GünAzTv: ATƏT-in Astana sammitində 2 qütb - Avroatlantika və Avrasiya qütbləri arasında dünyadakı problemlərlə bağlı dərin ziddiyyətlər ortaya çıxdı.

İştirakçılar sammitin yekun bəyannaməsini buna görə çox böyük çətinliklə qəbul etdilər. Belə bir tendensiyanı son günlər baş verən hadisələr fonunda daha aydın görmək olar. Fransanın Doyvil şəhərciyində bir araya gələn Rusiya, Fransa və Almaniya liderləri faktiki, dünyanın yenidən bölüşdürülməsi prosesinin əsasını qoydular. Söhbət 1947-ci ildən Avropada Marşal planının həyata keçirilməsi ilə başlayan ABŞ-ın Avropanı ekspansiya siyasətinin rəsmən rədd edilməsindən gedir. Üçlü zirvə görüşündə liderlər Birləşmiş Ştatları Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması prosesindən kənarda qoymağı qərara aldılar. Bu siyasətə okeanın o tayından dərhal sərt reaksiyanın verilməsi dünya nəhəngləri arasında ciddi ziddiyyətlərin olduğunu, həmin ziddiyyətlərin digər regionları da əhatə etməyə başladığını göstərdi. Şübhəsiz, ziddiyyətlər ABŞ-ın getdikcə Qərblə hesablaşmamaq kursu və dünya maliyyə böhranından daha çox avropalıların ziyan çəkməsi ilə birbaşa bağlıdır. Köhnə dünya dövlətləri artıq Amerikada yaradılan «Rusiya düşməndir» obrazı ilə barışmaq istəmir. Bunu Şimal dövləti ilə son zamanlar artan əməkdaşlıq və Rusiyanın indiyə qədər arzulaya bilmədiyi bir çox məsələlərdə uğur əldə etməsi kontekstində açıq şəkildə görmək olur.

Məsələn, 2018-ci il futbol üzrə dünya çempionatının Rusiyada keçirilməsi. Bu hadisəni çoxları siyasi çəkili hesab etməsə də, 2014-cü il qış olimpiya oyunlarının Soçi şəhərində keçirilməsi ilə bağlı verilən qərar təsadüflərin olmadığından xəbər verir. Diqqət yetirin: Rusiyanın «Böyük səkkizlər» və daha sonra «Böyük 20-lər»in sammitinə qatılması, NATO-nun son Lissabon sammitində NATO-Rusiya şurasının fəaliyyətinin bərpası ilə bağlı təkidlər və bu həftə Avropa Birliyi-Rusiya müzakirələri. Müzakirələrin sonunda Rusiyanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına qəbulu ilə bağlı aparılan danışıqların yekunlaşmasına dair saziş imzalandı. Beləliklə, Şimal dövləti daha bir ciddi təşkilata qəbul olunur. Qeyd edək ki, beynəlxalq ticarətin liberallaşdırılması və üzv ölkələrin siyasi-ticari münasibətlərinin tənzimlənməsi üçün yaradılan ÜTT hazırda 150 ölkəni özündə birləşdirir. Adətən, hansısa ölkənin sözügedən quruma üzvlüyü ilə bağlı danışıqlar 5-7 il çəksə də, Rusiya bu sahədə rekord göstəriciyə imza atıb - 17 il. Ekspertlər bunu Qərbin Kremldən həm siyasi, həm də iqtisadi sahədə bir sıra güzəştlər qoparmaq niyyəti ilə əlaqələndirirlər. Üzvlük məsələsinin reallaşmasına ən ciddi əngəlləri törədənlərdən biri olan ABŞ hazırda mövqeyini dəyişməkdədir. Belə ki, prezident Barak Obama qərarı alqışlayır və üzvlüyün həm onların, həm də Rusiyanın maraqlarına cavab verəcəyini bəyan edir. Təbii ki, Avropa ölkələrinin son illər Moskva ilə təmasları gücləndirməsinə Vaşinqtonda laqeyd qala bilməzdilər. Hazırda Avropa İttifaqı Rusiyanın əsas ticarət tərəfdaşı və xarici sərmayələrin əsas mənbəyidir. Öz növbəsində Rusiya da Avropa İttifaqı üçün başlıca enerci təchizatçısı və 3 nəhəng ticarət tərəfdaşından biridir. Şimal dövləti Avropanın qaz asılılığını nəzərə alaraq öz şərtlərini irəli sürdüyündən bu gün ABŞ-ın həmin proseslərə müdaxilə imkanları azalır. Siyasi dəhlizlərdə səslənən bəzi versiyalara görə, hazırda NATO ABŞ-ın, Avropa İttifaqı Fransa və Almaniyanın nəzarəti altındadır, bu baxımdan son Astana sammitində Moskvanın qərarların qəbuluna təsirini nəzərə alan analitiklər ATƏT-in də Rusiyanın təsiri altına düşdüyü barədə mülahizələr irəli sürdülər. 

Avropa Birliyinin təmsilçiləri – Herman Van Rompey və Coze Manuel Barrozu Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevlə danışıqlarında perspektivə hesablanmış bir sıra güzəştləri dilə gətirdilər. Viza reciminin ləğvi, enerci təhlükəsizliyi, iqlim dəyişiklikləri, qlobal və Avropa səviyyəsində iqtisadi məsələlər, İranın nüvə dosyesi ilə bağlı Kremlin təşəbbüslərinin dəstəklənəcəyinə işarə vuruldu. ÜTT-ə qəbulun isə artıq 2011-ci ildə rəsmiləşəcəyi gözlənilir. Gürcüstan münaqişəsində Qərbin ciddi uğura imza atacağını az insan güman edir. Avropa ölkələrinin Polşa və Çexiyada raket əleyhinə müdafiə sistemlərinin yerləşdirilməsi ilə bağlı ABŞ-ın təkliflərinə lazımi dəstək verməməsi Ağ evi üzünü Türkiyəyə çevirmək məcburiyyətində qoyub. Türkiyənin isə Avropa İttifaqına qəbulu problemi var. Şübhəsiz, Ankaranı bəzi anlaşılmaz ittihamlara məruz qoyan Avropa nəhəngləri bu faktı əsas götürərək Türkiyə qarşısında qoyduqları şərtləri daha da sərtləşdirəcək. Qardaş ölkənin isə nə Rusiya, nə Avropa ittifaqı, nə də İranın etirazlarına baxmayaraq Vaşinqtonun istəklərinə dərhal müsbət yanaşacağını gözləməyə dəyməz. 

Dünya düzəninin dəyişilməkdə olduğunu Moskvadan NATO əleyhinə eşidilən bəyanatlar da təsdiq edir. Bədnam «Vikiliks» saytının məlumatları bu prosesdə az rol oynamadı. Rusiyanın Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov son açıqlamasında bildirdi ki, NATO-nun Polşa və Baltiya ölkələrinin Rusiyadan müdafiəsi üzrə mümkün planlara malik olması haqda xəbərlər ciddi suallar doğurur. Nazir bununla qurumun səmimiliyinə etimadın xeyli azaldığını bildirir. Halbuki, NATO rəsmiləri vurğulayırlar ki, alyans Moskvanı düşmən saymır və Rusiya hərbi blok üçün təhlükə deyil. Xəbərlərin ziddiyyətli səciyyə daşıması Kremli alternativ variantlara əl atmağa həvəsləndirir. Bunu MDB dövlət başçılarının son zirvə görüşü çərçivəsində Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi təşkilatının görüşünə məhz Kremlin xüsusi önəm verməsi faktı da sübut edir. Belə görünür, Rusiya MDB və digər regional təşkilatlar sırasında həlledici rolunu təsdiqləməklə ABŞ-ın bir çox geostrateci məsələlərdəki fövqəlstatusunu ləğv etməyə çalışır. Avropa İttifaqı bu işdə onun ən yaxın müttəfiqinə çevrilir. Əgər Şimal dövləti istəyinə çatsa, bu, Hillari Klintonun dilindən səslənən «perezaqruzka» prosesində Birləşmiş Ştatların uduzması demək olacaq. 

“1-ci kanal”ın Analitik Qrupu