GünAzTv: Həmsədrlər Vyanada hesabat veriblər; Azərbaycan və Ermənistanın təşkilatdakı səfirləri arasında kəskin debat olub...

Ötən həftə, noyabrın 11-də ATƏT-in Vyanadakı mənzil qərargahında bu təşkilatın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə məşğul olan Minsk Qrupu həmsədrlərinin hesabatı olub. Xəbərlərə görə, ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi, Qarabağ münaqişəsi bölgəsində atəşkəsə nəzarət üzrə həyata keçirilən monitorinqlərə başçılıq edən Anjey Kasprşik və Minsk Qrupunun həmsədrləri Robert Bradtke (ABŞ), Bernar Fasye (Fransa), Yuri Popov (Rusiya) təşkilatın fəaliyyətdə olan sədrinə illik hesabatı təqdim ediblər.

GünAzTv mətbuat mərkəzinin “Yeni musavat”-a istinadən yaydığı məlumata görə, Anjey Kasprşik öz çıxışında göstərib ki, ötən ilin noyabrından bu vaxta qədər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zonasında, qoşunların təmas xəttində situasiya stabil, ancaq gərgin olub. Xüsusi nümayəndə bu kontekstdə Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinin oktyabrda Həştərxanda imzaladıqları, atəşkəsin qorunmasının vacibliyinin vurğulandığı birgə bəyannamənin mühümlüyünü vurğulayıb. Həmsədrlər isə Ermənistanla Azərbaycan arasında danışıqların təşkilinə dair il ərzində göstərilən fəaliyyətlər barədə məlumat veriblər. Diplomatlar danışıqlar prosesinin indiki vəziyyəti, münaqişənin nizamlanmasına dair əsas Madrid prinsiplərinə dair tərəflərin mövqeləri barədə məlumatları da ATƏT sədrinə çatdırıblar.Daha sonra Azərbaycan və Ermənistanın ATƏT-dəki səfirləri hesabatla bağlı mövqe bildiriblər. Ermənistan səfirindən əvvəl söz alan Azərbaycanın ATƏT-dəki daimi nümayəndəsi Fuad İsmayılov deyib ki, rəsmi Bakı ölkənin ərazi bütövlüyü çərçivəsində Dağlıq Qarabağ regionuna özünü idarəetmə statusu verməyə hazırdır. Lakin bu status həm azərbaycanlıların, həm ermənilərin haqlarını təmin etməlidir. Daimi nümayəndə deyib ki, Minsk Qrupu həmsədrlərinin hazırda tərəflərlə müzakirə etdiyi həmin modelə görə, regionun statusu gələcəkdə müəyyən olunacaq və bunun üçün obyektiv şərtlər formalaşmalıdır. Yəni işğal edilmiş Azərbaycan əraziləri azad edilməli, məcburi köçkünlər isə öz yerlərinə qayıtmalıdır. Həmçinin kommunikasiya xətləri açılmalıdır. Səfir ATƏT Daimi Şurasının diqqətinə çatdırıb ki, Ermənistan danışıqlarda qeyri-konstruktiv mövqe tutur və razılaşmanın əldə olunması bu səbəbdən baş tutmur. Lakin aparılan müzakirələr hələ münaqişənin nizamlanmasının baza prinsiplərini əhatə edir, yalnız bu mərhələni razılaşdırandan sonra əsas sülh razılaşması üzərində işə başlamaq olar. Səfir birinci mərhələdə müzakirə edilən məsələlərin sonradan əsas sülh razılaşmasının müzakirəsi zamanı yenidən gündəmə gələcəyini nəzərə alaraq təklif edib ki, tərəflərin razılaşma əldə etməsini asanlaşdırmaq, daha effektiv müzakirələrin aparılması üçün məsafəni azaltmaq üçün həmsədrlər səyləri əsas sülh razılaşmasına yönəltsinlər. Diplomat qeyd edib ki, indiki şəraitdə əsas prinsiplərə səyləri yönəltmək effektli olmayacaq.Ermənistanın ATƏT-dəki səfiri Aşot Ovakimyan isə buna cavab olaraq öz çıxışında deyib ki, Azərbaycan faktiki olaraq Minsk Qrupu çərçivəsində aparılan danışıqların formatına qarşı çıxır. Erməni diplomat Azərbaycan nümayəndə heyətinin diqqəti əsas prinsiplərdən ayırıb əsas sülh müqaviləsinə yönəltmək barədə təklifi ilə bağlı Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin Həştərxan görüşündən sonra verdiyi bəyanatı sitat gətirib. O deyib ki, Ermənistan və Azərbaycan prezidentləri arasında danışıqlarda vasitəçilik edən Rusiya dövlət başçısı tərəflərin dekabrda keçiriləcək ATƏT sammitinə qədər münaqişənin nizamlanmasının baza prinsipləri üzərində işi başa çatdırmaq üçün səyləri artırmaq barədə razılığa gəldiklərini açıqlamışdı. Ovakimyan xatırladıb ki, bu məqsədlə hər üç ölkə xarici işlər nazirlərin intensiv işləmək tapşırığı verilib. “Azərbaycanın ATƏT-dəki daimi nümayəndəsi bu zalda bildirir ki, əsas prinsiplərə dair danışıqlar aktuallığını itirib və onların müzakirəsi vaxt, enerji itkisidir. Necə ola bilər ki, Azərbaycan səfiri prezidentin öz nazirinə verdiyi tapşırığı mənasız sayır?” deyə Ovakimyan bildirib. Erməni diplomat tərəflər arasında etimadın yaranması səylərinə də toxunub və deyib ki, bu istiqamətdə görüləcək tədbirlərə dair çoxsaylı sənədlər qəbul edilib. Ovakimyanın sözlərinə görə, Həştərxanda qəbul edilmiş bəyannamə də etimadın artırılmasının vacibliyini nəzərdə tuturdu, lakin Azərbaycan bunun əleyhinə gedir. “Azərbaycanın ali rəhbərliyinin hərbi ritorikası vəziyyəti gərginləşdirir və danışıqlara mane olur” deyə erməni diplomat iddia edib.Qeyd edək ki, münaqişənin nizamlanmasının baza prinsipləri üzərində danışıqlar 7 ildir davam edir. Baza prinsipləri əvvəlcə “Praqa prosesi” adını alan danışıqlar prosesində müzakirə edilib, sonradan həmsədrlər onları sənəd formasına salaraq “Madrid prinsipləri” adı altında tərəflərə təqdim ediblər. “Madrid prinsipləri”nin bir hissəsi razılaşdırılmış sayılsa da onu qəbul etdirmək mümkün olmayıb, iki il əvvəl sənədin yeni formasını hazırlamaq qərara alınıb, Azərbaycan yenilənmiş Madrid prinsiplərini müəyyən istisnalarla qəbul etdiyini açıqlayıb, ancaq Ermənistan bu günədək təkliflərə rəsmi cavabını vermir. Bu baxımdan Azərbaycanın ATƏT-dəki səfirinin diqqəti baza prinsipləri əvəzində hərtərəfli sülh razılaşmasına yönəltmək barədə çağırışı kifayət qədər maraqlı məqamdır. Doğrudan da baza prinsipləri razılaşdırılsa belə, sonradan onun əsasında yekun sülh razılaşmasını hazırlamaq üçün yenidən danışıqlar aparmaq lazım gələcək. Bu zaman erməni tərəfi istənilən bəhanə ilə yenidən prosesi tormozlaya bilər. Məsələn, baza prinsiplərindən birinə görə Dağlıq Qarabağa müvəqqəti aralıq status verilməlidir. Əgər bu prinsip razılaşdırılmış olsa da erməni tərəfi yekun sülh razılaşmasına dair danışıqlarda aralıq statusun detallarına dair çoxsaylı əngəllər ortaya qoya bilərdi. Eləcə də ətraf rayonların azad edilməsi və qaçqınların qayıtması məsələsində bu cür əngəllər meydana çıxa, nəticədə yenidən danışıqlarda razılaşdırılmış sayılan məsələyə qayıtmaq lazım  gələ bilər. Görünür, Azərbaycan səfiri çıxışı olmayan labirintə bənzəyən danışıqlar prosesinə yanaşmanı dəyişməyə çağırmaqda xeyli haqlıdır.Gözlənilir ki, vasitəçilərin Vyanada təqdim etdikləri hesabat əsasında ATƏT-in Astana sammitində Minsk Qrupuna həmsədrlik edən ölkələrin dövlət başçılarının adından birgə bəyanat qəbul ediləcək. Belə görünür ki, cəbhə xəttindəki vəziyyətə və danışıqlar prosesində Ermənistanın davranışlarına bu hesabatlarda da obyektiv qiymət verilməyib. İl ərzində Ermənistan təmas xəttində atəşkəsin pozulmasını intensivləşdirib, bir neçə dəfə Azərbaycan ordusunun mövqelərinə həmlə edib, cəbhə bölgəsinə yaxın ərazilərdə mülki sakinləri atəşə tutub. Ancaq ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi Anjey Kasprşik vəziyyətin “stabil” olduğu haqda hesabat verir. ATƏT-in rəsmi saytında yer alan məlumata görə, Kasprşikin ofisinin builki xərcləri üçün təşkilatın büdcəsindən 1 milyon 14 min 800 avro vəsait ayrılıb. Minsk Qrupu həmsədrlərinin builki büdcəsi isə 1 milyon avroya yaxındır.