MOSKVA BƏYANNAMƏSİ AZƏRBAYCANA NƏ VERİR? Elxan ŞAHİNOĞLU «Atlas» Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri [email protected]/* */ www.elxan.azeriblog.com Rusiya qonşu Gürcüstanın torpaqlarını işğal etməklə sivil ölkələri yaman qorxutdu, Çeçenistan savaşından sonra güclə düzəltdiyi imicini yenidən zədələdi. Buna görə də Rusiyanın təcili qəsbkar imicindən yaxa qurtarmasına ehtiyacı var idi. O, sülhpərvər olduğunu da dünyaya nümayiş etdirmək istəyirdi. Dağlıq Qarabağı yada saldılar və vaxt itirmədən qollarını çırmaladılar. Kremldə sadə düşündülər: “Ermənistan strateji müttəfiqimizdir, Azərbaycan da NATO ilə məsafə saxlamaqla, Cənubi Osetiya hadisələrində neytral qalmaqla Rusiya ilə münasibətlərdə problemlə qarşılaşmaq istəmir. Demək, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında aktivləşməklə həm Azərbaycan və Ermənistanı özümüzə bir az daha yaxın tutacağıq, həm də Cənubi Qafqazda söz sahibi olduğumuzu dünyaya bir daha nümayiş etdirəcəyik”. Ancaq bu o demək deyil ki, Moskvanın bu fəallığı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həllini tezləşdirəcək. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Moskvada imzaladığı birgə bəyyannamə də bunu göstərir. Bu bəyannamənin Azərbaycana nə xeyri var? Bəyannamə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həllinə xidmət edirmi? Ondan başlayaq ki, 5 maddəlik bəyannamənin heç bir bəndində və ya cümləsində “ərazi bötövlüyü” ifadəsinə rast gəlinmir. Necə ki, “xalqların öz müqəddəratını təyinetmə” ifadəsi də yer almayıb bəyannamədə. Münaqişənin həllindən çox Rusiyanın sülhpərvər vasitəçi imicinin formalaşmasına hesablanan bəyannamədə yeni heç nə olmasa da, Azərbaycanın manevr imkanlarını məhdudlaşdıran konkret 2 müddəa var: - Tərəflər Dağlıq Qarabağ probleminin siyasi, təhlükəsiz yolla, qəbul edilmiş beynəlxalq hüquq normaları, əldə olunmuş sənədlər çərçivəsində həllinə səy göstərəcəklər; - Tərəflər 2007-ci il noyabrın 29-da Madriddə keçirilmiş görüş nəzərə alınmaqla, ATƏT-in Minsk qrupu həmsədlərinin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqların davam etdirilməsinin və bundan sonra da münaqişənin siyasi prinsiplər əsasında həllinə dair aparılacaq görüşlərin vacibliyini vurğulayırlar. Müddəalarda münaqişənin yalnız siyasi yolla həlli dönə-dönə təkrarlanır. Bu isə İrəvanın maraqlarına uyğundur. Bundan sonra Azərbaycanın dövlət başçısı və ya digər rəsmilərimiz çıxışlarında “münaqişəni siyasi yolla həll etmək mümkün olmazsa, başqa vasitələrə əl atacağıq” desələr, İrəvan dərhal haray salıb bu kimi çıxışların Moskva bəyannaməsinə zidd olduğunu car çəkəcəklər. Yəni rəsmi Bakı Moskva bəyannaməsinə zidd olmasın deyə “hərbi yol” ifadəsini ya ümumiyyətlə unutmalı, ya da bəyannaməni heç sayaraq əvvəlki ritorikasında qalmalıdır. Doğrusuna qalsa, Cənubi Osetiyadakı məlum olaylardan sonra lazım gələrsə hərbi yola əl atılacağı barədə bəyanatlara onsuz da az rast gəlinir. Birgə bəyannamənin “Madriddə keçirilmiş görüş nəzərə alınmaqla...” hissəsi də bizə yaxşı heç nə vəd etmir. Rəsmilərimiz danışıqların uzun müddət Azərbaycan üçün uğurlu adlandırdıqları “Praqa prosesi” əsasında getdiyini vurğulayardılar. Sonrakı Madrid prinsiplərinin isə bizim üçün zərərli olduğu gündəmə gətirilmişdi. Ermənistan Madrid prinsiplərindən ikiəlli yapışıb. Moskva bəyannaməsində isə məhz Madrid prinsiplərindən danışılır. Buna baxmayaraq birgə bəyannamə Azərbaycanı heç nəyə məcbur etmir. 20 illik münaqişə tarixində oxşar sənəd az imzalanmayıb, çoxu da kağız üzərində qalıb. Kim zəmanət verər ki, bu sənədi də o birilərinin taleyi gözləmir. Bir sənəd ki münaqişənin həlli mexanizmindən danışmır, tərəflərin münaqişənin həllinə diametral fərqli baxışlarını aradan qaldırmır, onda hansı razılaşmadan söhbət gedə bilər?.. Azərbaycan Moskva bəyannaməsindən heç nə qazanmır, ancaq heç nə itirmir də.