İRAN AZƏRBAYCANI SEÇƏCƏK, yoxsa YENƏ ERMƏNİSTANI QURTARACAQ? Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvili Rusiyanın bölgədəki siyasətini daim kəskin tənqid etsə də, Moskvanın Cənubi Qafqazdakı forpostuna - Ermənistana toxunmazdı. Amma Saakaşvili bugünlərdə həmin tabunu pozdu. Ötən həftənin sonunda verdiyi açıqlamada o, “Ermənistan istisadiyyatı çöküb. Bu ona görə baş verdi ki, Ermənistan bütünlüklə Rusiya bazarından asılıdır” dedi. Heç şübhəsiz, bu açıqlama rəsmi İrəvanı qıcıqlandıracaq. İlk növbədə ona görə ki, Saakaşvilinin bu qiymətləndirməsi Ermənistanın müxalifət lideri Levon Ter-Petrosyanın dəyərləndirməsiylə yüzdəyüz üst-üstə düşür. İkincisi, Ermənistanın hakimiyyət mənsubları dram devalvasiyaya uğrasa da, ölkə əhalisini iqtisadiyyatın çökmədiyinə inandırmağa çalışırlar. Əslində rəsmi Moskva özü də Ermənistan iqtisadiyyatının vəziyyətiylə bağlı müsbət fikirdə deyil. Doğrudur, Rusiya hökuməti müttəfiqinə 500 milyon dollarlıq kredit ayırıb, ancaq özünün bu ölkədəki zavod və fabriklərini tam gücüylə işlətmək üçün heç bir iş görmür. Vladimir Putin prezident olduğu dönəmdə həmkarı Robert Köçəryana İranla sərhəd olan Mehri şəhərində neft emalı zavodu tikmək, bunun üçün 2 milyard dollar ayırmaq vədi vermişdi. Amma bu vəd havada qaldı. Rəsmi Moskvanın yaxın günlərdə açıqladığı mövqe Ermənistan üçün əsl soyuq duş oldu: “Mehridə 2 milyard dollarlıq zavod tikmək iqtisadi baxımdan səmərəsizdir”. Saakaşvilinin sözlərində həqiqət payı çoxdur - Ermənistan iqtisadiyyatının çöküşünü şərtləndirən əsas amillərdən biri onun rus sərmayəsindən asılı olmasıdır. Əgər enerji ehtiyatlarıyla zəngin olan Rusiya özü iqtisadi böhranla mübarizədə mövqelərini bir-bir təhvil vermək nəcburiyyətindədirsə, onun-bunun hesabına sürünən Ermənistan bu ağır vəziyyətdə necə duruş gətirə bilər? Ancaq 1990-cı illərin əvvəllərindəki kimi, Ermənistana yenə xilas əli uzatmağa hazır olan ölkə var. Bu, İrandır. İran 2009-cu ildə Ermənistana neft kəməri çəkməyi planlaşdırır. Uzunluğu 300 kilomet olacaq həmin kəmərlə Təbrizdən Ermənistana emaldan keçmiş neftin ötürülməsi nəzərdə tutulur. Ermənistanın enerji naziri Armen Movsesyan İran-Ermənistan neft kəmərini ölkəsi üçün çox səmərəli hesab edir: “Bu kəmərlə daşınacaq neft Ermənistanın ilkin tələbatını ödəməklə yanaşı, enerji təhlükəsizliyini də xeyli artıracaq”. Əlbəttə, bu kəmər də Rusiyanın Mehridə tikmək istədiyi neft emalı zavodu kimi xülya olaraq qala bilər. Ancaq Tehranın Ermənistanla anlaşaçağı da istisna deyil. Bu anlaşma baş tutsa, İrana ciddi mesajlar ünvanlanmalıdır. “Bizim münasibətlərimiz başqa xalqlara nümunə olmalıdır” – bu, İran prezidenti Mahmud Əhmədinejadın Bakıya iki il öncəki səfəri zamanı səsləndirdiyi fikirdir. Ehtiyac yaranarsa, Ermənistana neft kəməri çəkməyi planlaşdıran İran prezidentinə bu sözlərini xatırlatmaq olar. Yaxın qonşuluq münasibətləri baxımından Azərbaycan öz üzərinə düşəni edib. Tehran ABŞ-ın İrana qarşı planlarında ölkəmizin yer almamasını istəyirdi və bu istəyə cavab olaraq Azərbaycan prezidenti bir neçə il öncə Tehranla ortaq bəyanata imza atdı. O sənəddə yer alan məsələlərdən biri həm də o idi ki, Xəzəryanı dövlətlərdən heç biri öz torpaqlarından qonşusuna qarşı istifadəyə yol verməyəcək. Bununla rəsmi Bakı ABŞ-ın İrana qarşı planlarında yer almayacağına dair Tehran qarşısında öhdəlik götürdü. Ardınca rəsmi Bakı İranın nüvə planlarına da göz yumdu. Halbuki heç bir ölkə qonşuluğunda nüvə dövlətinin formalaşmasına müsbət yanaşmaz. Rəsmi Bakı Güney Azərbaycandakı proseslərə də qarışmır, bunu İranın daxili işi hesab edir. Halbuki soydaşlarımızla bağlı məsələlərə həssas yanaşmaq bizim təbii haqqımızdır. Rəsmi Bakı Tehranın istəklərinə bu qədər uymaqdaykən İranın Azərbaycan torpaqlarını işğal edən dövlətə neft kəməri çəkməsi və onu iqtisadi çöküşdən qurtarması İran-Azərbaycan münasibətlərinə yaxşı heç nə vəd etmir. Rəsmi Tehran bu kəmərlə təkcə Azərbaycanla münasibətləri gərginləşdirməyəcək, həm də güneyli soydaşlarımızı fəallaşdıracaq... Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitinə qatılmaq üçün İrana yola düşüb. O, iranlı həmkarıyla ikitərəfli və regional əməkdaşlıq məsələlərini, beynəlxalq aləmin aktual problemlərini müzakirə edəcək. Fikrimcə, İranın Ermənistana neft kəməri çəkmək planına bu üç istiqamətin hər birində toxunmaq mümkündür. Elxan ŞAHİNOĞLU [email protected]/* */ elxan.azeriblog.com