ERMƏNİSTAN ÇÖKÜR Bahalaşma Qarabağa da çatdı Qiymətlər astronomik həddə artır, əhali ərzaq almaq üçün uzun növbələrə düzülür, mağazalar bağlanır Ermənistanın Mərkəzi Bankı valyuta bazarına müdaxiləni dayandırandan sonra dramın kursu kəskin şəkildə aşağı düşür. Xəbər verildiyi kimi, martın 3-də Mərkəzi Bank bu qərarını elan edəndən keçən bir neçə saat ərzində 1 dolların dəyəri 305 dramdan 410 drama qalxıb. Ardınca ölkədə görünməmiş bahalaşma başlayıb. Bir neçə saat ərzində ərzaq və əsas istehlak mallarının qiymətləri 30-40, bəzən 50-60 faiz artıb, əhali əllərindəki pulun dəyərdən düşməsinə imkan verməməyə çalışaraq mağazalara hücum edərək ərzaq və digər zəruri tələbat malları almağa başlayıb. İrəvanda mağazaların önündə uzun-uzadı növbələr yaranıb, az sonra mağazalar da qapılarını bağlamalı olublar. Ekspertlər qeyd edirlər ki, Ermənistanda iqtisadi böhran neçə vaxtdır yetişirdi. Bir tərəfdən qlobal iqtisadi böhran, o biri tərəfdən Ermənistan iqtisadiyyatının onsuz da bərbad durumda olması, diasporadan gələn pulların hesabına ayaqda durması böhranı qaçılmaz edirdi. Digər amil isə odur ki, Ermənistan iqtisadi baxımdan hazırda ağır iqtisadi böhran içərisində olan Rusiyadan asılı vəziyyətdə idi. Ancaq bu vaxta qədər ermənilərin çoxu beynəlxalq maliyyə böhranının onlara bir təsiri olmayacağını düşünürdü. Onlar hesab edirdilər ki, onsuz da ölkənin pulunun əsas hissəsi xaricdəki diasporadan gəlir.Amma Rusiyada iqtisadi vəziyyət çətinləşəndə bu ölkədən Ermənistana göndərilən pullar da kəskin şəkildə azalmağa başladı. Böhrana görə ABŞ-dan göndərilən dollarlar da azaldı. Beləliklə də bu gün kənardan göndərilən pulların azalması əsl təsirini göstərməyə başlayır. “Azadlıq” radiosunun erməni xidməti bildirir ki, son aylar Mərkəzi Bank milli valyutanın qiymətdən düşməsinin qarşısını almaq üçün 360 milyon dollarlıq dram alıb. Beləliklə də 1 dolları 305 dram həddində saxlamaq mümkün olub. Görəndə ki, bu minvalla xərclər 1 milyard dollara yaxınlaşır və ölkənin valyuta ehtiyatları tükənir, Mərkəzi Bank artıq dram almağı dayandıraraq “üzən valyuta kursu” siyasətinə keçib. Bu da o deməkdir ki, dram artıq bazarda real dəyəri qədər ucuzlaşa bilər. Ermənistanın Mərkəzi Bankında hesab edirdilər ki, 1 dollar 360-380 dram arasında dəyişəcək. Amma qərarın elan edildiyi gün dollar 400 dramı da keçib. İrəvandakı iqtisadi təhlilçi Riçard Qiraqosyan hesab edir ki, dollar qarşıdakı həftələrdə daha 30 faiz qiymətini itirəcək. Beynəlxalq müşahidəçilər inflyasiyanın da sürətlənəcəyini deyirlər. Beynəlxalq Valyuta Fondu bildirir ki, bu il Ermənistanda inflyasiya 8 faizə çata bilər, ümumi daxili məhsul isə 1-1.5 faiz azala bilər. Artıq ölkənin az-çox işləyən sənaye sahələri iflic olub. “Azadlıq” radiosunun erməni xidmətinin məlumatına görə, martın 3-də ölkənin ən böyük ticarət şəbəkəsi olan “Star” bağlanıb, iki saat sonra isə daha yuxarı qiymətlərlə açılıb. Bir tərəfdən də pulun daha da qiymətdən düşməsindən qorxan sakinlər İrəvanda dükan-bazara axışıb qənd, un, zeytun yağı kimi əllərinə keçən ərzağı alırlar. Satıcılar isə qiymətlər qalxana qədər malları satmaq istəmirlər. Amma bəzi iqtisadçılar milli valyutanın sərbəst buraxılmasının əvvəl-axır ölkəyə faydalı olacağını deyirlər. Onlar hesab edirlər ki, dramın güclü olmasında daha çox ölkəyə kənardan mal gətirən inhisarçılar maraqlı idilər. İndisə uzunmüddətli perspektivdə ölkədə daha balanslı iqtisadiyyat qurula bilər.ÿİndiki halda isə bu addım yalnız Ermənistanı xaricdən maliyyə yardımına möhtac qoyub. Beynəlxalq Valyuta Fondunun direktoru bildirib ki, Ermənistana 540 milyon dollar borc verilməsi barədə məsələ qaldıracaq. Əgər bu həftənin sonunda onun bu istəyi Fondda qəbul edilsə, Ermənistan dərhal 239 milyon dollar borc alacaq. Dünya Bankı da ötən həftə bildirib ki, maliyyə böhranının təsirini azaltmaq üçün Ermənistana 85 milyon dollar yardım ayırmaq niyyətindədir. Ötən həftə isə Rusiyadan da 500 milyon dollar borc alınması barədə Moskva ilə İrəvan arasında danışıqlar başa çatıb. Erməni mənbələrinin məlumatlarına görə, dünən də Ermənistanın ərzaq mağazalarında və supermarketlərində panika davam edib. Hələ dünən səhər bitki yağının 1 litri 530 dram olub. Üstündən bir neçə saat keçəndən sonra qiymət birdən-birə 700 və hətta 1000 drama qədər qalxıb. Kərə yağı 1650 dramdan 2000 drama, şəkər tozu 220 dramdan 400 drama qədər bahalaşıb.Bir çox mağazalarda şəkər, qənd, qarabaşaq və digər ərzaq məhsulları qurtarıb. Satıcılar bildirirlər ki, dolların bahalaşması ilə bağlı narahatlıq keçirən insanlar qiymətlərin daha da bahalaşacağından qorxaraq mağazalara axışırlar. Ermənistanda indi bahalaşmayan heç nə qalmayıb, benzin, dərman, xidmətlərdə də kəskin qiymət artımı müşahidə edilir. Benzin isə 240 dramdan 330 drama qalxıb. Lakin Ermənistan benzini xaricdən dollara aldığına görə qiymətin qarşıdakı günlərdə daha kəskin artacağı gözlənilirdi. “Regnum” agentliyinin məlumatına görə, yaranmış vəziyyətdə Ermənistana mal gətirən iş adamları da mallarını gömrük postlarında saxlayaraq ölkəyə daxil etmirlər. Dünən valyuta ajiotajının və bahalaşmanın Ermənistanın işğalı altında olan Dağlıq Qarabağa da çatdığı bildirilirdi. Xəbərlərə görə, Xankəndinin valyuta dəyişmə məntəqələri İrəvandan gələn xəbərlərin təsiri altında bağlanıb, əhali mağazalara hücum çəkərək mümkün qədər tez ucuz mallar almağa çalışır. Bəzi iri mağazalar da artıq satışı dayandırıb. İş adamları Ermənistanda qiymətlərin yüksəlməsi ilə bağlı vəziyyətin necə davam edəcəyini gözləyirlər. Baş verənlərlə bağlı Ermənistan müxalifətinin yaydığı bəyanatda deyilir ki, iqtisadiyyatın üzləşdiyi böhran Köçəryan rejiminin yeritdiyi oliqarxik-inhisarçı və kapital transfertinə əsaslanan iqtisadi siyasətinin nəticəsidir. Hansı ki, həmin siyasəti indiki hakimiyyət də davam etdirib. Levon Ter-Petrosyanın başçılıq etdiyi Erməni Milli Konqresi bəyan edir ki, Mərkəzi Bankın son 3-4 ayda dramın kursunu sabit saxlamaq üçün ölkənin valyuta ehtiyatlarından dövriyyəyə buraxdığı 800 milyon dollara yaxın vəsait 15-20 oliqarxın ciblərinə gedib, nəticədə bu vəsaitlərin iqtisadiyyata heç bir təsiri olmayıb. Fərhad MƏMMƏDOV. musavat