Gürcüstan bütöv və azad olmalıdır Ənn E.Dersi Hər 4 ildən bir dünya ənənəvi olaraq, mübahisələrini kənara qoyaraq, olimpiya oyunlarında iştirak edən atletlərini salamlayır. Bu olimpiya ilində isə biz sevinmək əvəzinə Rusiyanın tankları, qoşunları və təyyarələrinin öz kiçik qonşularından birinin sərhədlərini keçməsi səhnələrinin şahidi olduq. Hərçənd qonşu Çexoslovakiya deyil, Gürcüstan olsa da, tanklar Sovet İttifaqının deyil, Rusiyanınkı olsa da, bu səhnə 1968-ci ili çox xatırladırdı. Bu hadisələrin nəticəsi də eyni dərəcədə həyəcanlı idi. Rusiya qoşunları hələ də torpaqları tərk etməkdən imtina edərək, nəinki mübahisəli Cənubi Osetiya və Abxaziya, hətta heç vaxt mübahisə obyekti olmayan Gürcüstan ərazilərinə irəliləyiblər ki, bu da Gürcüstanın ərazi bütövlüyünün pozulmasıdır. Rusiyanın əməlləri təkcə Gürcüstan deyil, bölgədəki bütün suveren dövlətlərin məramlarına təhlükə təşkil edir. Çərşənbə axşamı NATO-nun xarici işlər nazirləri Gürcüstanın ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi və suverenliyi, habelə demokratik yolla seçilən hökumətini dəstəkləyən birgə bəyanat verdilər. ABŞ-ın Dövlət Katibi Kondoliza Rays dedi ki, "bəyanat həmçinin Rusiyaya ismarıcdır ki, NATO Avropada transtalantika strukturlarının tərkibində olan və buna can atan ölkələr arasında yeni sərhədin yaradılmasına imkan verməyəcək." Dünyanın diqqəti təcili 2 məsələ üzərində cəmləşmişdir: Rusiyanın nəzarət etdiyi ərazilərdə "qeyri-legitim"lərin törətdikləri də daxil olmaqla, münaqişə zonasında bütün düşmənçilik və təhqirlərə son qoymaq və münaqişədən zərər çəkənlərə yardım etmək. Həm Gürcüstan, həm Rusiya atəşkəs barədə müqaviləyə imza atıblar, lakin dünya hələ də Rusiyanın bu müqaviləyə riayət etməsini gözləyir. Bu arada humanitar yardım işçilərini içəri buraxmaq kimi təcili ehtiyac vardır. Amerika Birləşmiş Ştatları və digər ölkələr tibbi yardım, qida, çadır və digər yardım təchizatını zərərçəkənlərə daşımağa başlayıblar. Ölən və yaralananların dəqiq sayı məlum olmasa da, bu aydındır ki, Gürcüstan xalqı dağıntıların kölgəsində humanitar böhran yaşamaqdadır. Gürcüstanın separatçı bölgələri olan Cənubi Osetiya və Abxaziya uzun bir gərginlik tarixçəsinə malikdir. Lakin son 1 il ərzində baş verən hadisələrə yaxından nəzər salan heç bir kəs son bir neçə həftənin hadisələrinə təəccüblənməz. Moskva tədricən Gürcüstan üzərində iqtisadi, siyasi və hətta hərbi təzyiqi gücləndirmiş, ticarət embarqoları, havadan və yerdən nəqliyyat əlaqələrini dondurmuşdur. Bu yaz Rusiya öz hökumətinə əmr vermişdir ki, Gürcüstan rəhbərliyinə məhəl qoymayaraq, separatçı Cənubi Osetiya və Abxaziya ilə rəsmi əlaqələrini gücləndirsin. Sonra Rusiyanın təhdidi daha da aqressivləşmişdir. Keçən ilin aprel ayında Rusiyanın qırıcı təyyarəsi Gürcüstanın hava məkanında pilotsuz təyyarəni vurub yerə salmışdır. Elə həmin ay Rusiyanın quru qoşunları və artilleriyası sülhümühafizə qüvvələrini artırmaq bəhanəsi altında, Gürcüstanla heç bir məsləhətləşmə aparmadan, Abxaziyaya irəliləməyə başlamışdır. Mayda Rusiya dəmir yolu inşası dəstələrini heç bir hüquqi mandat olmadan, "humanitar səbəblərdən" Rusiyanın cənubundan münaqişə zonasına yol açan dəmir yolunu təmir etmək üçün Abxaziyaya göndərmişdir. İyulda Cənubi Osetiyada zorakılıq halları yer alır, o cümlədən Gürcüstanın polis maşınlarına hücumlar edilir və Gürcüstanın tərəfdarı olan Cənubi Osetiyanın liderinin həyatına sui-qəsd cəhdi olur. Bütün bu dövr ərzində ABŞ məmurları rəsmən Rusiya və Gürcüstan hökumətlərini çağırmışlar ki, hərəklətlərini cilovlasınlar və aralarındakı fərqləri dinc yolla həll etsinlər. Avqustun 7-də Gürcüstan Cənubi Osetiyada Rusiyanın sülhü mühafizə qüvvələrinin nəzarət etdiyi ərazilərindən gələn atəşə cavab verəndən sonra miqyaslı Rusiya qüvvəsi Cənubi Osetiya, Abxaziya və heç vaxt mübahisə edilməmiş Gürcüstan ərazilərinə kütləvi şəkildə müdaxilə etmişdir. Rusiya indi Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü sual altına alır və statusun diplomatik yolla həllinə xidmət edən BMT-nin Təhlükə Şurasının qətnamələrinə baxmayaraq, hədə-qorxu gəlir ki, hər iki mübahisəli ərazinin müstəqilliyini tanıya bilər. Rusiya təcavüzünün səhnələri - indi isə Polşa və Ukrayna kimi digər ölkələrə qarşı təhlükəsi, həm birbaşa, həm dolayısı ilə, keçmiş sovet məhbuslarının qorxunc xatirələrini yada salır. Bu dövlətlər indi müstəqillik və demokratiyaya dair Qərb modelini seçiblər. Lakin dünya Sovet İttifaqının Çexoslovakiyaya müdaxilə etdiyi 1968-ci ildən fərqli bir zəmanədə yaşayır. O vaxtdan bəri Avropa, transatlantika ölkələri və dünya irəli gedib. Belə düşünülürdü ki, Rusiya 21-ci əsrin diplomatik, siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik strukturlarına inteqrasiya etmişdir və Amerika Birləşmiş Ştatları bu səyləri güclü dəstəkləmişdir. Rusiya öz əməlləri ilə indi öz beynəlxalq reputasiyası və amallarını risk altına almış olur. Bu əməllərin təsiri Rusiyanın Dünya Ticarət Təşkilatına üzv qəbul olunması və 7-lər İqtisadi Forumunda 8-ci oturacağın mümkünlüyünə dair sualların qalxması ilə artıq indi hiss olunmaqdadır. Bəzi tənqidçilər hətta Rusiyanın növbəti olimpiya oyunlarının Abxaziyadan marafon qaçışı məsafəsində olan Soçidə keçirilməsini sual altına alırlar. Rusiya xalqı öyrənə bilər ki, keçən həftənin təcavüzü onların liderlərinin heç vaxt ağlına gətirmədiyi ölçülərlə ölçülə bilər. Əgər Rusiya öz reputasiyası və dünyanın qalan hissəsi ilə olan hissələrinə dəyən zərəri bərpa etmək istəyirsə, ilk atdığı addım prezidentin imzaladığı müqaviləyə riayət edərək, bütün düşmənçiliyə son qoymalı və bütün ərazilərdə törədilən zorakılığı dayandırmalıdır. Avqustun 6-ı əldə olunan atəşkəsin şərtlərinə əsasən, Rusiya dərhal öz qoşunlarını Gürcüstan ərazisindən çıxarmalı, beynəlxalq müşahidəçilərə icazə verməli, Cənubi Osetiyada daha möhkəm beynəlxalq iştirakı təmin etməli, humanitar yardımın çatdırılmasına imkan yaratmalı, Rusiyanın Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləmək kimi əvvəlki siyasətinə riayət etməlidir. Bu addımları atmazsa, Rusiya özü-özünü daha da təcrid etmiş olacaq. Dövlət Katibi Raysın NATO-nun görüşündən sonra dediyi kimi, "bu cür fəaliyyətin davam etdiyi qədərincə, Rusiya ilə əvvəlki kimi əlaqələr mümkün deyildir". Ənn E.Dersi, ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri 525