ƏBU-BƏKR OLAYI ƏTRAFINDA MÜBAHİSƏLƏR QIZIŞIR Məscid hansı qruplar tərəfindən partladıla bilər? Avqustun 17-də vəhhabi məscidi kimi tanınan Əbu-Bəkr məscidinə qumbara atılması ölkədə ciddi narahatçılığa səbəb olub. Azərbaycanda ilk dəfədir ki, məsciddə terror aktı törədilir. Təriqət üzvləri arasında ixtilaf Dünən “Turan” İnformasiya Agentliyi “Əbu-Bəkrə qumbara təsadüfən atılmayıb” başlıqlı qısa analitik məqalə yayıb. Yazıda vəhhabiliyin Azərbaycanda yayılması tarixi və cərəyan üzvləri arasında yaranan fikir ayrılıqları şərh edilib. Məqalə müəllifi Əbu-Bəkr məscidinin imamı faktiki olaraq hamı tərəfindən vəhhabi kimi tanınan Hacı Qamət Süleymanın 10 ay əvvəl verdiyi müsahibəyə istinad edib. Hacı Qamət “Turan”a verdiyi müsahibəsində təriqət üzvləri arasında fikir ayrılığının olduğunu və bir sıra qrupların radikal mövqe seçdiyini vurğulamışdı. O, eyni zamanda radikal vəhhabilərin Sumqayıt şəhərində, Zaqatalada və şimal bölgəsində cəmləşdiyini qeyd etmişdi. Hacı Qamətin həmin köhnə müsahibəsinə istinad edən müəllif terror aktının radikal vəhhabilər tərəfindən törədildiyini iddia edir. Məsələnin bu şəkildə qoyuluşu əslində cinayəti törədən şəxsin məsuliyyətdən yaxa qurtarmasına və ictimai rəyi digər istiqamətə yönəltməyə xidmət edir. Hadisə konkret olaraq kim(lər) tərəfindən törədilməsinin məlum olmadığı üçün və bu barədə məhkəmə hökmü olmadan qəti nəticəyə gəlmək düzgün deyil. Digər tərəfdən, vəhhabi təriqətinin liberal adlandırdığımız qanadına rəhbərlik edən Hacı Qamətin fikirləri bu məsələdə həlledici rol oynamamalıdır. Hacı Qamətə müxalif olanların fikirləri də araşdırılmalıdır. Təriqət üzvləri arasında fikir ayrılığının mövcudluğu hamıya məlum olan həqiqətdir və bu fakt vəhhabilərin özləri tərəfindən də gizlədilmir. Başqa dini qurum və icmalarda da fikir müxtəlifliyi var. Lakin Azərbaycanda dini fikir müxtəlifliyi silahla çözülmür axı. Konkret olaraq vəhhabilər arasında fikir ayrılığı Qurani-Kərimə və hədislərə istinad edilərək bir növ elmi müstəvidə aparılır. Azərbaycan vəhhabiləri arasında ən radikalı “Cihad camaatı” qanadı hesab olunur. “İxvan”, “Xəvraci-müasirin” və “Təkfirçi” adlanan qruplar isə daha çox liberal qanadın rəhbərlərinin təxəyyülünün məhsuludur və belə qruplar faktiki olaraq yoxdur. Cihad tərəfdarları və Hacı Qamətdən narazı şəxslər Əlixan Musayevin ətrafında birləşib. Lakin Ə.Musayevin özü və tərəfdarları Hacı Qaməti şeyx kimi qəbul edir, onun fitvalarını yerinə yetirirlər. Mübahisələr isə sakit şəkildə və öz fikirlərini izah etmək yolu ilə həll edilir. Digər tərəfdən, məscidə qumbara atılarkən hər iki qanadın fəal üzvləri namaz zalında olublar. Yaralılar arasında hər iki qanadın nümayəndələri varmış. Ən azı bu səbəbdən terror hadisəsinin məsuliyyətini qruplardan birinin üzərinə atmaq məntiqsizlikdir. Radikallar, yaxud “Cihad camaatı” Məqalədə eyni zamanda radikal vəhhabilərin Sumqayıtda, Zaqatalada və şimal rayonlarında daha çox cəmləşdikləri qeyd edilir. Konkret olaraq Zaqatala rayonunda vəhhabi təriqətinə məxsus olan şəxslərin olması danılmaz faktdır. Zaqatalada vəhhabilər özlərini “sələfi” adlandırır, daha çox Hacı Qamətə yaxın olduqlarını bildirirlər. Elə Əbu-Bəkr məscidində imamın müavinləri arasında bu rayondan çıxan şəxslər var. Lakin Zaqatalada istər təriqətdaxili, istərsə də məzhəblərarası müstəvidə indiyədək hər hansı bir konflikt qeydə alınmayıb. Şimali Qafqazdakı mücahid dəstələri Şimali Qafqazda ruslara qarşı vuruşan mücahid dəstələrinin tərkibində ərəblər, türklər və digər millətlərin nümayəndələri ilə birgə xeyli sayda Azərbaycan vətəndaşının olması danılmaz faktdır. Mücahidlər arasında olan Azərbaycan vətəndaşlarının bir qismi Zaqatala sakinləridir. Dağıstan İslam Cəbhəsinin komandanı hazırda əslən Zaqataladan olan İlqar Mollaçiyevdir. Uzun illər Dağıstanda və Çeçenistanda savaşan səhra komandirlərindən biri olan Rəbbani Xəlilovun müavini Nəbi Nəbiyev də zaqatalalıdır. N.Nəbiyev R.Xəlilovla birgə uzun illər ərzində Rusiya xüsusi xidmət orqanları tərəfindən axtarışda olub. Hər iki mücahid Mahaçqala yaxınlığında ruslarla savaşda həlak olub. Qeyd edək ki, bu bölgədən olan şəxslər əsasən işsizlik üzündən Dağıstana üz tutur. Dağıstanda isə vəhhabilər xüsusi çəkiyə malikdir və imkansız adamları müxtəlif şirnikləndirici vədlərlə öz sıralarına cəlb edə bilirlər. İstər İ.Mollaçiyev, istərsə də N.Nəbiyev Dağıstana iş dalınca getmişdilər. Lakin orada vəhhabi təriqətinə məxsus şəxslərin təsiri altına düşdülər. Sonrakı mərhələdə onlar silahlı birləşmələrə qoşulmuşdular. İ.Mollaçiyev və N.Nəbiyev barədə apardığımız araşdırma nəticəsində onların Zaqatalada dindar kimi tanınmadıqları da məlum oldu. N.Nəbiyev və İ.Mollaçiyev rayonda olarkən onların dindarlarla heç bir əlaqəsi olmayıb, vəhhabilər kimi uzun saqqal saxlamayıb və ibadətlə məşğul olmayıblar. Maraqlı faktlardan biri də ondan ibarətdir ki, hər iki şəxs silahlı dəstələrə üzv olandan sonra ailələri ilə heç bir əlaqə saxlamayıblar. Birtərəfli istintaq Cinayət hadisəsindən sonra yaradılan istintaq qrupu da daha çox partlayışın vəhhabilər tərəfindən törədilməsi versiyasını araşdırır. Bakıda və ölkənin müxtəlif rayonlarında vəhhabi təriqətinə məxsus olduğu söylənilən şəxslər polis şöbələrinə aparılır. Bəzi hallarda isə polis vəhhabilərə qarşı amansız üsullardan istifadə edir. Məsələn, srağagün Zaqatala polisi vəhhabilərin saqqalını alışqanla yandırıb. Bu isə istintaqın birtərəfli aparılmasına, cinayəti törədən şəxslərin məsuliyyətdən kənarda qalmasına xidmət edə bilər. İstintaqın hərtərəfli şəkildə aparılması olduqca vacibdir. Çünki Əbu-Bəkr məscidində baş verən faciə Azərbaycanda qorxulu tendensiyanın əsasını qoya bilər. Əfqan MUXTARLI musavat