr AES-in işə başlaması məsuliyyəti İran hakimiyyətinin və onun havadarlarının boynuna düşür. Çünki stansiyanın istismara verilməsi üçün Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (ajans) onu təftiş etməli, etibarlılığı, təhlükəsizliyi haqda müəyyən qərar qəbul etməlidir.

Ancaq indiyə kimi agentlik İranı atom - nüvə proqramı ilə bağlı ümidverici məlumat verməyib. Qurumun hesabatlarında Tehranın bu proqramının şəffaf olmadığı dəfələrlə qeyd olunub.

Ötən həftə isə İran Ali Təhlükəsizlik Şurasının katibi Səid Cəlili Avropa Birliyinin ali komissarı Ketrin Eştona  məktub ünvanlayaraq,  «altılıq»dan (Amerika, Almaniya, Britaniya, Fransa, Çin və Rusiya) «ədalətli olmağı» və «təzyiq göstərməməyi» vurğulayıb. 

Ona cavab çox yubanmayıb. «Röyter»in məlumatına əsasən, ali komissarın mətbuat –katibi Mariya Kosyançiç deyib: «Cəlilinin məktubunda özü-özlüyündə yeni heç nə yoxdur. Növbəti görüş üçün bunun əsas olacağı ehtimalı azdır.Biz gələcəkdə də İranla danışıqların bərpası üçün yeni təmaslar axtaracağıq».

Qeyd edək ki, axrıcın danışıqlar bu ilin yanvarında İstanbulda nəticəsiz başa çatıb. AB (Avropa Birliyi) təmsilçisi Ketrin Eşton İranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların dayanmasından təəssüfləndiyin gizlətməmiş demişdi ki, Tehranın «təklifləri qəbuledilməzdir».«Altılıq» nüvə proqrammı ilə bağlı İranın mövqeyindən məyus olub. Qərbin vəzifəsi Tehranı atom proqramını davam etdirməyə qoymamaqdır»-deyə, o, söyləmişdi.

ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) isə İranla danıışıqlara hazır olduğunu bildirərək, Əhmədinejadın müzakirələri Türkiyədə müzakirələri davam etdirmək istəyiniə dair xəbəri  təsdiqləməyib.

Avropa Tehrandan daha ciddi təkliflər gözləyir, İran hakimiyyəti isə inad və hikkəsindən əl çəkmir.

Bundan atom-nüvə proqramına görə İran hakimiyyətinə qarşı sanksiylara (təhrimlər) tətbiq edilməkdədir.

«Lenta.ru»-nun məlumatına görə, Almaniya və Avropa Birliyinə üzv başqa dövlətlər İranın Hamburqda yerləşən «Europaeisch-Iranische Handelsbank»(«EIH»)bankına sanksiya qoymağa hazırlaşır.

Almaniya hökuməti bu maliyyə qurumu nüvə materialları üzrə qanunsuz sövldələşmədə şübhəli bilinir. Bundan bu bank vasitəsi ilə beynəlxalq sanksiylara məruz qalmış İran müəssisləri ilə maliyyə əməliyyat gerçəkləşdirildiyi çoxsaylı sübutlar var. 

«EIH» 2009-cu ildə silah istehsalı ilə əlaqədar yarım milyard dollarlıq sövdələşmə gerçəkləşdirib. ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) bu bankı sanksiya tətbiq etdiyi «qara siyahıya» salsa da, Almaniya hökuməti bankın fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasının ölkə qanunlarına zidd olduğunu əsas göstərirdi. Bu ilin aprelində məlum olub ki, adı çəkilən maliyyə qurumu Hindistanla İran arasında mübahisləi neft tədarükü anlaşmasında iştirak edib. Məhz bu bankın yarımı ilə Hindistanın uzun müddətdən bəri İslam Respublikasına (Cümhuriyyəti) ödəniləmyən borcu ötürülüb. Bunun ardınca Almaniya hökumətinini başçısı Angela Merkel «bundesbank»ın yardımı ilə İrana neftə görə  pul köçürməsinin dayandırılması haqda göstəriş verib və bununla da Hindistanla İran arasında sövdələşmə kəsilib.

Çeşidli sanksiyalara məhəl qoymayaraq, Tehran hakimiyyəti beynəlxalq ictimaiyyti rahatsız edən əməllərində əl çəkmir. BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) tətbiq etdiyi sanksiyaları pozaraq, İran rəhbərliyi ballistik raketlərin istehsalına dair Şimali Koreya ilə davamlı olaraq, texnologiya mübadiləsi gerçəkləşdirir.

«Röyter»in əldə etdiyi məxvi hesabata əsasən, bu texnologiya üçüncü dövlətin yardımı ilə həyata keçirilir. Bəzi diplomatlar söhbətin Çindən getdiyini bildiriblər. Onlar rəsmi Pekinin davamlı olaraq, Tehrana və Pxeynyana qarşı yasaqların tətbiqini əngəlləməsini buna örnək kimi göstərirlər.

Hesabatda bildirilib ki, qadağan olunmuş ballistik raketlərin detalları müntəzəm surətdə Şimali Koreyanın «Air Koryo» İslam Respublikasının «Iran Air» şirkətləri vasitəsi ilə daşınır. Özəl olaraq, vurğulanıb ki, belə yüklərin daşınması üçün Şimali Koreya çarter yük reyslərinin gerçəkləşdirilməsinə üstünlük verir.

Xatırladaq ki, ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) Maliyyə Nazirliyi bu ilin aprelində açıqlama yayaraq, İranın “Milli” və “Sepah” bankları ilə əməkdaşlıq edən Şimali Koreyanın “East Land” maliyyə qurumuna a sanksiya qoyduğunu bildirib.

Bir müddət öncə İranın bu bankları Tehran hakimiyyətinin nüvə proqramı ilə əməkdaşlıq etdiklərinə üçün ABŞ –ın  sanksiyalarına məruz qalıb.

Sözügedən bəyanatda qeyd edilib ki, Şimali Koreyanın “East Land” bankı İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyanın (“Sepah”) komandanlarına bank xidmətləri göstərməkdə günahlandırılıb: “East Land” bankı 2007 - 2008-ci illərdə silah ticarətilə bağlı Şimali Koreyadan İranın “Milli” və “Sepəh” banklarına maddi vəsaitin nəqli üçün əsas kanallardan biri kimi rol oynayıb”.

Yalnız Çin və Şimali Koreya deyil, bu yöndə Rusiya da İrana yardım etməkdədir. Bu günlərdə BMT –nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) Təhlükəsizlik Şurasında  İrana və Suriyaya silah ixracına dair məruz edilib. Həmin məruzədə hər iki dövlətin bu silahlardan dinc nümyişçilərə atəş açıldığı,  silahların terrorçulara ötürüldüyü də vurğulanıb. Rusiya təmsilçisi, bu hesabatla razılaşmadığını bildirib.

Göründüyü kimi Tehran hakimiyyəti öz sayəsinə ayaq üstə durmayıb, onun arxasındakı Çin və Rusiyadır…

Sədrəddin Soltan