Məhəmməd Ənsari "İranda ğeyr Fars millətlərin dili və kültürü necə məhv edilir? Bildiyiniz kimi İran adlanan ölkədə bir çox çeşidli millətlər yaşayır və onların haqqlarının tapdalanmasından da yəqin az və ya çox xəbəriniz var. İran rejimininin hökmdarları tərəfindən əyarlanan və şiddətlə nəzarət altında olan radio və TV vasitələrilə başqa millətlərin kültürü və dili bir taktik olaraq çox gülünc formada yayımlanır. Əlbəttə ki, bu millətlərin öz dilindən istifadə edərək. Bir müddət Güney Azərbaycanda yaşadığım üçün və orda bu məsələylə qarşılaşdiğıma görə sadəcə güneydəki vəziyyəti yazmaqla kifayətlənirəm. Təbii ki, başqa millətlərə qarşı da bü taktik işlədilir. Təbrizdə türk dilində hər gün bir neçə saatlıq radio və TV proqramı yayınlanır. Bu media vasitələrində guya danişılan dil Azeri Türkcəsidir. Amma çox diqqətlə dinləyəndə bunun təxminən türk dili olmasi məlum olur. Danışılan dili bir az diqqətsiz dinləyəndə hardasa eybəcər Fars dili kimi səslənir. Bir müddət diqqət edəndən sonra başa düşürsünüz ki, sadəcə işlədilən feillər Türk dilindədir, əlbəttə çox vaxt feillərin özü də buruşuq və farslaşmış halda olur. Bir az düşünəndən sonra adama belə gəlir ki, bəs nədən bu danışıq Fars dilində yayımlanmır? Nədəni də bu olur ki, adam danışılan dili eybəcər və qaydasız qəbul edir. Nədən Fars dilində olmadiğı məncə aydındır, belə taktikdə Türk dili Fars dilinin kölgəsində görülür və dil çox sevilməz bir hala gəlir ki, vətəndaş Fars dilində xəbərləri dinləməyə üstünlük versin və belə anlasın ki, fars dili daha dəqiq və qaydalı dildir. Məsələn: “Təbrizin bələdiyyə başqanının qərarı ilə bu işə son qoyuldı” cümləsi “Şəhrdare mohtərəme Təbrizin rizayətilə bu iş əncam verildi” şəklində ifadə olunur. Adam belə bir cümlə eşidəndə dilinin qaydasını unutmağı heç, ana dilini fars dilinin bir şöbəsi hesab edərək, assimilyasiya olmağa yönəlir. İkinci taktik millətlərin musiqisinin bu media vasitələrində iyrənc hala gətirməkdir. Bir musiqiçi olaraq musiqi janrlarlarının və üslublarının arasında fərq qoymaq istəməzdim. Amma deməliyəm ki, bu yayımlanan musiqilər demək olar millətlərin ən keyfiyyətsiz və ən bayağı formasında olan, qeryri-ciddi musiqiçilər tərəfindən ifa olunmuş musiqilərdir. Bu yayımlanan musiqilərə yaşlı, orta və ya gənc nəsillərin qulaq asması mümkün deyil. Bu musiqilərin çoxu, şeir qaydası, alətlərin düz kök olması, elmi, musiqi texnikalarına riayət olunması və səsyazısı keyfiyyəti cəhətlərindən problemli və dayanılmaz dərəcədədilər. Bu taktikin də İran hökumətinə xeyri bu olur ki, millətlər musiqilərindən iyrənsin və hətta utansın deməyə ki, bizim də musiqimiz var. Bu zaman vətəndaş Fars musiqisini üstün və haradasa modern görür. Amma məsələ burasındadır ki, fars TV və radiolarında bəzən quzey və güney Azərbaycanın keyfiyyətli və dəyərli musiqiləri yayımlanır. Bu zaman da heç vaxt bu musiqilərin Azərbaycan musiqisi olduğu qeyd olunmur. Misal üçün, Üzeyir Hacıbəyovun Fikrət Əmirovun, Azərbaycan milli musiqisinin ansambl işləri və digərləri. (Aqşin Əlizadənin “Cəngi”si də son zamanlar yayımlanır.) İran hökümətinin başqa bir taktiki də bundan ibarətdir ki, əgər bir proqram xaricə yayımlanacaqdırsa çalışılır hardasa mümkün qədər səviyyəli formada olsun. Məsələn, əgər quzey Azərbaycan üçün bir proqram yayirsa çalışılır Azərbaycan dilinin qaydalarına riayət etsin və keyfiyyıtli musiqilər yaysın. Nədəni də öz fikirlərinin daha rahat və dəqiq təbliğatını aparmaqdır. Bu məsələlərə baxmayaraq rahatca deyə bilərəm ki, bizim millətin zövq səviyyəsi yüksəlib. Nədənisə modern texnologiyalar vasitələri olub. Belə ki, çanaq antennalarının vasitəsilə millət Türkiyənin və quzey Azərbaycanın nisbətən keyfiyyətlı kanallarını izləyir, rahat başa düşür, zövq alır və hərtərəfli istifadə edir. Farsdilli izləyicilər isə bundan məhrumdur. Çünki farsdillilərin izlədiyi kanallar ya İranın içində dövlət tərəfindən hazırlanan birtərəfli, ideoloji proqramlar olur ya da ABŞ-da yaşayan iranlıların ayarladıği keyfiyyətsiz və ucuz proqramlar. Qeyd etməliyəm ki, çanaq antennadan istifadə etmək İranda yasaqdır, amma buna baxmayaraq xalq gizli formada bu vasitəni qullanır. Məhəmməd Ənsari. London