Türk birliyinin inteqrasiya problemi "Türk dövlətlərinin fərqli xarici siyasəti və fərqli siyasi idarəçilikləri birliyin yaranmasını əngəlləyir" Bu ilin sonuna kimi Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyası (TürkPA) yaradılacaq. Bu barədə Astanada Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevlə görüşündə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Köksal Toptan bildirib. Nursultan Nazarbayevin TürkPA yaratmaq təşəbbüsünü Türkiyənin tam dəstəklədiyini deyən Köksan Toptanın sözlərinə görə, yaxın aylarda türkdilli ölkələrin parlament rəhbərlərinin görüşü keçiriləcək və həmin görüşdə TürkPA-nın yaradılması barədə sənəd imzalanacaq. Köksan Toptan TürkPA-nın qərargahının İstanbulda olmasını da təklif edib. Bu arada isə Ankara şəhərində keçirilən VI Beynəlxalq Türk Dili Qurultayı keçirilir. On gün davam edəcək tədbirdə türk xalqlarının bir-biri ilə əlaqəsi, qədim türk yazılı abidələrinin öyrənilməsi məsələləri də müzakirə olunur. VI Beynəlxalq Türk Dili qurultayında Azərbaycandan 20-yə yaxın dilçi alim də iştirak edir. Yüksək səviyyəli toplantı beş ildən bir Ankarada təşkil olunur. Qeyd edək ki, qurultayın keçirilməsində əsas məqsəd türk dilinin öyrənilməsi, inkişafı və beynəlxalq aləmdə mövqeyinin gücləndirilməsidir. Qurultayın gündəliyində müzakirə olunan əsas məsələlərdən biri isə vahid türk dilinin yaradılmasıdır. Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, professor Nizami Cəfərovun sözlərinə görə, ortaq dil problemləri demək olar həll olunub. Türkiyə türkcəsinin vahid dil kimi qəbulu isə daha realdır. Amma buna qısqanclıqla yanaşanlar da az deyil. Hətta bəzi türk dövlətlərinin müxtəlif zamanlarda iddiaları da baş qaldırır. Türkiyə türkcəsinin ortaq dil kimi qəbul olunması digər dillərin sıxışdırılmasına səbəb olmayacaq. Qloballaşan dünyada türk xalqlarının vahid dildə danışması zamanın tələbidir. Siyasi şərhçi Aydın Quliyev türk dövlətlərinnin daha da sıx əməkdaşlığı üçün elə bir ciddi problemlərin olmadığını bildirdi: "Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyasının yaradılması ideyası 16 ildən çoxdur ki, dövriyyədədir. Həmin müddət ərzində bu ideya dəfələrlə müzakirə olunsa da, elə ideya səviyyəsində qalıb, nəticə olmayıb. Burada iki məsələyə xüsusilə diqqət yetirmək lazımdır. Əvvəla, bu ideyanın gerçəkləşməsinin mümkünlüyü araşdırılmalıdır. Baxmayaraq ki, son həftələrdə bu fikri bəzi dövlət rəsmiləri yenidən aktuallaşdırıb, hazırda Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyasının tezliklə yaranması inandırıcı görünmür". Bu təşəbbüsün reallaşmamasının bir neçə səbəbi var. Altı türk dövləti arasında Azərbaycanla Türkiyənin xarici siyasətində üst-üstə düşən məsələləri nəzərə almasaq, demək olar ki, türk dövlətlərinin xarici siyasətində çox böyük fərqlər mövcuddur. Digər tərəfdən, türk dövlətlərinin daxili idarəçilik və siyasi sistemləri arasında da fərqlər var. Belə şəraitdə bu amillər türkdilli ölkələrin bir-birinə yaxınlaşması, vahid bir təşkilat formalaşdırmasında ciddi maneədir: "Məhz elə bu amilin nəticəsidir ki, türk dövlətləri beynəlxalq müstəvilərdə bir-birindən fərqli mövqelər göstəriblər. Bu il mart ayında Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı məsələ BMT-də müzakirə olunarkən türk dövlətlərinin fərqli mövqelərin şahidi olduq". Aydın Quliyevin fikrincə, hansısa birliyin səmərəsinin necə olacağını demək çətindir: "Onu da unutmaq olmaz ki, dünyada türk birliyi ideyasına qarşı çıxanlar olacaq. Amma bütün hallarda gələcək naminə türk dövlətləri arasında inteqrasiya proseslərini və əməkdaşlığı daha da artırmalıyıq".