Rusiya Ermənistandan şübhələnir "Əgər Rusiya prezidenti erməni həmkarıyla "razılaşdırılmış hərəkətlərin" zəruriliyindən danışırsa, bu o deməkdir ki, İrəvan xarici siyasətdə Moskvanı fakt qarşısında qoyub" Nə vaxt baş tutacağı ilə bağlı hələ rəsmi açıqlanma verilməsə də, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Moskva görüşünün keçiriləcəyi dəqiqləşib. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev İrəvandan geri döndükdən sonra azərbaycanlı həmkarıyla da bu barədə söhbətləşib. Prezidentin İcra Aparatının beynəlxalq münasibətlər şöbəsinin müdiri Novruz Məmmədov bildirib ki, üçtərəfli görüşlər əvvəllər də keçirilib və yeni görüşün keçirilməsi mümkündür. "Vremya novostey" qəzeti yazıb ki, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Moskva görüşü noyabrın əvvəllərində keçirilə bilər. Ramiz Mikayıloğlu Qeyd edək ki, Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyan jurnalistlərin sualına cavabında Madrid prinsipləri əsasında danışıqları davam etdirməyə hazır olduqlarını və bunun nəticəsində "Dağlıq Qarabağ xalqının öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu reallaşdıra biləcəyini" vurğulayıb. Serj Sərkisyanın fikrincə, buna birbaşa danışıqlar və kompramis əsasında nail olmaq mümkündür. Dmitri Medvedyev isə həmin mətbuat konfransında mövzunu şərh etməyərək Ermənistan və Azərbaycanın razılaşacağı sülh variantını dəstəkləyəcəklərini söyləməklə kifayətlənmişdi. Rusiyanın Azərbaycandakı səfiri Vasili İstratov isə deyib ki, Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya prezidentlərinin üçtərəfli görüşü Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə yardım göstərə bilər. Bu arada Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi ATƏT-in Minsk qrupunun fransalı həmsədrinin söylədiklərini təkzib edib. Halbuki Bernar Fasye demişdi ki, növbəti həftə həmsədrlərin regiona səfəri gözlənilir. Bəs nə baş verir? Həqiqətənmi Moskva Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yönündə addımlar atmaqda qərarlıdır? Azərbaycanda buna inanmırlar. Məsələn, politoloq Vəfa Quluzadəyə görə, yalnız Rusiya dağıldıqlan sonra Qarabağ probleminin həlli mümkündür. İndiki halda münaqişənin həll edilməməmiş vəziyyətdə qalması regiondakı dövlətləri öz təsir dairəsində saxlamağa çalışan şimal qonşumuza sərfəlidir. Ermənistanda bu yöndə səslənən fikirlər də diqqət çəkir. Vətəndaş Cəmiyyəti və Regional İnkişaf İnstitutunun rəhbəri Aqavni Karaxanyana görə, Dmitri Medvedyevin İrəvana səfəri sadəcə, regionun yenidən formatlanmasına yönəlik siyasi prosesin başlanğıcıdır. Onun sözlərinə görə, əgər əvvəllər Moskva və İrəvan arasında strateji tərəfdaşlıqla bağlı bəyanatlar deklorativ xarakter daşıyırdısa, indi bu format real xarakter və konkret siyasi məzmun alıb. Ermənistan Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı geopolitik maraqlarının qorunması baxımından açar ölkədir. Erməni ekspertinin iddiasına görə, Gürcüstan hadisələrindən sonra Bakının da xarici siyasət kursunda rusiyayönümlülük aydın müşahidə olunmaqdadır. O, fikrini əsaslandırmaq üçün xarici işlər nazirinin müavini Araz Əzimovun az əvvəl səsləndirdiyi bəyanatı xatırladıb. Araz Əzimov demişdi ki, Ukrayna və Gürcüstandan fərqli olaraq Azərbaycan Avropa Birliyinə üzvlüyə can atmır. Ekspert düşünür ki, bütün bunlar Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün də müəyyən zəmin yaradır. "Noravank" Fondunun direktoru Qaqik Arutyunyanın qənaətinə görə, Dmitri Medvedyevin Ermənistana səfəri Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi prosesində yeni mərhələnin başlandığını təsdiqləyir. Belə təəssürat yaranır ki, Rusiya prezidenti İrəvana münaqişənin həllinə dair paketlə gəlibmiş və ola bilər ki, bu paketin bəzi maddələri qəbul olunmayıb: "Bununla belə, həm Serj Sərkisyan, həm də Dmitri Medvedyev Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi üçün prezidentlərin görüşünün keçirilməsinin zəruriliyini vurğuladılar. Belə görünür ki, danışıqlar prosesinin yeni mərhələsi faktiki başlayıb. İki-üç ay içərisində prinsipial məsələlərdə razılığa gəlinməsə, danışıqlarda yenidən durğunluq yaranacaq". Ancaq məsələyə ən doğru yanaşmanı yəqin ki, "Reqnum"a açıqlamasında adının çəkilməsini istəməyən rus ekspert sərgiləyib. O, öncə Dmitri Medvedyevin İrəvanda səsləndirdiyi bir bəyanatı xatırladıb. Həmin bəyanatında Rusiya prezidenti vurğulayıb ki, beynəlxalq arenada razılaşdırılmış hərəkət təhlükəsizliklə bağlı ciddi amildir, bu, ölkələrin həm regionda, həm də dünyada mövqelərini möhkəmləndirir. Ekspert vurğulayıb ki, bu, diplomatik dildə fərqli məna verir. Məsələn, əgər hər hansı dövlətin rəsmisi rəsmi səfərdə xarici həmkarına deyirsə ki, ikitərəfli əlaqələrin inkişafıyla bağlı "böyük potensial" mövcuddur, deməli, bu əlaqələr sıfır səviyyəsindədir. Əgər birgə bəyannamədə iki ölkə diplomatları arasında məsləhətləşmələr barədə plandan söz açılırsa, bu o deməkdir ki, həmin ölkələrin diplomatiyası fərqli mövqedədir və məsləhətləşməyiblər. Onun sözlərinə görə, İrəvana səfər də məhz belə gerçəklikləri ortaya qoyub: "Əgər Rusiya prezidenti birdən ermənistanlı həmkarıyla "razılaşdırılmış hərəkətlərin" zəruriliyi barədə danışırsa, bu o məna verir ki, İrəvan xəbərdarlıq etmədən xarici siyasətdə Moskvanı fakt qarşısında qoyub. Rusiya da diplomatik dildə deməyə çalışır ki, Ermənistanın belə hərəkəti kollektiv təhlükəsizliyə kömək etmir və onun regiondakı rolunu zəiflədir. Deməli, Dmitri Medvedyev işarə edib ki, "razılaşdırılmamış çoxcəhətli" erməni siyasəti Rusiyanı qane etmir və Moskvanın Ermənistanın təhlükəsizliyinin qarantı kimi rolunu zəiflədir. Bu mənada Qarabağ problemiylə bağlı Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Moskvaya dəvət edilmələri də anlaşılandır". İrəvanın xarici siyasətdə məhz Qərbə, ABŞ-ya yönəlik jestlərinin Rusiyanı hövsələdən çıxardığını anlamaq da çətin deyil. Serj Sərkisyan bir müddət əvvəl Tiflisə səfər edərək Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiklərini bəyanlayıb. Dmitri Medvedyevin İrəvanda olduğu günlərdə Ermənistanda NATO ilə birgə təlimlər keçirilirdi. Baş nazir Tiqran Sərkisyansa Vaşinqtonda səfərdə idi. Bu günlərdə isə Ermənistanın müdafiə naziri Seyran Ohanyan ABŞ admnistrasiyasının milli təhlükəsizlik qurumunun-BENS-in nümayəndə heyətini qəbul edib. Bütün bunlar göstərir ki, əslində Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə çalışmır. Sadəcə, Rusiyanın forpost gözüylə baxdığı Ermənistan quyruğunu qapı arasından çıxarmağa çalışır və Moskva da bundan şübhələnməyə başlayıb. Ermənistanın ABŞ və Avropaya yönəlik jestlərinin səbəbini də anlamaq çətin deyil. Rusiya bu ölkədəki bütün iri müəssisələri alıb, dəmiryolunu və digər kommunikasiya xətlərinə nəzarəti əlində cəmləşdirib. Amma buna baxmayaraq, həmin müəssisələrin mütləq əksəriyyəti işləmir, Ermənistan iqtisadiyyatı, əhalinin sosial-iqtisadi durumunda ümidli heç nə yoxdur. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində Moskvanın İrəvanı şirnikləndirmək üçün də daha əlində heç nə qalmayıb. Digər tərəfdən, bu gün regionda Azərbaycanın önəmi artır. Hətta ermənipərəstliyi ilə seçilən politoloq Arif Yunus da deyir ki, Ermənistanla və ermənilərlə müqayisədə bir çox parametrlərinə görə Azərbaycan ABŞ, Avropa ölkələri, o cümlədən Rusiya üçün daha vacibdir...