Kremlin yeni təklifi: "Nabucco" əvəzinə Qarabağ "İş ondadır ki, Avropa Birliyini təbii qazla tam təmin etmək və avropalıların ehtiyaclarını ödəmək üçün heç bir problem duymuruq. Problem tranzit ölkələrdədir. Qaz ya var, ya da yoxdur. Rusiyada isə təbii qaz var. Və bu qaz daxili tələbatla yanaşı, Qərbdəki tərəf-müqabillərimizin ehtiyacını ödəmək üçün hələ 100 il də bəsdir". Rusiyanın baş naziri Vladimir Putin Macarıstan hökumətinin başçısı Ferents Dyurçanla Kremldə apardığı danışıqlardan sonra keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, bunlar ekspertlərin hesablamalarıdır. Putinin dediyinə görə, Azərbaycan v Orta Asiyanın təbii qazını Avropa Birliyinə çıxaracaq "Nabucco" layihəsi iqtisadi baxımdan səmərəli deyil. "Bu layihə bizim marşrutlardan fərqli olaraq tranzit ölkələrin sayını azaltmaq əvəzinə, daha da artırır. Bununla da problemlər də çoxalır. Eyni zamanda, İranın həmin layihədə iştirakı olmasa, "Nabucco" borusunu təbii qazla yetərli həcmdə doldurmaq mümkün deyil", - Rusiyanın baş naziri söyləyib. Sonra isə o, rişxəndlə əlavə edib: "Əlbəttə, bu layihə nə zamansa reallaşarsa, sevinərik". V.Putin sonda Macarıstanın baş naziri F.Dyurçana sərt ultimatum da ünvanlayıb: "Əgər "Cənub axını" marşrutunu tikib istifadəyə verə bilməsək - halbuki buna dərin şübhəm var - təbii qazımızı maye halına salaraq onu indiki qiymətlərdən təxminən 20% baha sata bilərik. Belədə, həm Macarıstan, həm də Avropanın digər ölkələri təbii rəqabət üstünlüyünü itirəcəklər". Rusiya hazırda Avropanın ümumən enerji ehtiyacının 25%-ni ödəyir. Avropa ölkələrinin qaz ehtiyacının isə 42%-inin təminatı Rusiyanın payına düşür. Avropa Birliyi ölkələri ildə 600 milyard kubmetr qaz işlədir. Moskva isə indiki mövqeyi və yeri ilə kifayətlənmək niyyətində deyil. Rusiyanın "Qazprom" şirkəti "Cənub axını" layihəsinin imkanlarını artırmaq və bu kəmərlə ildə əlavə olaraq 16 milyard təbii qaz nəqlini planlaşdırır. Avropa Birliyinə Rusiyadan qaz nəqlini nəzərdə tutan digər, ikinci marşrut olan "Şimal axını"na gəldikdə isə, həmin kəmərlə ildə 55 milyard kubmetr qaz ixrac olunacaq. Macarıstan isə "Nabucco" ilə bağlı tutduğu mövqeni ciddi şəkildə dəyişib ki, bu da Azərbaycanın xeyrinə olmayan məsələdir. Layihədə iştirak edəcək ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının Budapeştdə keçirilən sammitində "Nabucco"nu ikiəlli dəstəklədiyini bildirən Ferens Dyurçan Kremldə apardığı danışıqlarda bildirib ki, onun ölkəsi həm "Nabucco", həm də Rusiyanın təbii qazını Avropa Birliyinə çıxaracaq "Cənub axını" layihəsini dəstəkləyəcək. Macarıstan İnkişaf Bankının (MFB) prezidenti Yanov Yeroş isə dünən bildirib ki, Rusiyanın layihəsi onları "xeyli maraqlandırıb. Onun dediyinə görə, "Cənub axını" layihəsi ildə 31 milyard kubmetr təbii qazın nəqlinə hesablanıb. Rusiya isə kəmərin Macarıstan ərazisi ilə keçən hissəsi ilə ildə 10 milyard kubmetr təbii qaz nəql etmək, habelə yeraltı qaz anbarı tikmək niyyətindədir. Halbuki rəsmi Budapeşt bununla bağlı Bakı ilə danışıqlar aparırdı. ARDNŞ yetkililərinin əməkdaşımıza verdikləri niyyətindədir. Belə ki, ötən ilin sonlarında başlayan və indiyədək davam edən danışıqlarda Macarıstanda yeraltı qaz anbarının inşası da müzakirə edilən məsələlər arasında idi. Macarıstanın MOL korporasiyası bu məqsədlə ARDNŞ ilə birgə layihəni də reallaşdırmaq niyyətində idi. Energetika Nazirliyindən aldığımız məlumata görə, MOL-un "Puştafoldvar-Duş" rezervuarının bazasında inşa ediləsi anbarın həcmi 1,3 milyard kubmetr, sutkalıq istehsalı isə 15 milyon kubmetr olmalı idi. Bunun üçün birgə müəssisənin yaradılması və ümumi həcmi $10 milyard olan işlərin görülməsi də nəzərdən keçirilirdi. Fəqət, Budapeşt indi mövqeyini tamamən dəyişib və həmin anbarı MOL ilə "Qazprom" paritet əsaslarla (tərəflərin hər birinin payı 50% olacaq) tikərək istifadə edəcəklər. Bütün bunlara rəğmən Azərbaycanın Energetika Nazirliyii ilə bahəm, Dövlət Neft Şirkətinin mənsubları Macarıstanın bütünlüklə Rusiyanının asılılığına girməyəcəyinə ümid edirlər. "Macarıstan rəhbərliyi gözəl başa düşür ki, Rusiyanın "Qazprom" şirkətinin layihələrindən fərqli olaraq "Nabucco" Budapeştin təbii qaz təminatında müstəqilliyini qoruyur. Avropa Birliyinin təbii qaza olan tələbatı fasiləsiz artır. Əgər həmin tələbat indiki templərlə yüksəlməyə davam edərsə, "Nabucco"nun hər hansı formada rəqibinin olacağını düşünmürük", - ARDNŞ yetkililəri söylədilər. Hadisələrin belə məcrasında ən mühüm olay isə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun dünən Bakıda keçirdiyi danışıqların mövzusudur. Rəsmi məlumat və açıqlamalara görə, danışıqlarda Xəzər bölgəsinin təhlükəsizlik problematikası müzakirə olunub. Fəqət Rusiya XİN-dəki mənbələrin açıqlamalarına, habelə "The Moscow Post" qəzetinin verdiyi xəbərə görə, əsas müzakirə mövzuları Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc danışıqlar yolu ilə nizamlanması yolları, habelə Azərbaycanın "Nabucco" layihəsində iştirak perspektivləri olub. "Rusiya ilə Azərbaycan arasındakı əlaqələrlə münasibətlər indiyədək çox normaldı. Lakin Moskvanın Ermənistanın Gümrü şəhərindəki 102-ci bazasından $800 milyonluq silah və hərbi texnikanı İrəvana verməsi barədə informasiyalar yayılandan sonra iki ölkə arasında münasibətlərə kölgə düşüb. Rusiya ilə Ukrayna arasındakı təbii qaz münaqişəsi baş verəndən sonra Avropa Birliyi "mavi yanacaq"la təminatda Moskvadan asılılığını azaltmaq üçün "Nabucco" layihəsini gündəmə gətirdi və Azərbaycan da bu layihənin əsas iştirakçısına çevrildi. Sergey Lavrovun da qarşısında duran əsas məsələ Bakını sakitləşdirmək, Dağlıq Qarabağ məsələsində Kremlin Azərbaycana loyal qaldığına azərbaycanlılara inandırmaqdı. Arqumentlərini daha da inandırıcı etdirmək üçü Lavrov danışıqlarda Bakının Rusiyaya bundan sonra "sədaqətli" qalmasının əvəzində Dağlıq Qarabağ problemində azərbaycanlıların mövqeyini ön plana çıxarmağı təklif edib. Hər halda bunu təxminləyirik", - "The Moscow Post" bildirib. Müşahidəçilər isə hesab edirlər ki, Rusiyanın baş naziri Vladimir Putinin ultimativ ruhlu açıqlamaları və XİN başçısı Sergey Lavrovun Bakıya səfərində səslənən vədlərə rəğmən, Kremlin "Nabucco" layihəsi ilə bahəm, Dağlıq Qarabağ məsələsində də mövqeyini dəyişəcəyinə ümid etməyə dəyməz. Macarıstana gəldikdə isə, Budapeşt bir güllə ilə iki dovşan vurmaq istəyir. Belə ki, "Qazprom"la müqavilə bağlayan Budapeşt birbaşa investisiyalar və Rusiya bazarına çıxış; "Nabucco"ya qoşulmaqla isə Avropa Birliyinin aparıcı dövlətlərinin müttəfiqi olduğunu, habelə ABŞ-ın siyasi dəstəyi və Dünya Bankının maliyyə yardımlarına yiyələnmək istəyir. Hadisələrin gedişatı isə göstərir ki, təbii qaz və geosiyasət məsələlərində əks düşərgələrin hər ikisi ilə bərabərsəviyyəli əməkdaşlıq olmur. Həsən AĞACAN