Azərbaycanlı alim tariximizin sirrini güzgü ilə açdı - FOTO Latın qrafikalı əlifbamızı 4 min il əvvəl də işlətmişik Araşdırmaçı mifoloq Razim Əliyev indi işlətdiyimiz latın qrafikalı əlifbamızın tarixi barədə yeni faktlar üzə çıxarıb. Onun dediyinə görə, bu əlifbanı Qafqaz türkləri və onlarla qonşuluqda yaşayan xalqlar 4 min il əvvəl də işlədiblər. R.Əliyev bu fikirlərin müəllifi olduğunu iddia etmir: “Bir çox tarixçi və etnoqraflar Musa Kalankatlıya istinad edərək, Qafqazda qədim alban əlifbasından daha öncə latın qrafikalı əlifbadan istifadə olunduğunu qeyd edirlər. Mərhum akademik Ziya Bünyadov da əsərlərində bu fakta yer verir. Amma həmin mənbələr sözügedən əlifbanın Qafqazda nə zamandan işləndiyini ehtimallarla Albaniya dövlətinin mövcud olduğu zamandan bir neçə yüz il əvvələ aid edirlər”. R.Əliyevin kəşfləri nəinki latın qrafikalı türk əlifbasının Qafqazda qədimlərdən işlənməsi faktını təsdiq edir, hətta onun tarixinin zamanın daha dərin qatlarından gəldiyini üzə çıxarıb. Bu faktlar araşdırmaçının Qobustandakı qayaüstü təsvirlər üzərində apardığı tədqiqat zamanı üzə çıxıb. O, tədqiqatlarında qədim mifoloji təsəvvür və fəlsəfələrin məntiqinə əsaslanan müxtəlif üsullardan istifadə edir. Belə üsullardan biri də güzgü ilə əksetdirmə üsuludur. R.Əliyev bu üsulu Qobustan təsvirlərinin oxunmasında ilkin açar kimi istifadə etdiyini deyir: “Qədim filosofların və müdriklərin, o cümlədən sufilərin tez-tez işlətdiyi “ayinə”, ayinənin sirri“ ifadələri yəqin sizə də tanışdır. Ayinənin, yəni güzgünün sirri elə güzgü ilə açılırmış. İstənilən obyektə güzgüdə baxsaq, onu simmetriya xətti güzgünün səthi olmaqla ikiləşmiş görəcəyik. Bəs, əslən simmetrik olan obyekti simmetriya xəttindən kəsərək yarısını təsvir etsək necə? Bu zaman təbii ki, obyekt haqqında tam təsəvvür yaratmaq çətin olacaq”. Alimin dediyi kimi, güzgünün köməyi ilə bu çətinliyi aradan qaldırmaq asandır. Bu üsulu qədim yazı və təsvirlərə tətbiq edərkən ilk növbədə onların simmetriya xəttini düzgün təyin etmək lazımdır. Bu zaman obyekti olduğu kimi görmək mümkün olur. Bundan sonra isə Razım müəllimin digər üsulları və açarları işə düşərək təsvirdə ifadə olunan məlumatları üzə çıxarır. Amma Qobustan təsvirlərindən bir neçəsi qədim tariximizlə bağlı çox qiymətli məlumatları lap gözümüzün qabağında saxlayırmış. Onlardan biri də dəfələrlə gördüyümüz qoç-keçi şəklidir. Razım müəllim həmin şəklin ətrafındakı xətləri müəyyən bucaqlar altında döndərib, bir sətrə toplayarkən gözlərinə inanmayıb. Burada elə indi işlətdiyimiz əlifbayla və təmiz türkcə KEÇİ sözü yazılıb! Yəqin deyəcəksiniz ki, keçinin altında “keçi” yazılmasında qəribə nə var ki? Təbii ki, qəribə deyil. Qəribə burasıdır ki, həmin təsvirə tarixçilərimiz ən azı 4 min il yaş verirlər. Bəli, bəli, düz 4 min il əvvəl bu yerlərdə yaşayan əcdadlarımız elə bizim danışdığımız dildə danışıb, bizim yazıb-oxuduğumuz əlifbadan istifadə ediblər. Razım müəllimin kəşflərini qəbul etməyənlər də var. Amma onların əksəriyyəti türklərin bu yerlərə sonradan gəldiyini iddia edən “Altay nəzəriyyəsi”nin müdfiəçiləridir.Elə bu da etirazın sirrini güzgü kimi açır... Cəmşid Bəxtiyar LENT.AZ