KONDOLİZA RAYS RUSİYAYA QULDUR DEDİ Ruslar Gürcüstanda Amerika hərbi maşınlarını zəbt edib Abxaziya müstəqilliyinin tanınması üçün dünya parlamentlərinə müraciət göndərdi Rusiya qoşunları beynəlxalq ictimaiyyətin güclü təzyiqlərindən sonra nəhayət, işğal edilmiş Gürcüstan şəhərlərindən geri çəkilir, ancaq Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə yanaşı, ölkənin bir sıra yaşayış məntəqələri və strateji əhəmiyyətli kommunikasiya qovşaqları hələ də rusların nəzarəti altında qalır. Rusiya qoşunları avqustun 19-da axşamdan başlayaraq dağıdılmış Qori şəhərindən çıxmağa başlayıblar. Lakin şəhərdə hələ də rus hərbçilərinin postları və zirehli texnika qalır. Ölkənin Qara dənizə açılan Poti limanında isə ruslar sözün əsl mənasında ağalıq edirlər. Xəbər verildiyi kimi, bir gün əvvəl Gürcüstanın ən iri neft limanı olan Potidə həyəcanlı saatlar yaşanıb. Rusiya qüvvələri Potiyə soxularaq ticarət və hərbi limanlara gedən yolları bağlayıblar. Onlar Gürcüstanın hərbi dəniz donanmasına məxsus “Diaskuriya” adlı ən təkmil gəmilərdən birini yedəyə qoşaraq gözdən uzaq yerə aparıblar. Bundan bir qədər sonra isə “Assoşeyted Press” xəbər agentliyinin fotomüxbiri rusların 20-dək gürcü əsgərini gözləri bağlı halda apardıqlarının şahidi olub. Ruslar bundan əlavə, portda Amerikaya qaytarılmasını gözləyən 4 “Humvee” markalı hərbi avtomaşını da aparıblar. Bu maşınlar müharibədən az əvvəl Gürcüstan-Amerika hərbi təlim məşqlərində iştirak etmişdi. ABŞ maşınları geri tələb edir Dünən Amerika administrasiyası bəyanat yayaraq Gürcüstanda bu ölkəyə məxsus hərbi maşınların müsadirə edilməsindən qəzəb ifadə edib. Ağ Evin təmsilçisi Qordon Condro hadisəni şərh edərkən deyib ki, əgər Gürcüstanda Amerikaya məxsus hansısa texnika müsadirə edilibsə, dərhal geri qaytarılmalıdır. Condro bu tələbin Rusiyaya rəsmən çatdırılacağını bəyan edib. Qeyd edək ki, həmin gün Rusiya ilə Gürcüstan arasında əsirlərin mübadiləsi olub. Rusiya 20-yə yaxın gürcü əsgərini 12 hərbçisinin müqabilində geri qaytarıb. Lakin göründüyü kimi, elə həmin gün ruslar Gürcüstanı alçaltmaq üçün Potiyə hücum edərək, 20 əsgəri əsir götürüblər. Dünənə olan məlumatlara görə, əsir götürülən əsgərlər Senaki şəhərində saxlanılırdı, əvvəlcə onların qaytarılacağı bildirilsə də, sonradan ruslar fikrini dəyişib. Bildirilir ki, strateji hərbi və iqtisadi əhəmiyyəti olan Poti limanına hələ də ruslar nəzarət edir. Rusiya Baş Hərbi Qərargahının nümayəndəsi, general-leytenant Anatoli Noqovitsin Moskvada jurnalistlərə bildirib ki, rus əsgərləri Potidə yerli hakimiyyət strukturlarının bərpa olunmasını gözləyir, ona görə də ərazini tərk etmirlər. Noqovitsin rusların hələ də əsir götürməsi faktlarını “başıpozuq gürcü əsgərlərinin” zərərsizləşdirilməsi zərurəti ilə izah edib. Anatoli Noqovitsin bəyan edib ki, Rusiya hərbi bölmələri Potidə inzibati hakimiyyət bərpa olunanadək qalacaqlar. O, dəqiq vaxt bildirməyib. Bundan əvvəl də Gürcüstan əsgərlərinin həbs edilməsi ilə bağlı suallara cavab verərkən general bildirib ki, “bunlar heç bir nəzarət altında olmayan döyüşçülər olublar” . Rusiya qoşunları Senaki hərbi hava bazası yaxınlığında fəaliyyətlərini davam etdiriblər.Tiflisə ən yaxın İqoyeti qəsəbəsində isə ruslar yoxlama məntəqəsini söksələr də, özləri yerlərindən tərpənməyiblər. Bu postdan iki yüz metr aralıda gürcü postu yerləşir. Bu postdakı gürcü polislər İqoyetidəki rus postunun üzərinə etiraz yürüşü edən gürcü tələbələri ora buraxmayıblar.Tələbələrin əllərindəki plakatlarda “Rusiya qoşunlarının rədd olması” tələb edilirdi. Dünən prezident Mixail Saakaşvili bildirib ki, Rusiya qoşunları planlı şəkildə Gürcüstandakı mülki infrastrukturu məhv edir və işğalçılıq fəaliyyətlərini davam etdirir. NATO-nun bəyanatını Moskvada “boş söz” sayırlar Xəbər verildiyi kimi, avqustun 19-da NATO xarici işlər nazirləri Brüsseldə təcili toplanaraq Gürcüstanla bağlı vəziyyəti müzakirə ediblər. ABŞ alyansın Rusiyaya qarşı sərt tədbirlərə əl atmasına çalışırdı, lakin bəzi üzvlər buna etiraz ediblər və nəticədə Rusiyaya nisbətən yumşaq təzyiq formaları seçilib. Hansı ki, onları Moskvada dərhal “boş sözlər” kimi qiymətləndiriblər. NATO xarici işlər nazirləri adından yayılan bəyanatda deyilir ki, rus qoşunları Gürcüstan ərazisindən tamamilə çıxmayınca Moskva ilə müntəzəm münasibətlərdən söhbət gedə bilməz və Rusiyanın münaqişə zonasında hərəkətləri ciddi qiymətləndirməyə məruz qalacaqdır. NATO bildirib ki, bundan belə, Moskva ilə münasibətlər sanki heç nə baş verməyibmiş kimi davam etdirilə bilməz. Alyans üzvləri bundan başqa, birgə NATO-Gürcüstan forumunun məqsədəuyğunluğu barədə yekdil qərara gəliblər. NATO-nun baş katibi Sxeffer bildirib ki, bu forum eynilə Ukrayna-NATO forumu formatında fəaliyyət göstərəcək. Lakin baş katib əlavə edib ki, bu forumun yaradılması Gürcüstanın qeyd şərtsiz olaraq Şimal Alyansına üzvlüyünü şərtləndirmir. NATO-nun baş katibi qoşunların çıxarılacağı barədə vədini Rusiya nümayəndələrinə xatırladıb. NATO-nun bu yığıncağı ərəfəsində Vaşinqton üzv ölkələri heç olmasa nazirlər səviyyəsində Rusiya ilə münasibətləri dayandırmağa çağırmışdı. Lakin Britaniya başda olmaqla, bir sıra ölkələr bunun əks-nəticə verə biləcəyini söyləyiblər. Britaniyanın xarici işlər naziri Deyvid Milibend deyib ki, lazım gələrsə, “Böyük Səkkizlər” , “Böyük Yeddilər” kimi də fəaliyyət göstərə bilər, lakin Rusiyanın təcrid edilməsi yaxşı heç nə vəd etmir. NATO-nun sammitində səslənən tənqidlərə ilk olaraq Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov reaksiya verib. O, NATO xarici işlər nazirlərinin təcili müşavirəsində razılaşdırılmış sənədi “qərəzli və qeyri-obyektiv adlandırıb”. Lavrov deyib ki, NATO “Mixail Saakaşvilinin cinayətkar rejimini” xilas etməyə çalışır. O deyib ki, qoşunların çıxarılması 3-4 günə başa çata bilər, lakin hər şey Gürcüstan tərəfinin atəşkəs şərtlərinə əməl etməsi ilə bağlı olacaq. Ariel Koen: “Gürcüstanın qonşuları ”rus ayısı”nı qəzəbləndirməsin” Vaşinqtondakı “Heritage” Fondunun eksperti Ariel Koen isə BBC-yə müsahibəsində deyib ki, Gürcüstanın digər qonşuları ondan nümunə götürməlidir. Çünki onlar NATO üzvü olmadıqlarına görə alyansın hərbi dəstəyinə bel bağlaya bilməzlər. Koen deyib ki, Rusiyanın Gürcüstanı işğalı keçmiş Sovet İttifaqında, xüsusilə də Qafqazda güc balansını dəyişir: “Rusiya qoşunları Potinin və dəmiryolu daşımalarının fəaliyyətini pozmaqla indi yalnız Gürcüstanı deyil, həm də Azərbaycanı və Ermənistanı hədələyir. Bu, 1994-cü ildə Ermənistan və Azərbaycan arasında müharibə başa çatdıqdan sonra hadisələrin ən pis hərbi inkişafıdır. Dünya bu məsələyə çox ciddi yanaşır. Biz anlamalıyıq ki, dirçələn Rusiya yalnız Gürcüstan üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya üçün təhlükədir. Və həm də Avropa üçün təhlükədir”. Koenə görə, Gürcüstanın qonşuları bu ölkənin başına gətirilənlərdən dərs götürməlidir. Onun sözlərinə görə , qonşular üçün o deməkdir ki, “rus ayısı”nı lazımsız yerə qəzəbləndirmək olmaz: “NATO qarantiyan yoxdursa, öz hərbi gücünə arxalan, sivil müdafiə təşkil et, xalq müqaviməti yarat ki, xarici təcavüzkar bilsin: yalnız hərbiyyə deyil, bütün xalq vuruşmağa hazırdır. Həmçinin qonşu ölkələr üçün öyrənilməli dərslər odur ki, NATO-nun üzvü olmamağın səni ”rus ayısı"nın qəzəbindən çox az halda qoruya bilər. Yəni Moskva ilə birbaşa hərbi müdaxilədən çəkin". Amerikalı ekspert deyib ki, burada köhnə hərbi dərslər hələ də keçərlidir, bu dərslər isə odur ki, beynəlxalq təşkilatlar və Avropanın üstün tutduğu beynəlxalq müqavilə rejimi mühümdür, amma kifayət deyil. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan da münaqişədən öyrəndi ki, Avropa Birliyi ritorika baxımından çox şey, amma fiziki müdafiə baxımından çox az şey edə bilər. Koen əlavə edib ki, Sovet İttifaqı dağılandan sonra Rusiya alçaldılmışdı və indi öz qonşularını alçaldaraq dizləri üstə ayağa qalxır. Türkiyədən ABŞ gəmilərinə yaşıl işıq Lakin Rusiya Koenin dediyi kimi, təkcə qonşularını yox, həm də Amerikanı alçaldır. Çünki Amerikanın Rusiyaya qarşı istifadə edə biləcək heç bir ciddi mexanizmi qalmayıb, təkcə Moskvada “boş sözlər” kimi dəyərləndirilən bəyanatlardan və diplomatik təsir vasitələrindən başqa. Qətiyyən ağlabatan deyil ki, Rusiya Gürcüstanı çökdürməklə Xəzər regionunun nəhəng neft-qaz ehtiyatları uğrunda inhisarını təmin etdiyi, bütün regionu öz nəzarəti altına aldığı və ABŞ-ın illərlə apardığı siyasəti cəmi bir neçə günün içində heçə endirdiyi bir vaxtda bu bəyanatlardan və ya diplomatiyadan çəkinib geri addım atsın. İndiki halda, ABŞ-ın Gürcüstana heç humanitar yardımlar çatdırmaq imkanları da kifayət deyil. Gürcüstana yardım üçün göndərilən və hospital kimi istifadə edilən iki Amerika hərbi gəmisini Türkiyə Bosfor və Dardanel boğazlarından dünən gecə buraxıb. Tiflisdən bugünlərdə geri dönən ABŞ dövlət katibinin köməkçisi Metyu Brayza Vaşinqtonda keçirdiyi brifinqdə bildirib ki, Türkiyə ilə gəmilərin keçidinə dair danışıqlar aparb. Diplomat deyib ki, sözügedən məsələdə Montre konvensiyasına istinad edilir. Bu konvensiyaya görə boğazlardan su tutumu 15 min tondan çox olan gəmilərin keçməsi qadağandır: “Konvensiyada belə deyilir, biz də ona riayət edəcəyik, ona görə də Türkiyə ilə Amerika arasında hazırda hansısa böhran yarandığı haqda danışmaq düzgün deyil”. Brayza deyib ki, Vaşinqton Ankara ilə boğazlardan Gürcüstana humanitar yardım çatdıra biləcək müxtəlif tipli gəmilərin keçidini müzakirə edir: “Danışıqlar davam edir və hələlik pis getmir”. Brayza əlavə edib ki, Türkiyənin Rusiyanın Gürcüstana təcavüz etdiyi bir vaxtda Qafqazda stabillik paktı təklif etməsi onu çox təəccübləndirib: “Məni bu təklif barədə məlumatlandırmayıblar, xüsusən sözügedən təklifdə Rusiyanın iştirakı bir qədər qəribə gəlir”. Bununla belə, diplomat əlavə edib ki, ABŞ və Türkiyə çox sıx əməkdaşlıq edə bilər, çünki onların Qafqazda ortaq maraqları var. Medvedyevdən Sarkoziyə vəd: Qoşunlar avqustun 22-nədək çıxacaq Bu arada Gürcüstanla Rusiya arasında atəşkəs razılaşmasında vasitəçi rolunu oynayan Fransa prezidenti rus qoşunlarının çıxarılmasının ləngiməsi ilə bağlı yenidən prezident Dmitri Medvedyevlə telefon əlaqəsi saxlayıb. Qoşunların avqustun 18-də çıxarılacağına vəd verən Medvedyev bu dəfə deyib ki, Rusiya öz “sülhməramlı qüvvələrinin” böyük hissəsini avqustun 22-nədək çıxaracaq. Bu qüvvələrin bir hissəsi Rusiyaya qaytarılacaq, bir hissəsi isə gürcü-osetin münaqişəsi bölgəsində yerləşdiriləcək. Rusiya prezidenti vəd edib ki, qoşunların çıxarılması avqustun 22-nədək başa çatacaq. Qeyd edək ki, Rusiya Cənubi Osetiya və Abxaziyaya üst-üstə 25 minlik hərbi kontingent yeridib. Bu qüvvələrin bir hissəsi Gürcüstan ərazilərinin içərilərinə doğru irəliləyib. Ona görə də Rusiyanın qoşunların çıxarılması dedikdə nəyi nəzərdə tutduğu hələ aydın deyil, çünki Moskvadan işarə edirlər ki, Abxaziya və Cənubi Osetiyadakı qoşunların böyük hissəsi oranı tərk etməyəcək. Rusiya artıq bu bölgələri Gürcüstanın ərazisi hesab etmir. Lakin Fransa prezidentinin mətbuat xidmətindən yayılan bəyanatda deyilir ki, Gürcüstan ərazilərində qalan rus hərbçilərinin sayının 500-dən çox olmaması haqda Rusiya prezidenti öhdəlik götürüb. Rusiyanın Federasiya Şurası isə avqustun 25-də keçirəcəyi təcili iclasında Gürcüstanın separatçı bölgələrinin müstəqilliyinin tanınması ilə bağlı məsələ müzakirə edə bilər. Bu barədə Rusiya parlamentinin yuxarı palatasının vitse-spikeri Svetlana Orlova bildirib. Rusiya Avropa Şurasından çıxarıla bilər “Gürcüstanla bağlı məsələ Avropa Şurası (AŞ) Bürosunun bu il sentyabrın 5-də Parisdə keçiriləcək iclasında müzakirə olunacaq”. Bu barədə APA-ya Azərbaycanın AŞ Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin rəhbəri Səməd Seyidov məlumat verib. S.Seyidovun sözlərinə görə, AŞ-nin Gürcüstanda yaranmış vəziyyətlə bağlı hansı addımlar atacağı da məhz həmin iclasda məlum olacaq. Qeyd edək ki, AŞ-nin Rusiya ilə bağlı qərar qəbul edərkən bu ölkənin qurumdan çıxarılması variantına üstünlük veriləcəyi də istisna edilmir. Rusiya ordusunun gürcü zabiti həbs edilib Rusiya ordusunun zabiti Mixail Xaçidze Stavropol vilayətində həbs olunub. APA-nın “İnterfaks”a istinadən yaydığı məlumata görə, zabit Gürcüstan lehinə casusluq fəaliyyətində ittiham olunur. Saxlanan şəxsə qarşı dövlətə xəyanət maddəsi ilə cinayət işi başlanıb. Federal Təhlükəsizlik Xidmətindən bildirilib ki, Mixail Xaçidze ötən il Gürcüstanda olan zaman casusluğa cəlb olunub, daha sonra isə Rusiya Silahlı Qüvvələri, hərbi birləşmələrin döyüş hazırlığı səviyyəsi barədə məxfi məlumatlar toplamağa başlayıb. Qeyd edək ki, Cənubi Osetiyada hərbi münaqişə başlayan zaman Federal Təhlükəsizlik Xidməti Rusiya ərazisində fəaliyyət göstərən gürcü xüsusi xidmət orqanlarının casus şəbəkəsinin zərərsizləşdirildiyini bəyan etmişdi. Bu fakt üzrə doqquz nəfərin həbs olunduğu bildirilsə də, hadisənin detalları hələ də açıqlanmayıb. Raysın əsəbləri dözmədi: “Rusiya özünü quldur kimi aparır” Rusiyanın öz qoşunlarını Gürcüstandan çıxarmaq üçün hər gün yeni bəhanələr ortaya atması ABŞ dövlət katibi Kondoliza Raysın da əsəblərinə təsir edib. NATO xarici işlər nazirlərinin Brüsseldəki görüşü zamanı birbaşa efirdə çıxış edən Rays deyib ki, Rusiya getdikcə bu münaqişədə özünü quldur kimi aparmağa başlayır: “Bu münaqişədə Rusiya artıq quldura çevrilib. Moskva Fransa tərəfindən təklif olunmuş atəşkəs razılaşmasının bütün bəndlərini pozur, rus qoşunları özlərini qonşu ölkənin ərazisində yaramaz şəkildə aparır”. Rays bir daha bəyan edib ki, Rusiya dərhal öz qoşunlarını Gürcüstandan çəkməlidir. Onun sözlərinə görə, Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev atəşkəs razılaşmasına dair verdiyi vədləri pozur. ABŞ dövlət katibi NATO-nu yaranmış vəziyyətlə bağlı adekvat tədbirlər görməyə çağırıb. Ekspertlərə görə, Raysın Rusiyanın ünvanına “quldur” ifadəsi işlətməsi onun əsəblərinin tarıma çəkilməsi ilə deyil, həm də ABŞ-ın Rusiyanın etdiklərindən nə dərəcədə qəzəbli olması ilə bağlıdır. Dünən Abxaziya parlamentinin toplantısı olub. Qondarma qurumun “prezidenti” Sergey Boqapş müstəqilliyin tanınması ilə bağlı Rusiyaya, o cümlədən dünya xalqlarına və parlamentlərinə müraciət ünvanlayıb. F.MƏMMƏDOV musavat