KÖÇƏRYANI BEYNƏLXALQ TRİBUNALA NECƏ VERMƏLİ? Əlövsət Əliyev: “Bunun üçün kifayət qədər dəlil-sübutun toplanılmasına ehtiyac var” Arif Yunus: “Beynəlxalq qurumlarla bu yöndə ciddi işə başlamalıyıq” Ermənistanın eks-prezidenti Robert Köçəryanın Xocalı soyqırımındakı cinayətləri ilə bağlı Beynəlxalq Məhkəməyə verilməsi növbəti dəfə aktuallaşıb. Xüsusilə də İrəvanda müxalifətin bu məqsədlə imzatoplama kampaniyasına başlaması Azərbaycanın gec də olsa, bu addımı atmasını zəruri edir. Qeyd edək ki, insanlıq əleyhinə cinayətlər törədənlərin beynəlxalq məhkəmə qarşısında qalması ilə bağlı yaxın tariximizdə də kifayət qədər faktlar var. Keçmiş Yuqoslaviya prezidenti Slobadan Miloşeviç məhz Beynəlxalq Məhkəməyə çəkildikdən sonra türmədə öldü. Haaqa Tribunalı artıq bəşəriyyət əleyhinə cinayətlərinə görə Sudan prezidenti Ömər Əl Bəşir haqqında həbs qərarı çıxarıb. Bir neçə gün əvvəl həbs edilən Serbiyanın keçmiş prezidenti Radovan Karaçiçi də Haaqa Tribunalı gözləyir. Bu mənada 1992-ci ildə baş vermiş əsrin dəhşətli faciələrindən olan Xocalı soyqırımının törədilməsində iştirak etmiş şəxslərin, o cümlədən Köçəryanın tribunala verilməsi üçün əlverişli fürsət yaranıb. Bir neçə il əvvələdək Azərbaycan rəsmiləri danışıqları pozmamaqdan ötrü prezident Köçəryanın məhkəməyə verilməsini mümkün saymırdılarsa, artıq bu bəhanə də aradan qalxıb. Artıq Ermənistanın öz daxilində də Köçəryanı Haaqa Məhkəməsinə vermək üçün hazırlıqlar gedirsə, deməli, rəsmi Bakı hərəkətə keçməli, eyni zamanda onunla birgə Xocalı soyqırımında iştirakçı olmuş, Ermənistanın hazırki müdafiə naziri Ohanyanın, həmçinin Zori Balayanın və digərlərinin beynəlxalq məhkəmə qarşısında durmalarına nail olmalıdır. Xəbər verildiyi kimi, Ermənistanda hakim koalisiyaya daxil olan ultramillətçi Daşnaksütyun Partiyasının rəhbərlərindən biri Armen Rüstəmyan Köçəryanın məhkəməyə verilməsi perspektivindən narahatçılığını bildirib. O deyib ki, İrəvandakı kampaniya Ermənistanı çətin vəziyyətdə qoyur. “Çünki Azərbaycan tərəfi fürsətdən istifadə edib eks-prezidentin ünvanına öz əsassız ittihamlarını irəli sürə bilər”- deyə Rüstəmyan bildirib. Hakimiyyətə bağlı Milli-Demokrat Partiyasının rəhbəri Şavarş Köçəryan isə deyib ki, müxalifətin addımı Azərbaycanın dəyirmanına su tökür. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi dəfələrlə Köçəryan başda olmaqla, Ermənistan rəhbərlərini azərbaycanlılara qarşı soyqırımda ittiham edib: “Müxalifətin başlatdığı bu kampaniya isə Azərbaycanın mövqeyini gücləndirən əla bəhanədir”. Ancaq hələ ki Azərbaycan tərəfindən ciddi addımlar müşahidə olunmur. Köçəryanla bağlı hətta ölkə daxilində də cinayət işi qaldırılmayıb. Hüquqşünas Əlövsət Əliyevin sözlərinə görə, Köçəryanı Beynəlxalq Məhkəməyə vermək olar: “Hər bir azərbaycanlının belə bir hüququ var. Amma məhkəmənin nə dərəcədə obyektiv mövqe tutacağından çox şey asılıdır. Bu mənada perspektivə ümid azdır”. Ə.Əliyevin fikrincə, Ermənistan müvafiq beynəlxalq konvensiyalara qoşulduğu üçün Köçəryan müharibə zamanı insanlığa zidd əməllər törətdiyinə görə cavab verməlidir: “Xüsusilə Xocalıda baş verənlər beynəlxalq hüququn tələblərinə ziddir. Orada baş verənləri insanlıq əleyhinə cinayətlər kimi tövsif etmək olar. Lakin bunun üçün kifayət qədər dəlil-sübutların toplanılmasına ehtiyac var. Çünki ortada ziddiyyətli məqamlar çoxdur. Bəzən Azərbaycan rəsmilərinin öz dilindən bu ziddiyyətlər səslənir. Hər halda, Köçəryanın beynəlxalq məhkəməyə verilməsinə cəhd göstərmək olar. Bu gün Ermənistanda baş verənləri, Köçəryanla bağlı materialları, ölkə mətbuatında dərc olunan yazıları toplamaq və sübut növü kimi gələcəkdə məhkəmələrdə istifadə etmək lazımdır”. Konfliktoloq Arif Yunus isə hesab edir ki, hazırda Köçəryanı Beynəlxalq Məhkəməyə vermək mümkün deyil: “Karasçlə bağlı hadisə bizimçün nümunə ola bilər. Amma biz başa düşməliyik ki, Avropada ayrı cür işləyirlər. Yəni Köçəryan, yaxud Zori Balayanın Azərbaycan xalqına qarşı vəhşilik törətdiyini deyə bilərik. Lakin əsas sənəddir. Bu işlə bağlı hər şey sənədləşdirilməlidir. Sabah inşallah, imkan düşəndə bizdən soruşacaqlar ki, Xocalı ilə bağlı sənədləşdirilmiş iş hardadır? Yaxud sizin Xocalı hadisəsi ilə bağlı ittiham etdiyiniz şəxslər barəsində cinayət işi qaldırılıbmı, qaldırılıbsa, İnterpola göndərilibmi?” A.Yunus bütün bunlarla bağlı fəaliyyətin olmamasını təəssüflə qeyd etdi: “Məsələn, Zori Balayanla bağlı bizimkilər məsələ qaldırıblar. Ancaq İnterpol cavab verib ki, siz heç nə göndərməmisiniz. Yəni biz yalnız Azərbaycan ictimaiyyəti üçün ermənilərin cinayət törətdiyi barədə müzakirələr aparırıq. Xaricə isə heç nə göndərmirik. Bizim rəsmilərimiz bu məsələ ilə bağlı, xüsusilə də Köçəryanla əlaqədar heç bir iş aparmırlar. Ona görə də mən pessimistəm”. Konfliktoloq bildirdi ki, vaxtilə Köçəryanın beynəlxalq məhkəməyə verilməsini başa düşmək olardı: “Deyək ki, bizim ölkənin rəhbərliyi onunla rəsmi danışıqlar aparırdı. Aydın idi ki, o zaman Köçəryandan şikayət etmək mümkün deyildi. Amma indi o, adi vətəndaşdır. Bu mənada onu məhkəməyə verməyə bizim tam haqqımız var. Lakin gərək ortada sənədlər olsun”. Elşad PAŞASOY musavat