"Kosova münaqişəsinin həlli presedent deyil" Metyu Brayza: "Beynəlxalq hüquqda ərazi bütövlüyü məsələsi birinci yerdə durur və bunu ermənilərin yanında ehtiyatla deyirəm" Separatçı Cənubi Osetiyada baş verənlər, Rusiyanın Gürcüstana hücumu Cənubi Qafqazdakı digər münaqişə ocaqlarına, daha dəqiq desək, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə təsiri gündəmə gəlib. Bəzi politoloqlar qeyd edirlər ki, Azərbaycan öz torpaqlarını zor gücünə geri qaytarmaq istəsə, Rusiyanın təcavüzüylə üzləşəcək. Onsuz da dünya enerji bazarında Azərbaycanı rəqib kimi görən Kreml Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəməri, Bakı-Tiflis-Qars dəmiryol xətti kimi layihələrin axırına çıxmağı arzulayır. Göytürk Bununla da Xəzərin və Orta Asiyanın enerji resurslarının dünya bazarına yolunu bağlamaq, "Nabucco"nu, "Trans- Xəzər"i yalnız layihə olaraq saxlamaq, bu layihələri küncə atdırmaq niyyətindədir. Bir qrup politoloq isə fikirləşir ki, Cənubi Osetiya olayları Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllini sürətləndirə bilər. Belə ki, Qərbin Cənubi Qafqaz uğrunda Rusiya ilə münaqişəsi "soyuq" mərhələdən "isti" mərhələyə keçib. Bu mübarizənin nəticəsində isə Rusiyanın Cənubi Qafqazda hərbi-siyasi üstünlüyü başa çatacaq və münaqişələrin sülh yolu ilə həlli üçün imkanlar yaranacaq. Bir sözlə, Rusiyanın Gürcüstana hücumu göstərdi ki, "dondurulmuş münaqişələr"in müəllifi olan Moskva həm də bu münaqişələrin həllinin qarşısında ən ciddi əngəldir. Aşağıda diqqətinizə çatdırdığımız faktlardan, mövqelərdə də aydın görünür ki, Qərb Cənubi Qafqazda münaqişələrin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini üçtün tutur və Kosova presedentinin GUAM ərazisindəki "dondurulmuş münaqişələr" üçün presedent saymır. Amma ermənilər Cənubi Osetiya hadisələrindən Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejiminin beynəlxalq müstəvidə "tanınması" istiqamətində işləri sürətləndirmək niyyətindədirlər. Rusiyanın Kosova presedentinin əsas götürərək separatçı Abxaziyanı və separatçı Cənubi Osetiyanı tanımaq cəhdləri erməniləri ruhlandırıb. Bu günlərdə Rusiya Federasiya Şurasının sədri Sergey Mironov müraciət olunacağı təqdirdə Cənubi Osetiyanın "müstəqilliyinin" tanınacağını söyləyib. Dünən isə separatçı Cənubi Osetiyanın "prezidenti" Sergey Baqapş "müsləqilliyin" tanınması üçün Rusiyaya müraciət ünvanlayıb. Görünür ki, erməni rəsmiləri, siyasətçiləri eləcə də Minsk qrupunun amerikalı həmsədri Metye Brayza nəsə eşidiblər, Rusiyanın növbəti addımlarından xəbərdardırlar. Düşünürük ki, Kreml tezliklə Cənubi Osetiyanın və Abxaziyanın rəsmən tanınması istiqamətində addımlar atacaq və ya bu istiqamətdə cəhdlər göstərəcəklər. Rəsmi İrəvan da həm Rusiyanın "forpostu" olduğundan, həm də Dağlıq Qarabağ məsələsinə görə birbaşa və ya dolayısı ilə Gürcüstan razilərindəki separatçı rejimlərin "tanınmasını" arzulayırlar. Amma Rusiya qonşusuna "quyu qazanda bir az gen qazmalıdır". Başqa ölkəyə təcavüz edən, onun ərazi bütövlüyünü pozan, separatçı rejimləri rəsmən "tanıyan" Rusiya Federasiyasının tərkibində 20-dən çox nəhəng iqtisadi-siyasi potensiala malik federal subyekt var. Bu federal subyektlərin əksəriyyəti heç də Moskva ilə tam yola getmirlər. Bir sözlə, Gürcüstanın ərazi bütövlüyü məsələsində Kosova presedentini bəhanə gətirən Rusiya öz "fatihəsini" oxuyacaq. Maraqlıdır ki, ABŞ təmsilçiləri Kosova presedentini əsas gətirən rus rəsmilərini xəbərdar etməyə başlayıblar. ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə müavininin köməkçisi Metyu Brayza bildirib ki, beynəlxalq hüquqda ölkələrin ərazi bütövlüyü prinsipi dominant rol oynayır. Vaşinqtonda erməni diaspor nümayəndələrinin qatıldığı, "Gürcüstandakı vəziyyət və onun Qafqaza təsiri" mövzusunda keçirilən tədbirdə çıxış edən Metyu Brayza söyləyib: "Beynəlxalq hüquqda ərazi bütövlüyü məsələsi birinci yerdə durur və bunu ermənilərin yanında ehtiyatla deyirəm. Nə vaxt ki, biz separatizmlə bağlı münaqişənin həlli prosesinin tənzimlənməsinə qoşuluruq, ərazi bütövlüyü məsələsi dominant rol oynayır. Ərazi bütövlüyü beynəlxalq hüquqi prinsipdir. Bu vəziyyətdə biz tərəflərin qarşılıqlı güzəştlərə getməsindən, beynəlxalq diplomatik praktikaya aid olan xalqların öz müqəddaratını təyin etmək məsələsində razılığa gəlməsindən danışırıq. Bunu Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı da yerinə yetirmək istəyirik, yəni danışıqlar yolu ilə ərazi bütövlüyü və xalqların öz müqəddaratını təyin etmə prinsipini nəzərə alan qarşılıqlı güzəştləri əhatə edən mərhələyə çatmaq istəyirik". Brayza Kosova məsələsinə də toxunub. Onun sözlərinə görə, Rusiya hakimiyyətində bəzi şəxslər var ki, onlar Kosova məsələsinin Abxaziya və Cənubi Osetiya münaqişələrində də presedent olmasını istəyirlər. Hüquqi baxımdan bunun heç bir əsası yoxdur. Onun sözlərinə görə, Kosova məsələsində beynəlxalq hüquq və ya beynəlxalq hüquqi praktikanın başqa prinsipi tətbiq olunur: "Əgər ərazi bütövlüyü halında ciddi humanitar böhran varsa, onda beynəlxalq ictimaiyyət bu konfliktin tənzimlənməsi üçün mexanizm axtarır və ya təklif edir. Bu baxımdan bunlar beynəlxalq hüquqa əsaslanan tamam fərqli məsələlərdir. Biz hesab edirik ki, Kosova münaqişəsinin həlli presedent deyil, bu yeganə hadisədir". Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi erməni siyasətçiləri də Cənubi Osetiyada baş verən hadisələrdən yararlanmağa çalışırlar. Ermənistanın Demokrat Partiyasının sədri Aram Sərkisyan isə bildirib ki, Cənubi Osetiya münaqişəsi Dağlıq Qarabağ problemini dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmağa imkan verir: "Biz gərrək yaranmış vəziyyətdən bacarıqla yararlanaq və Dağlıq Qarabağın statusunu beynəlxalq müstəvidə həllinə çalışaq, "DQR"-in tanınmasına nail olaq. Bu məsələdə fəaliyyətsizlik böyük səhv olar". Aram Sərkisyanın sözlərinə görə, Dağlıq Qarabağın statusuna dair Azərbaycanla danışıqlar aparmağa ehtiyac yoxdur, çünki separatçı ermənilər 1991-ci ildə "xalq referendumu" vasitəsiylə öz statuslarını müəyyənləşdiriblər: "Əgər biz Dağlıq Qarabağın müstəqilliyi haqqında danışırıqsa, bu Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün pozulması deyil. Rəsmi İrəvan rəsmi Bakı ilə Azərbaycanın elan etdiyi müharibənin nəticələrini aradan qaldırmaqdla danışıqlar aparmalıdır". İrəvanda MDB-nin Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi ölkələrinin müdafiə nazirlərilə görüşündə Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyan isə bildirib ki, Cənubi Osetiyada baş verən, çoxlu insan ölümünə gətirib çıxaran olaylardan narahat olublar: "Bölgədə humanitar böhran yaranıb, bu vəziyyətin tezliklə aradan qaldırılmasına ehtiyac var. Cənubi Osetiyada baş verənlər göstərdi ki, oxşar münaqişələr əhalinin azad iradəsiylə həll olunmalıdır. Əks halda, biz etnik separatizmin və beynəlxalq humanitar hüquq normalarının çeynənməsinin şahidi olacağıq. Biz dəfələrlə regionun bəzi ölkələrinin hərbi potensialının artırmasına, münaqişələri güc yolu ilə həll etmək cəhdlərinə diqqət ayırmağa çalışmışıq. Biz əminik ki, güc yolu ilə münaqişələri həll etmək cəhdlərinin perspektivi yoxdur. Cənubi Osetiya hadisələri bu yolu qəbul edənləri ayıldacaq". Göründüyü kimi Ermənistan prezidenti faktiki olaraq Azərbaycanı Rusiyanın işğalı ilə hədələyir. xalqcebhesi