"Konqresin Türkiyəyə təsir imkanları əldən çıxacaq" Qrenvill Bayford: "Erməni diasporunun səyi qətnamənin tanınmasıyla bitərsə, türk-erməni sülhünün əldə olunması ehtimalı da aradan qalxacaq" Son dövrlər Qərb mətbuatında Türkiyə-ABŞ, Türkiyə-Avropa Birliyi, Türkiyə-Ermənistan münasibətləriylə və s. bağlı müxtəlif yöndə yazılar dərc olunur. Fevralın 28-də "Newsweek" qəzetində "Genosid haqqında mübahisəyə necə son qoymaq olar?" başlıqlı yazısı dərc olunub. Müəllifi Qrenvill Bayford olan yazıda göstərilir ki, 1984-cü ildən başlayaraq erməni lobbisi konqresmenlərin köməyilə 1915-ci ildə baş vermiş hadisələri "soyqırım" kimi tanınması haqqında qətnaməni Konqresdən keçirməyə çalışır. Amma Nümayəndələr Palatasının digər üzvləri ABŞ-ın strateji tərəfdaşı və NATO üzvü olan Türkiyənin vacibliyini önə çəkirlər. Eyni zamanda, Türkiyəylə əlaqələri dərinləşdirməyə üstünlük verən (bu il isə o qədər də aktiv deyil) yəhudi lobbiçiləri qətnamənin əleyhinə fəaliyyət göstərirlər. Nəticədə Nümayəndələr Palatasının rəhbərliyi hər dəfə "məsələni şkafa qoyur və pərdə enir". Müəllif Konqres üzvlərinin diqqətinə 2009-cu ildə növbəti teatr səhnəsi başlayanadək Ermənistan və Türkiyə arasında "donmuş" münasibətlərin "əriməsinə" diqqət yetirməyə çağırıb. Qrenvill Bayford vurğulayıb ki, münasibətlərdəki proqres ona görə baş tutub ki, rəsmi İrəvan bütün fikrini Ermənistan-Türkiyə sərhədlərinin açılmasına yönəldib: "Bu ermənilər üçün çox vacibdir, çünki heç bir qonşusu (Gürcüstan, Azərbaycan və İran) Ermənistanın Qərblə ticarət yolunu təmin edə bilmir. Hər iki tərəf müdrikcəsinə genosid haqqında disputdan yayınır, başa düşürlər ki, iqtisadi əlaqələrin inkişafı bu məsələni yumşaldar. Erməni diasporu isə israrla təkrarlayır ki, "genosid" baş verib, amma bu iddianı türk xalqı təkzib edir. Müəllif vurğulayır ki, ABŞ Konqresində "erməni soyqırımı" məsələsi ön planda dursa, heç bir Türkiyə hökuməti Ermənistanla sərhədlərin açılmasına getməz. Konqres də başa düşməlidir ki, "genosid haqqında qətnamənin qəbulu heç nəyi dəyişdirməyəcək". Jurnalist düşünür ki, "soyqırım olub?" sualına cavab verilməsi bu gün ən vacib məsələ deyil, əksinə, kifayət qədər ultimativ xarakter daşıyır. Bayford Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 1915-ci ildə baş vermiş hadisələri araşdırmaq üçün tarixçilərdən ibarət birgə komissiyasının yaradılması haqqında təklifini xatırladıb: "Ermənistan bu təklifi rədd edib. Çoxu da ona görə ki, rədd edib ki, mübahisədə udur. Amma Ermənistan hökuməti son dövrlər mövqeyini yumşaldıb. Əgər məqsəd barışmaqdırsa, sülhdürsə, türklərin hələ orta məktəbdə riyaziyyatla birgə öyrəndiklərindən imtinasına və onları təkzib etməsinə çalışmağa ehtiyac yoxdur. Amma münasibətlərdəki proqres ehtimalı göründüyü qədər də inanılmaz sayılmamalıdır. İndiyədək heç bir keçmiş Osmanlı yüksək çinli məmurun fəaliyyəti istintaqa, araşdırmaya cəlb olunmayıb. Beləki, həmin vaxtlar Türkiyəyə müstəqillik uğrunda mübarizədə ləkələnməmiş qəhrəmanlar lazım idi. Bu gün Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu istiqamətdə araşdırma aparır. Buna cavab olaraq, İrəvan Osmanlı İmperiyası dövründə ermənilərin sultanın düşməni olan Rusiyanın tərəfində döyüşməsi barədə müstəqil tarixi araşdırma haqqında qərar verməlidir. Ermənilərin 1915-ci illərdə türk və kürdlərin qətlə yetirilməsində rolunu etiraf etməlidir. İki tarixi və düşmən konsepsiyaları bir-birinə yaxınlaşdırmaq üçün vaxt və dözüm lazımdır. Sərhədin hər iki tərəfində bir-birini başa düşmək, hiss etmək vacibdir. Müəllif Konqresi Amerika ermənilərinin lobbi dəstəyi verdiyi "erməni soyqırımı" haqqında qətnamədən imtinaya çağırır. Qrenvill Bayford düşünür ki, barışmaq üçün cığırı açıq qoymaq lazımdır. Bundan başqa, onun fikrincə, erməni diasporunun səyləri qətnamənin tanınmasıyla bitərsə, türklərlə ermənilər arasında sülhün əldə olunması ehtimalıyla yanaşı, Konqresin Türkiyəyə təsir etmək imkanları əldən çıxacaq: "Erməni diasporu da sülhün əldə olunmasına çalışmalıdır. Çünki Türkiyə və Ermənistan arasında yaxşı münasibətlər ABŞ-ın Qafqazdakı əsas prioritetlərindəndir. Türk-erməni dostluğu fonunda Qafqazdan keçməklə Orta Asiyadan gələn enerji daşıyıcıları koridorunun fəaliyyəti daha təhlükəsizlik olacaq. Bu Azərbaycanla Dağlıq Qarabağ münaqişəsindəki status-kvonu dağıtmaq üçün Ermənistana imkan verə bilər. Konqres və başqaları anlamalıdırlar ki, bu il erməni və türk xalqlarının barışması üçün çoxlu vədlər verir. Əgər bu istiqamətdə hər hansı irəliləyiş baş verməsə, Konqres yenidən qətnamənin müzakirəsinə qayıda bilər". Qrenvill Bayfordun məqaləsindəki sərhədlərin açılmasının, Türkiyə ilə dostluğun "Dağlıq Qarabağ münaqişəsindəki status-kvonu dağıtmaq üçün Ermənistana imkan verəcək" sözlərini yüz yerə yozmaq olar. Çünki, aydın şəkildə başa düşmək olmur ki, bu sözlərin arxasında nə durur?. Məsələn, Qrenvill Bayfordun iddiasından belə çıxır ki, Türkiyə ilə əlaqələri quran işğalçı Ermənistan Dağlıq Qarabağ münaqişəsində daha bir üstünlük qazanacaq. Bu fikir AKP-nin guya Ermənistanla əlaqələrin qurulmasının Qarabağ münaqişəsinin həllinə kömək edəcəyi haqqında iddiaların əsassız olduğunu bir daha təsdiqləyir. Belə çıxır ki, iqtisadi blokadanı aradan qaldıran işğalçı Ermənistan neft ölkəsi olan Azərbaycanın Silahlı Qüvvələrinin güclənməsini, hədələrini eyninə belə almayacaq. Bu faktları nəzərə alanda Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasının bölgədə işğalçı Ermənistanın mövqeyini gücləndirəcəyi qaçılmazdır. Dolayısıyla bu, sülhün əldə olunması perspektivinin üstündən xətt çəkir. Əgər onu da nəzərə alsaq ki, bu gün Rusiya Ermənistanın faktiki olaraq, başdan-başa özəlləşdirib, onda Azərbaycan üçün yaranacaq yeni çətinliklərin miqyasını təsəvvür etmək belə çox çətin olacaq. Bəlkə Qrenvill Bayfordu "satus-kvonun dağıdılması" deyəndə faktiki olaraq Rusiyanın asılılığında olan Ermənistanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində hansısa irəliləyişə nail olacağına işarə vurur. Amma burada Rusiyanın adı çəkilmir. Amma yuxarıda istinad etdiyimiz məsələlərdən bir nəticəyə gəlmək olar ki, rəsmi İrəvan və erməni lobbisi arasında ciddi ziddiyyətlər mövcuddur. Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasına çalışan rəsmi İrəvan qorxa-qorxa da olsa, münasibətləri düzəltmək üçün çıxış yolu axtarsa da, Birləşmiş Ştatlardakı erməni lobbisi qondarma soyqırımın tanıdılmasından əl çəkmir. AKP hökuməti "yüngülsaqqallıq" etsə də ermənilərin "soyqırım" iddialarından əl çəkəcəyini düşünmək mümkün deyil. Əgər normal məntiqlə düşünsək, hesab etmək olar ki, erməni-türk düşmənçiliyini aradan qaldırmaq üçün hər iki tərəfin qarşılıqlı olaraq güzəştlərə getməsi lazımdır. Elə Qrenvill Bayford da bunu vurğulayır. Amma görünən odur ki, qondarma soyqırımdan əl çəkməyən işğalçı Ermənistan və erməni lobbisinin addımları "sülh üçün çığır" prinsipindən xəbər vermir. Birincisi, ermənilərin qəlbində dərindən kök salan türk düşmənçiliyi çətin ki, aradan qalxsın. Bu reallığı yaxın-uzaq tariximiz dönə-dönə təsdiqləyib. İkincisi, nə Ermənistanın, nə də erməni lobbisinin "öz əli öz başında deyil". Rusiya heç imkan verər ki, forpostu Türkiyə ilə əlaqə qursun?. Eləcə də 1984-cü ildən bəri "erməni soyqırımı" layihəsi vasitəsilə Türkiyəyə təzyiq göstərməyə çalışan Birləşmiş Ştatlardakı qüvvələr bu məsələnin həllini tapmasına imkan verməz. Əgər diqqət yetirdinizsə, Abdulla Gülün səfəri ərəfəsində, ondan bir həftə sonra Türkiyə ilə münasibətlər barədə optimist bəyanatlar verən Serj Sərkisyanın üzü birdən döndü, bəyanatlarıyla Xocalı faciəsi kimi bir soyqırımı törətmiş türk düşməni olmasıni bir daha ortaya qoydu. Amma hələ də sahibləri onu qorxudurlar. Yəqin ki, İrəvanda erməni müxalifətinin keçirdiyi etiraz aksiyalarının bir səbəbi də bununla bağlıdır. Elman